ارسال به دیگران پرینت

رنج کلانشهرها از بی انضباطی ساخت و ساز

| مشکلات ناشی از ساخت و ساز ساختمان¬های بلند در پایتخت و سایر کلانشهرها، این روزها بیش از پیش مورد توجه واقع شده است.

رنج کلانشهرها از بی انضباطی ساخت و ساز

۵۵آنلاین :

مشکلات ناشی از ساخت و ساز ساختمان­های بلند در پایتخت و سایر کلانشهرها، این روزها بیش از پیش مورد توجه واقع شده است. گزارش اخیر مرکز آمار در خصوص سهم 5/93 درصدی ساختمان­های پنج طبقه و بالاتر شهر تهران هم، که در بهار 1395 پروانه ساخت گرفته­اند گواه افزایش این ساخت و سازهاست. اما این وضعیت چه تاثیری بر طرح آینده شهرها می‌گذارد؟ چرا این روزها میل به این نشست و سازها بیشتر از قبل شده است؟ معاون وزیر راه و شهرسازی در این مورد می­گوید: «توقف ضوابط بلند مرتبه سازی یکی از دلایل شیفه به سمت این ساخت و سازهاست. یکی دیگر از دلایل افزایش ساخت ساختمان­های پنج طبقه و بالاتر، افزایش قیمت زمین در شهر است.» البته جمعیت بالای کشور ما نیز نیازمند ساخت و ساز ساختمان­های بلند قامت است. اما برای سازماندهی این وضعیت چه باید کرد؟ ساخت بلند مرتبه­ها در کلانشهرهایی مانند تهران تا چه میزان ضرورت دارد؟ پیروز حناچی معتقد است: «به طور عمومی یکی از ضروریات کلانشهرها، بلند مرتبه سازی است اما این تمام مساله نیست و باید به وجوه دیگر این مساله نیز توجه کرد.» دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران توجه به قرار گرفتن کشور روی گسل­های متعدد، بحران کم آبی، تاثیرات اجتماعی و تاثیرات ترافیک بلند مرتبه سازی و بحث ایمنی شهروندی را چهار موردی می­داند که چارچوب­های ضوابط بلند مرتبه سازی را شکل خواهد داد.

  • براساس گزارش اخیر مرکز آمار، 93 درصد پروانه­های احداث ساختمان­های مسکونی در بهار امسال متعلق به ساختمان­های پنج طبقه و بیشتر است. سهم چهار طبقه­ها پنج درصد و مجموع سهم یک، دو و سه طبقه­ای به دو درصد می­رسد. این وضعیت چه تاثیری بر چهره آینده شهرهای کشور می­گذارد؟

افزایش میزان ساخت و ساز ساختمان­های پنج طبقه و بالاتر بعید به نظر نمی­رسد، اما اینکه این حجم ساخت و ساز چه اثراتی بر جای می­گذارد حائز اهمیت است. به طور کلی می­توان عنوان کرد که افزایش این ساخت و سازها به صلاح شهرمان نیست. از لحاظ شهرسازی، زمان زیادی که چهره شهر و نظم حاکم بر آن را برهم زده­ایم. در گذشته (برای مثال در دهه 60) اگر ساختمانی 20 سانتی متر هم پیش آمدگی داشت، کاملاً مشخص بود. از زمانی که این شکست، به تدریج نظم شهر بر هم ریخت و نتیجه آن، چهره شهری است که اکنون از لحاظ شهرسازی کاملاً نامنظم است. در دنیا بحث ساخت و ساز به این صورت است که در مناطق خاص و مشخصی اقدام به بلند مرتبه سازی می­کنند. بلند مرتبه سازی تنها در همان مناطق انجام می­شود و تمهیدات خاصی را برای آن در نظر می­گیرند اما اکنون ما تعداد زیادی برج ساخته­ایم که هیچ کدام در پهنه شناخته شده بلند مرتبه سازی در طرح جامع نیست. این نشان می­دهد ما قاعده­های منطقی را که به دنبال نظم و انضباط شهری حاصل می­شود، رعایت نکرده­ایم.

  • چرا این روزها میل به این نوع ساخت و سازها بیشتر از قبل شده است؟

ما در سال 92 در واقع ترمز قطاری را که با سرعت بسیار زیاد کیلومتر بر ساعت در مسیر غلطی در حال حرکت بود کشیدیم. کشیدن ترمز در چند مرحله اتفاق افتاد. در مرحله اول گفتیم تا زمانی که قوانین بلند مرتبه سازی به تصویب نرسیده است پروانه بلند مرتبه سازی صادر نکنید. در آن زمان دوستان در شهرداری عنوان کردند که چندین پروژه را تعهد کرده­ایم و نمی­توان آن را متوقف کرد. ما به آن موارد اجازه بررسی دادیم که تعداد زیادی از آنها رد شد یعنی نتوانستند اجازه بلند مرتبه سازی (12 طبقه و بیشتر) را دریافت کنند، در نتیجه به تعدادی از آنها اجازه ساخت طبقات کمتر داده شد. این رویه همانند بادکنکی است که از سمت بالا فشار بیشتری را به آن وارد کنیم، یعنی زمانی که اجازه ساخت 12 طبقه و بالاتر داده نشود، فشار برای ساخت و ساز با تعداد طبقات کمتر یا به عبارتی بین پنج تا 12 طبقه وارد می­شود. در واقع توقف ضوابط بلند مرتبه سازی یکی از دلایل تغییر جهت به سمت این ساخت و سازهاست. یکی دیگر از دلایل افزایش ساخت و ساز ساختمان­های پنج طبقه و بالاتر، افزایش قیمت زمین در شهر است. ساخت و ساز در واقع تابعی از اقتصاد است. قیمت تمام شده زمین به علاوه قیمت تمام شده ساخت، عامل اصلی تعیین کننده قیمت تمام شده یک پروژه است. در بسیاری از موارد ساخت ساختمانی پنج طبقه هزینه­های سازنده را پوشش نمی­دهد چرا که نحوه مدیریت به گونه­ای بوده که قیمت زمین در چند سال اخیر به شدت افزایش پیدا کرده و زمانی که قیمت زمین را با قیمت تمام شده ساخت جمع ببندیم، ساخت و ساز از حدی کمتر، صرفه اقتصادی ندارد. این موضوع در مناطق مختلف شهر تفاوت دارد، برای مثال در مناطق شمالی تهران قطعاً ساخت ساختمانی پنج طبقه به صرفه نیست، زیرا قیمت زمین در این مناطق بالاتر است و با توجه به کیفیت ساختمان­ها، هزینه­های ساخت نیز بیشتر از سایر مناطق تمام می­شود، در نتیجه سازندگان تلاش می­کنند حداکثر تراکم را بگیرند.

  • ساخت و سازهای انبوهی که در چند سال گذشته در منطقه 22 تهران انجام شده چه تبعاتی را به دنبال دارد؟

زمانی که ما در مورد ساخت و ساز منطقه 22 تهران صحبت کنیم، شهرداری دلایلی را برای این حجم ساختمان سازی مطرح می­کند. اما اینکه در منطقه 22 تهران می­توانستیم چنین بارگذاری کنیم، از لحاظ شهرسازی به هیچ وجه قابل پذیرش نیست این تنها نظر من نیست، بلکه شورای عالی شهرسازی و معماری هم این موضوع را نمی­پذیرند. دوستان شهرداری به مصوبه کمیسیون ماده 5 که در سال 78 تصویب شده است اشاره می­کنند. این در حالی است که در سال 78 هیچ کدام از مواردی همچون مطالعه مجموعه شهری تهران، طرح جامع تهران و مصوبه هیات وزیران در مورد مجموعه شهری تهران که به کاهش تراکم سطوح مسکونی در منطقه 22 تاکید می­کند نداشتیم. براساس هر سه اینها، متوسط جمعیت پذیری منطقه 22 در طرح جامع تهران، 230 هزار نفر است، نه 650 هزار نفر. اما منافع نظام مدیریت شهری در این بوده که مجوزهایی را بدهد و در ازای آنها کسب درآمد کند.

  • به هر حال جمعیت بالای کشور ما نیازمند ساخت و ساز ساختمان­های بلند قامت است، اما در واقع این ساخت و سازها بیشتر از اینکه به این نیاز جامعه پاسخ دهند، مشکلاتی را به وجود آورده­اند. برای ساماندهی این وضعیت چه باید کرد؟

اگر صرفا براساس بازار اقتصاد مسکن و دامن زدن به آن، این ساخت و سازها صورت گیرد دودش به چشم همه به ویژه کسانی که نیازمند واقعی مسکن هستند می­رود. در سال­های اخیر مسکن­های زیادی در شهرها و کلانشهرهایمان تولید کرده­ایم، حتی در برخی از مواقع تولید مسکنمان بیشتر از تقاضای بازار بوده است. برای مثال براساس صحبت­های شهردار تهران اکنون 450 هزار واحد مسکونی خالی در شهر تهران داریم، اما این تولیدات بیشتر از نیازهای واقعی، در حالی است که با تقاضاهای موثر پاسخ داده نشده است. زوج جوانی که به مسکن نیاز دارد با این وضعیت نمی­تواند خانه دار شود، زیرا این بازار با توجه به اقتصاد مسکن می­گردد، نه با توجه به برطرف کردن نیازهای گروه هدف.

  • براساس همین گزارش مرکز آمار، ساخت و ساز ساختمان­های بالای پنج طبقه در کشور 2/19 درصد است. در حالی که سهم یک و دو طبقه­ها به ترتیب 2/29 و 8/26 درصد است. آیا این بدان معناست که در سایر کلانشهرها با مشکلاتی که در پی ساخت و ساز از ساختمان­های بالای پنج طبقه به وجود می­آید مواجه نیستیم؟

ما در تمام کلانشهرهایمان از بی انضباطی در ساخت و ساز رنج می­بریم. البته این بی انضباطی در هر شهر شدت و ضعفی دارد. در مشهد، تبریز، اصفهان، شیراز و ... با این مشکل مواجه هستیم ،البته این موضوع در برخی از کلانشهرها متعادل­تر است. در بسیاری از شهرهای کوچکمان نیز با این عدم انضباط مواجه هستیم، اما این م شکل در کلانشهرها حادتر است، زیرا قیمت زمین در این شهرها بالاتر و تقاضا برای سرمایه گذار بیشتر است، همچنین ارزش افزوده و جذب سرمایه، طالب بیشتری دارد. اما حادترین وضعیت را در تهران داشتیم، هر چند که اکنون به دلایل مسائل اقتصادی کشور، بخش ساختمان جذابیت سابق را ندارد.

  • همچنین گزارش اخیر مرکز آمار نشان از کاهش میزان ساخت و ساز در بهار 95 می­دهد. مسلماً میزان ساخت و ساز زمانی رونق می­گیرد که تقاضا برای مسکن زیاد باشد. آیا کاهش میزان ساخت و ساز در بهار 95 نشان از عدم تقاضا برای مسکن می­دهد؟

لزوماً در این شرایط نمی­توان گفت که تقاضا برای خرید مسکن کم است. بلکه تقاضا برای سرمایه گذاری در بخش مسکن به روش سابق که صرفاً سازندگان منتفع می­شدند کم شده است. به طور متوسط طی 10 سال آینده، باید هر سال بین 700 هزار تا یک میلیون واحد مسکونی در کشور ساخته شود تا به تقاضای متقاضیان مسکن پاسخ داده شود.

  • حال می­خواهیم به بحث بلند مرتبه سازی بپردازیم. ابتدا بفرمایید بلند مرتبه سازی چیست و وضعیت بلند مرتبه سازی در کشورمان را چگونه ارزیابی می­کنید؟

در طرح جامع تهران قدیم ساختمان­های شش طبقه و بالاتر مشمول تعریف بلند مرتبه­ها می­شدند اما در طرح جامع جدید شهر تهران، ساختمان­های 12 طبقه به بالا بلند مرتبه محسوب می­شوند. در حال حاضر بلند مرتبه سازی را در تهران متوقف کرده­ایم و هرگونه اقدامی را به تصویب ضوابط بلند مرتبه سازی موکول کرده­ایم. دلیل اول آن است که از این ظرفیت بیش از اندازه استفاده شده و دوم اینکه هنوز بر سر ضوابط بلند مرتبه سازی توافقی با شهرداری تهران پیدا نکرده­ایم. در مشهد نیز وضعیت مشابه تهران است. در آنجا هم با بی انضباطی­های جدی مواجه هستیم. اما درصدد هستیم که در دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری ضوابطی را به تصویب برسانیم که این ضوابط فارغ از اینکه در کدام شهر اجرا می­شود، چارچوب­هایی را برای بحث بلند مرتبه سازی مصوب کند.

  • با این اوصاف از نظر شما بلند مرتبه­ها در کلانشهرهایی مانند تهران تا چه میزان ضرورت دارد؟

به طور عمومی کی از ضروریات کلانشهرها، بلند مرتبه سازی است. اما این تمام مساله نیست و باید به وجوه دیگر این مساله نیز توجه کرد. ما کشوری هستیم که روی گسل­های متعدد زلزله قرار داریم و شهر تهران نیز زلزله­های متعددی را تجربه کرده است و این یکی از مسائلی است که باید مورد توجه قرار گیرد. بحران آب هم یکی از بحران­های جدی است که شهر را تهدید می­کند، خشکسالی­ها نیز به این موضوع دامن می­زند و آن را حادتر می­کند. همچنین سومین مساله­ای که باید مورد توجه قرار گیرد، بحث تاثیرات اجتماعی و تاثیرات ترافیکی این پروژه­هاست که باید آنها را مورد توجه قرار دهیم. چهارمین مورد، بحث ایمنی شهروندان است. برای مثال اگر شما محدوده­هایی را بلند مرتبه سازی کنید، اما تجهیزاتی نداشته باشید که در مواقع خطر جان افرادی را که در این ساختمان­های زندگی می­کنند نجات دهید، این امر بسیار مشکل ساز می­شود. بنابراین برای بلند مرتبه سازی باید به این چهار مورد توجه شود. هیچ عقل سلیمی با بلند مرتبه سازی مخالف نیست، اما چارچوب­های آن باید رعایت شود. در صورت رعایت کردن این چارچوب­ها دیگر در هر جایی شاهد ساخت و ساز ساختمان­های بلند نخواهیم بود و دیگر در هر پلاک و با هر ابعادی نمی­توان ساختمان­های بلندمرتبه را ساخت. قاعدتاً باید منافع بلند مدت شهروندان و حقوق شهروندانمان را در بلند مرتبه سازی­ها رعایت کنیم. ما نمی­توانیم ساختمان­هایی را بسازیم که تا ابد برای همسایگانمان مشکل ایجاد کند و چهار موردی که عنوان کردم چارچوب­هایی است که ضوابط بلند مرتبه سازی را شکل خواهد داد.

  • آیا زیر ساخت­های لازم برای بلند مرتبه سازی در کشورمان وجود دارد؟

یکی از مولفه­هایی که اجازه می­دهد در برخی از مکان­های بلند مرتبه سازی صورت گیرد و در برخی دیگر انجام نشود، همین بحث زیر ساخت­هاست. شبکه راه­ها و شبکه تاسیسات زیربنایی مانند آب، برق و گاز در بسیاری از مناطق شهری ما شکل پیدا کرده است. زمانی که شما تراکم عظیمی را به صورت انبوه به یک منطقه وارد می­کنید، یا باید بخش دیگری از این زیر ساخت­ها را آزاد کرده و به این مناطق اختصاص دهید، یا باید شبکه­های زیر ساخت را تقویت کنید. وقتی تقویت شبکه زیر ساخت وجود نداشته باشد، در واقع یعنی اینکه ما در حال حرکت به سمت بحران هستیم. ما می­دانیم که شبکه آب در برخی از مناطق شهر دارای محدودیت است یا شبه گاز را در برخی از بخش­ها نمی­توانیم در کوتاه مدت توسعه دهیم، در نتیجه ساخت و ساز نوبه در چنین مناطقی عقلانی به نظر نمی­رسد. زیرا به هر حال باید زیر ساخت­ها در واحدهای ساخته شده فراهم باشد، چرا که ما قصد این را نداریم که شهروندان را در واحدهایی ببریم که عذاب بکشند. یکی از مشکلاتی که اکنون در مسکن مهر وجود دارد نیز این است که در برخی از این واحدها برنامه ریزی برای استقرار جمعیت در نظر گرفته نشده و زیر ساخت­ها فراهم نیست.

  • حجم قابل توجهی از بودجه کلانشهرهای ما به صورت مستقیم و غیر مستقیم از محل ایجاد عارضه (گاه تراکم فروشی) اتفاق می­افتد و به صورت مستقیم و غیر مستقیم به ساخت و ساز مربوط است. عواقب آن (تراکم فروشی­های غیرمجاز) چیست و تبعات آن دامنگیر چه حوزه­هایی است؟

عارضه یعنی چیزی که وجود ندارد و شما آن را به وجود می­آوردید و از کسی که این عارضه را ایجاد کرده است، هزینه­ای را دریافت می­کنید تا آن عارضه را جبران کنید. برای مثال این هزینه، هزینه افزایش تراکم بیشتر در سطوح منزل مسکونی و افزایش تراکم خانوار بیشتر است، زیرا شما ناچار هستید که شبکه ارتباطی و زیر ساخت­ها را برای آنها فراهم کنید. هر عارضه­ای در شهر، استفاده کننده­ای دارد و هر کسی که از آن استفاده بیشتری کند باید هزینه بیشتری را پرداخت کند. اما حالت ایده آن است که شما با کمترین عارضه بتوانید به بهترین وجه، شهر را مدیریت کنید.

  • اما سوال اساسی این است که چگونه می­توان با کمترین عارضه و با کمترین ساخت و ساز شهر را به بهترین وجه مدیریت کرد؟

هر کسی که در این شهر از چیزی استفاده می­کند، از سوخت و ساز گرفته تا جاده­ها و اشیایی که خریداری می­کند، مانند همه جای دنیا باید بخشی از آن را برای اداره امور شهر کنار بگذارد. بخش عمده­ای از عوارض محلی برای اداره امور شهر به نظام مدیریت شهری اختصاص داده می­شود. در همه جای دنیا شهرداری­ها از محل عوارضی همچون بلیت اتوبوس، بلیت قطار، بلیت مترو، تاکسی، عوارض خودرو، عوارض سوخت، عوارض ساخت و ساز، اشیایی که در تیراژ بسیار بالا خرید و فروش می­شود، مانند بلیت سینما و ... اداره می­شوند و هر چقدر که شما منابعی را تعریف کنید که با حداقل عارضه ایجاد شوند، در واقع به شهر کمک کرده­اید.

  • اگر بخواهید به برخی از ویژگی­های مثبت بلند مرتبه سازی اشاره کنید، چه موضوعاتی مد نظر شما قرار می­گیرد؟ از نظر شما بلند مرتبه سازی می­تواند ابزاری برای بهبود شرایط شهری باشد؟

روزگاری در شهرسازی عنوان می­کردند که زمین را آزاد کنیم و همان تعداد خانواری که در زمین­های گسترده تری هستند در برج­های متراکم به صورت متراکم تر زندگی کنند. اما اکنون به غیر از برج­های اداری، تجاری و هتل­ها، به صورت عمده در خصوص واحدهای مسکونی، تراکم متوسط توصیه می­شود. تراکم متوسط یعنی ساختمان­های چهار، پنج و حداکثر شش طبقه که با فضای سبز اطراف خود و خدمات اطراف خود ترکیب می­شود. یعنی نه خانه­های ویلایی یک و دو طبقه و نه برج­های 25 و 30 طبقه، بلکه ترکیبی از فضای سبز و واحدهای مسکونی با تراکم متوسط که خدمات نیز در نزدیک ترین فاصله برای آنها قابل تامین باشد تاکید و توصیه می­شود.

منبع : مجله ی تجارت فردا
به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه