جدال تجاری خاور و باختر
| یکی خاور دور و دیگری باختر دور؛ یکی غرق در دنیای کمونیسم و دیگری شیفته لیبرالیسم؛ دو پادشه که در یک اقلیم نگنجند اما توان دوری هم نیز ندارند؛ اقیانوسها فاصله نتوانسته آنها را نسبت به هم بیتفاوت نگه دارد.
۵۵آنلاین :
یکی خاور دور و دیگری باختر دور؛ یکی غرق در دنیای کمونیسم و دیگری شیفته لیبرالیسم؛ دو پادشه که در یک اقلیم نگنجند اما توان دوری هم نیز ندارند؛ اقیانوسها فاصله نتوانسته آنها را نسبت به هم بیتفاوت نگه دارد. ایالات متحده آمریکا به عنوان نخستین اقتصاد بزرگ جهان هیچ گاه نتوانسته دست از چشم بادامیها و دنیای پرتلاششان بکشد. چینیها نیز دست از بلندپروازی بر نداشتهاند و آنقدر پا روی دم بزرگترین اقتصاد جهان گذاشتند تا از مکزیک و ژاپن هم پیش افتادند و خود را بر سکوی دوم اقتصاد جهان قرار دادند. آنها هنوز هم آرام و قرار ندارند و تلاش میکنند پا روی شانههای غول اقتصاد جهان بگذارند و تا سال ۲۰۲۷ بر سکوی نخست اقتصاد جهان قرار بگیرند. جهشی که در این سالها داشتهاند و میزان صادراتشان به کشورهای مختلف به ویژه به ایالات متحده آمریکا نشان میدهد که این بلندپروازی میتواند عملی بشود. اما در جدال تجاری خاور و باختر، خرمن اقتصاد جهان نیز میسوزد.
دنیا به سمت جهانی شدن حرکت میکند و اقتصاد در این بین از همه بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرد. اما عدهای سعی دارند مسیر را تغییر بدهند و دور کشور خود دیوار بکشند. نمونهاش دونالد ترامپ رئیس جمهوری جدید ایالات متحده آمریکا که قصد دارد برای حفاظت از کارگرانش، انقلابی در رابطه این کشور با بزرگترین شریک تجاری خود یعنی چین به پا کند. او بر خلاف نظریههای جهانی شدن، آمریکایی شدن را فریاد میزند و برای اقتصاد نقشههایی در سر دارد. یکی از این نقشهها به روابط تجاری چین و آمریکا مربوط میشود. نمونهاش تهدید به تعیین تعرفه ۴۰ تا ۴۵ درصدی برای صادرات کالای چینی به ایالات متحده آمریکا است. اما هر توافقی که او زیر پا بگذارد پیش از امریکا، به کل اقتصاد جهان ضربه وارد خواهد کرد.
قراردادها و توافقهای تجاری در سرتاسر دنیا تأثیر عمیقی روی تجارت و سرمایه گذاری دارند؛ به گفته جان مانزلا کارشناسی اقتصاد نیویورک، در واقع این قراردادها هستند که شکل رابطه کسب و کار را میان شرکتها تعیین میکنند. هر کسی که میخواهد در کسب و کار خود موفق شود بدون تردید باید از تأثیر این قراردادها بر فضای اقتصاد جهان و به ویژه بر کسب و کار خودش مطلع باشد. کشورها نیز هر کدام سازوکار مشخصی برای روابط تجاری خود تعیین میکنند، برخی توافقهای تجاری آزادانه را برمیگزینند. و برخی در پیچوخم گمرکها و بازارهای مشترک روزگار اقتصادی خود را سپری میکنند. در این بین، هر راهی که کشورها انتخاب میکنند تأثیر بسیار عمیقی بر کسب و کارهای کوچک در سرتاسر جهان میگذارد. کشورهایی که با حذف یا کاهش موانع تجاری در میان خود، روابط تجاریشان را ادامه میدهند، نوعی فضای تجاری آزاد و لیبرال را ایجاد میکنند. اما برخی از کشورها، با قواعد سخت گمرکی و تعرفههای سنگین تلاش میکنند روابط تجاری را در سلطه و کنترل خود نگه دارند و به این ترتیب روابط بستهای نیز با سایر کشورها دارند. هرچند اینکه چه کشوری، چه نوع رابطه تجاری را انتخاب میکند از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است اما برخی از کشورها هستند که نوع رابطه تجاری آنها از اهمیت بسیار بیشتری برخوردار است؛ مهمترین آنها چین و امریکا هستند چراکه دو اقتصاد بزرگ دنیا را تشکیل میدهند؛ تلنگری در روابط تجاری این دو کشور میتواند زلزلهای ۱۰ ریشتری در اقتصاد جهان به بار بیاورد.
- کلاف سردرگم
تنشهای سیاسی و اقتصادی
قصه مشترک چین و ایالات متحده آمریکا از سالهای دور آغاز شده اما از سال ۱۹۴۹ شکلی پیچیده به خود گرفته که تا امروز نیز ادامه دارد. بررسیهای «صدا» نشان میدهد چین و امریکا از روزی که روابط دیپلماتیک خود را برقرار کردند، روابط تجاری خود را نیز به سرعت گسترش دادند. یکی در شرق دور و دیگری در غرب دوره سالها یکدیگر دشمنی بالقوه دیدهاند و در عین حال دیگری را به عنوان شریکی استراتژیک حفظ کردهاند. به همین خاطر است که بسیاری از تحلیلگران، رابطه این دو کشور را مهمترین رابطه دوجانبه قرن دانستهاند. روابط سیاسی این دو کشور از ابتدا چندان هم دوستانه نبود. نمونهاش آن زمان که هر دو درگیر جنگ کره شدند. شواهد تاریخی نشان میدهد ایالات متحده آمریکا در کنار سازمان ملل از کره جنوبی دفاع کرد درحالی که چین در حمایت از کمونیسم به سمت کره شمالی مایل شد. این درگیری باعث کشته و آواره شدن افراد بسیاری شد. اما قضیه تنشها به جنگ کره ختم نشد. ماجرای بعدی، بحران تایوان بود که باز هم منجر به اختلاف و تنش میان دو کشور شد. جدال میان این دو کشور از سالهای دور ادامه پیدا کرد تا ریاست جمهوری به بیل کلینتون رسید و او تصمیم گرفت قدمی برای عادی سازی روابط تجاری دو کشور بردارد. به این ترتیب در اکتبر ۲۰۰۰ توافقی به نام ماده ۲۰۰۰ روابط تجاری چین و امریکا به امضا رسید. که از یک سو به پکن اجازه روابط تجاری عادی با ایالات متحده آمریکا را میداد و از سوی دیگر راه را برای ورود چشم بادامیها به سازمان تجارت جهانی باز میکرد. به این ترتیب چین بالاخره در سال ۲۰۰۱ به سازمان تجارت جهانی ملحق شد. تا سال ۲۰۰۶ کشور مکزیک بزرگترین شریک تجاری امریکا بود اما به لطف همین اقدامات، چین موفق شد در این سال از مکزیک پیشی بگیرد و به بزرگترین شریک تجاری امریکا تبدیل شود.
چشم بادامیها هر روز قدرت بیشتری گرفتند و از رقبای خود پیش افتادند تا اینکه در سپتامبر ۲۰۰۸ موفق شدند به بزرگترین اعتباردهنده آمریکا تبدیل شوند. در حالی که اقتصادهای جهان از بحران بزرگ رنج میبردند، چین از ژاپن پیشی گرفت و بیش از ۶۰۰ میلیارد دلار اعتبار از امریکا در خود نگه داشت. از همینجا بود که روابط تجاری چین و امریکا رنگ و بوی جدیتری به خود گرفت و در کانون توجه اهالی اقتصاد جهان قرار گرفت. بالاخره در آگوست ۲۰۱۰ ارزش اقتصاد چین به 1.33 تریلیون دلار رسید. در آن زمان ارزش اقتصاد ژاپن 1.28 تریلیون دلار بود و به این ترتیب چین به عنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان معرفی شد. حالا بر اساس گزارشهای جیم اونیل از گلدمن ساکس، این کشور قصد دارد تا سال ۲۰۳۷ از ایالات متحده آمریکا نیز پیشی بگیرد و خود را به عنوان نخستین اقتصاد بزرگ جهان معرفی کند.
تولید ناخالص داخلیای که این کشور در سال ۲۰۱۱ اعلام کرد معادل 5.88 تریلیون دلار بود درحالی که تولید ناخالص داخلی ژاپن در همان سال برابر با ۵,۴۷ تریلیون دلار بود. اما هیچ کدام از اینها باعث نشده که چینیها و امریکاییها رابطهای آرام و بدون تنش داشته باشند. تناقضات سیاسی بیش از هر چیزی باعت به چالش کشیده شدن روابط این دو کشور شده است. یکی از تازهترین درگیریها نیز به ماجرای جنوب دریای چین مربوط میشود. هشدارهایی که ایالات متحده آمریکا در این زمینه به چینیها داد، جنجالهای بسیاری را به بار آورد. تاریخ پر از تنش روابط سیاسی و تجاری این دو کشور تا حدودی میتواند ثابت کند. که آینده روابط این دو کشور در ثبات و آرامش نخواهد بود، به ویژه در دورانی که به قول اکونومیست یک یاغی به اسم دونالد ترامپ به ریاست جمهوری
امریکا دست یافته است.
- سینو-امریکن در دوره پساترامپ
دونالد ترامپ پیش از آنکه به ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا نیز دست پیدا کند، در زمان انتخابات بارها چینیها را مخاطب خود قرار داده بود و از برنامههای جدید خود برای روابط تجاری با این کشور گفته بود، هرچند هیچ یک از این برنامهها به صورت واضح و شفاف مطرح نشده و هنوز هم صبر مشخص نیست که عملی شود. بر اساس گزارش اکونومیست، ترامپ به اصطلاح خودش تلاش میکند کارگران امریکایی را از شر خارجیها در امان نگه دارد اما جالب است که فعلاً در نخستین اقدامات خود اسمی از بزرگترین لولو خور خورهاش که همان چین است به میان نیاورده؛ هرچند هنوز دست از حرف زدن برنداشته است. او بارها چین را تهدید کرده که تعرفه ۴۵ درصدی برای صادرات این کشور تعیین میکند. حالا جهانی منتظرند که ببینند او با چینیها چه میکند. بیشک ترامپ اکنون تمامی قدرت را در اختیار دارد تا کل روابط تجاری را از پایه به هم کاخ سفید بدون اینکه نامی از کشور چین آورده شود، اینطور گفته شده که «دولت فدرال از هر ابزاری استفاده میکند» تا به سوءاستفادههای تجاری پایان بخشد. امریکاییها قصد دارند هر کشوری را که قواعد بازی را رعایت نکند تنبیه کنند. اما این تنبیه به چه صورت خواهد بود؟ باراک اوباما در طول ریاست جمهوری خود در روابط با چین، ۱۶ بار با چالش روبهرو شد. براساس گزارش اکونومیست، برخی از این چالشها به مسائلی مانند مالیات غیر قانونی برای فولاد امریکا یا دامپینگ خودرو مربوط میشد و برخی دیگر به مسائل کلانتری مثل سهم پایین امریکا در صادرات مرتبط بود که به وارد کنندگان امریکایی آسیب میزند. اما واقعیت این است که هرچه تنشها از سوی امریکا تشدید شود، چینیها بیشتر در صدد تلافی برمیآیند. برای مثال، در سال ۲۰۰۹ امریکا تصمیم گرفت تعرفههای لاستیک چینی را افزایش بدهد، در مقابل چین نیز برای تلافی، پای مرغ را به جای امریکا از آرژانتین و برزیل وارد کرد. اکنون قضیه جدیتر از پای مرغ است؛ حالا چین میتواند جایگزینهایی برای سویا و هواپیما پیدا کند. اینها میتواند خطرات بسیار زیادی را به دنبال داشته باشد. کنی کین یکی از مزرعه داران سویا در ایندیانا معتقد است اگر چین سویای مورد نیاز خود را از جایی غیر از این کشور تهیه کند، قیمتها حدود یک سوم کاهش پیدا میکند و این باعث نگرانی این دسته از کشاورزان میشود. در مورد هواپیما نیز، چین میتواند به راحتی به تولیدکنندگان اروپایی روی بیاورد. اما ریسک تنش روابط تجاری بین چین و امریکا محدود به مردم این دو کشور نیست بلکه اقتصاد کل دنیا را شامل میشود. در این بین نهادی مثل سازمان تجارت جهانی بیش از هر زمانی تحت فشار قرار خواهد گرفت. اگر ترامپ استراتژی افزایش تنش را در پیش بگیرد نمیتوان انتظاری جز جنگ تجاری میان دو کشور و تخریب اقتصاد جهان را داشت.
اقتصاد جهان بدون شک مقوله بسیار بزرگی است که ابعاد بسیار گستردهای دارد. چارلز ولف در کتاب «چین، ایالات متحده آمریکا و اقتصاد جهان» یک سناریوی بلند مدت را در نظر گرفته است. او در این سناریو، رابطه تجاری و البته سیاسی چین و ایالات متحده آمریکا را به عنوان یکی از موثرترین فاکتورها در اقتصاد جهان معرفی میکند. مطالعات دانشگاه کورنل نیز نشان میدهد که روابط تجاری چین و ایالات متحده آمریکا تأثیر عمیقی بر وضعیت کارگران در جهان، میزان دستمزدها و همچنین متوسط بیکاری در جهان خواهد گذاشت. در این شرایط، طبیعی است که هر خدشهای به رابطه تجاری این دو کشور وارد شود، خراشی عمیق به صورت اقتصاد جهان وارد خواهد کرد؛ خراشی که شاید هیچ جراحی نتواند آن را به شکل روز اول در بیاورد.
منبع : مجله صدا
دیدگاه تان را بنویسید