تهران و ریچ‌کیدزهای قدیمی‌!

۵۵آنلاین :

پیشینه سکونت در تهران به ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد. در دی‌ماه ۱۳۹۳ اسکلت یک انسان در منطقه مولوی تهران متعلق به حدود 7000 سال پیش کشف شد. پیش از این گمان می‌رفت سابقه زندگی در منطقه تهران امروزی به کشفیات قیطریه که متعلق به ۳۰۰۰ سال پیش بود، برمی‌گردد. اما اسکلت هفت‌هزارساله یک زن که در حفاری فاضلاب در محله مولوی تهران کشف و به وسیله رایانه تصویرسازی شد، گمانه‌زنی‌ها در مورد تاریخ تهران را دچار تحول کرد. تهران در گذشته از روستاهای ری بوده و ری که در تقاطع محورهای قم، خراسان، مازندران، قزوین، گیلان و ساوه واقع شده به سبب مرکزیت مهم سیاسی، بازرگانی، اداری و مذهبی از قدیم مورد نظر بوده و مدعیان همواره این مرکز راهبردی را مورد تهاجم و حمله قرار می‌داده‌اند. روستای تهران به‌واسطه برخورداری از مغاک‌ها و حفره‌های زیرزمینی و مواضع طبیعی فراوان و دشواری نفوذ در آنها پناهگاه خوبی برای دولتمردان و دیگر اشخاصی بوده که احتمالا مورد پیگرد مدعیان قرار داشته‌اند. بی‌گمان دگرگونی‌های بنیادین در تهران از سال ۱۳۰۰ به بعد ایجاد شده‌است که به چهار دوره کاملا جدا تقسیم می‌شود؛ سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ که در پی آن خندق‌ها و دروازه‌ها از میان برداشته شد و شهر از چهارسوی رو به گسترش نهاد و اندکی شکل منظم و هندسی یافت. همچنین ساختمان‌ها و تاسیسات بانک ملی (از آن میان ساختمان صندوق بانک ملی ایران)، وزارت امور خارجه، شهربانی کل کشور، ایستگاه راه‌آهن، دانشگاه تهران، ایستگاه فرستنده رادیوتهران، باشگاه افسران و چند بیمارستان مربوط به این دوره است. سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ همزمان با جنگ جهانی دوم بود و به‌دلیل پیامدهای ناشی از جنگ جهانی و مسائل و مشکلات سیاسی برآمده از آن تغییرات چشمگیری در کشور پدید نیامد. طی سال‌های ۱۳۳۲ تا ۱۳۵۷ شهر تهران به سرعت توسعه یافت و ساختمان‌های پیشرفته و شهرک‌ها و بلوارهای تازه‌ای ساخته شد. پیشرفت تکنولوژی تهران به گونه‌ای بود که گردشگر‌های خارجی، تهران را توکیوی دوم آسیا خطاب می‌کردند. در سال ۱۳۵۵ تهران به‌عنوان یازدهمین شهر پیشرفته دنیا از نظر ساختمان‌سازی و تکنولوژی مدرن رونمایی شد. سابقا در تهران خانه‌هایی بود که به «خانه‌های قمرخانمی» معروف بودند. دورتادور خانه اتاق بود، با حیاطی نسبتا بزرگ که در هر یکی‌دو اتاق آن خانواده‌ای زندگی می‌کردند. شاید برای شما هم جالب باشد که بدانید در قدیم محله ثروتمندان تهران کدام نقطه از مناطق 22گانه امروزی تهران به شمار می‌رفت. در نقشه‌های به‌جامانده از روزگار قاجار (برزین ۱۲۵۸) چهار محله عودلاجان، چاله‌میدان، بازار و سنگلج قید شده است. بعدها محله‌های ارک و دولت به آن چهار محله اضافه شدند و وجه تمایز این دو محله جدید، آن بود که اربابان قدرت و زورمداران روزگار در این دو محله در میان باغ‌های وسیع زندگی می‌کردند و هرگز تراکم جمعیت محله‌هایی چون سنگلج، چاله‌میدان و بازار را نداشتند. در این محله‌ها، از کوچه‌های تنگ، باریک و دراز خبری نبود و با سکنی‌گزینی افراد سرشناسی همچون میرزایوسف مستوفی‌الممالک و تصرف اراضی وسیع در قسمت شمالی تهران آن روزگار، محله‌هایی چون بهجت‌آباد، یوسف‌آباد و حسن‌آباد شکل گرفتند. سابقه تاریخی سنگلج به سال۱۲۵۰ ه.ق برمی‌گردد که برای استفاده منطقه مسکونی طراحی شد و ساخت آن بر عهده محمدتقی‌خان بوده است. امروزه در خیابان بهشت معماری قدیمی و جدید به چشم می‌خورد، اما این خیابان بیشتر به مرکز اداره‌های دولتی تبدیل شده است. سنگلج در عصر خود یکی از بزرگ‌ترین و آبادترین و پرجمعیت‌ترین محلات تهران بود که تکیه‌های آن شهرت بسیاری داشت. تکیه مشهور قورخانه کهنه از جمله آنها است که در حال حاضر به خیابان قورخانه تبدیل شده و در آنجا اتصالات لوله و پیراهن و کت و شلوار به فروش می‌رسد. از تکیه‌های سنگلج چندین گذرگاه و خیابان انشعاب پیدا می‌کرد که خیابان شاهپور (وحدت اسلامی) واقع در غرب سنگلج، یکی از آنها است. گذرهای معروف آن نیز گذر تقی‌خان در شمال و گذر شریف‌الدوله در ضلع جنوبی است که به درخونگاه می‌رسید. محله سنگلج در روزگار گذشته، دارای یک یا چند کدخدا بود، مثل حاج میرزا زکی‌خان که متصدی تدارکات و چراغانی و تنظیم امور دسته‌های عزاداری و حرکت آنها در روز عاشورا در چاله حصار بود. از مشخصه‌های امروز این محله می‌توان به تالار نمایش سنگلج اشاره کرد که در دهه ۱۳۴۰ ساخته شده است. دو گذر معروف این محله گذر تقی‌خان و گذر شریف‌الدوله بود که به درخونگاه منتهی می‌شد. همچنین چندین‌ حمام بزرگ با خزینه‌ها و چال‌حوض‌های عظیم در سنگلج وجود داشتند.