ارسال به دیگران پرینت

تجربه کشورهای جهان در انتقال آب چه درس هایی دارد؟

| می گویند جنگ بعدی جنگ آب است. براساس اطلاعات زمین شناسی، حجم کل آب‌های موجود در کره زمین 4/1 میلیارد کیلومترمکعب است که تنها 7/2 درصد از آن‌ها را آب شیرین تشکیل می‌دهد که 4/22 درصد از این آب به صورت زیرزمینی بوده و فقط 35/0 درصد آن در دریاچه‌ها و مرداب‌ها قرار دارد.

تجربه کشورهای جهان در انتقال آب چه درس هایی دارد؟

۵۵آنلاین :

می­گویند جنگ بعدی جنگ آب است. براساس اطلاعات زمین شناسی، حجم کل آب‌های موجود در کره زمین 4/1 میلیارد کیلومترمکعب است که تنها 7/2 درصد از آن‌ها را آب شیرین تشکیل می‌دهد که 4/22 درصد از این آب به صورت زیرزمینی بوده و فقط 35/0 درصد آن در دریاچه‌ها و مرداب‌ها قرار دارد. این در حالی است که سهم رودخانه‌ها تنها 01/0 درصد برآورد شده است. با رشد جمعیت جهان، پیش­بینی می‌شود به علت حدود دوسوم از کل جمعیت جهان با تنش آبی (Water Stress) مواجه خواهند شد که در این میان تغییرات اقلیمی این روند را تشدید کرده و تأمین منابع مناسب آب شیرین و حفاظت از جوامع و زیست بوم­ها را با مشکل مواجه خواهد کرد. توزیع نامتوازن آب در کره زمین و درون کشورها از یک سو و کاهش میزان بارندگی در چند دهه اخیر باعث شده تا برخی دولت‌های عمدتاً پهناور که از تنوع آب و هوایی گسترده­ای برخوردارند، برای تأمین آب مورد نیاز مناطق گرم و خشک و کم آب خود دست به دامن مناطق حاصل­خیزتر و پرآب‌تر شوند. در این میان تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد انتقال آب در کنار مزایایی که دارد هزینه‌های سنگینی نیز بردوش کشورها و مردم آن­ها قرار می‌دهد، هزینه‌هایی که شاید بسیاری از آن‌ها جبران­ناپذیر باشند. انتقال میان حوضه­ای آب (Inter-basin transfer) در واقع به طرح‌های ساخت دست بشری گفته می‌شود که آب را از یک حوضه آبخیز در دسترس به حوضه دیگری که آب در آنجا کمتر در دسترس است یا منطقه­ای که نیازمند توسعه است، انتقال می‌دهد. به طور کلی هدف اصلی چنین طرح‌هایی را می‌توان حل مقطعی مشکل کم آبی یا کمبود برق در حوضه مقصد دانست. با این حال مروری بر تجربه کشورهای مختلف در خصوص اجرای طرح‌های انتقال آب می‌تواند برای ارزیابی مزایا و معایب چنین پروژه‌هایی بسیار سودمند باشد. مروری بر تجارب کشورهای مختلف نشان می‌دهد اوج عملیات پروژه‌های انتقال آب در قرن نوزدهم اتفاق افتاده است. پروژه‌های انتقال آب انجام شده در سراسر دنیا با اهداف متفاوتی انجام گرفته است که در این میان تأمین آب شرب شهری، تأمین آب مورد نیاز کشاورزی و تولید انرژی و اهداف زیست محیطی از شاخص‌ترین اهداف دولت‌ها بوده است. از آنجا که طرح‌های انتقال آب به طور مستقیم مدیریت حوضه مبدأ و مقصد را تحت تأثیر قرار می‌دهد اگرچه در کوتاه­مدت منجر به رفع مشکل تأمین آب می‌شود اما در بلندمدت اغلب منجر به تضعیف شرایط زیست محیطی در یکی از دو منطقه شده و اثرات اقتصادی زیانباری به همراه دارد. به همین دلیل اجرای پروژه‌های انتقال باید تنها در صورتی انجام گیرد که هیچ راه­حل جایگزینی وجود نداشته باشد، در ضمن لازم است مجریان این پروژه‌ها تمامی جنبه‌های زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی را در اجرای چنین طرح‌هایی لحاظ کنند.

  • پروژه بزرگ انتقال آب از جنوب به شمال چین

کشور پهناور چین با مشکل شدید تأمین آب مواجه است. منابع آب شیرین این کشور (حدود دو هزار مترمکعب برای هر نفر) تقریباً یک سوم متوسط جهانی است. تولید زغال سنگ که تقریباً یک سوم از کل انرژی چین را تأمین می‌کند حدوداً یک ششم از کل منابع آب این کشور را مصرف می‌کند. با توجه به اینکه انتظار می‌رود تا سال ۲۰۴۰ تقاضای انرژی چین و شیراز دو برابر شده (تقریباً دو برابر مصرف آمریکا)، بانک جهانی هزینه آب چین (به طور ویژه، کمبود آب و اثرات مستقیم برخی آب) را 3/2 درصد تولید ناخالص داخلی برآورد کرده و گفته است این هزینه‌ها از این رقم هم بالاتر باشد. براساس گزارش بانک HSBC و شرکت مشاور ریسک آب چین، حدود ۴۵ درصد از GDP چین از استان­هایی می­آید که با کمبود آب مواجه‌اند و این در حالی است که حدود 300 میلیون نفر در چین (تقریباً یک چهارم از کل جمعیت) روزانه آب آلوده مصرف می­کنند. وقتی ون جیا بائو، نخست وزیر سابق چین، در سال ۱۹۹۹ اعلام کرد مشکل آب این کشور تهدیدی برای زنده ماندن ملت چین به حساب می­آید، سخنی به گزاف نگفته است.

اما این کمبود آب به صورت متوازن توزیع نشده است. جلگه شمالی، منطقه­ای که منزلگاه یک چهارم از مردم چین بوده و پکن در آن قرار دارد، به شدت خشک است. بر اساس اعلام سازمان ملل، ارتفاع سفره­های آبی در این منطقه سالانه دو تا سه متر افت می­کند و خطری جدی را متوجه امنیت غذایی و کشاورزی منطقه کرده است. از ۲۲ استان چین، ۱۱ استان با تنش آبی مواجه‌اند به این معنا که سرانه آب موجود برای هر نفر در هر سال در این استان‌ها کمتر از هزار مترمکعب است. یکی از منابع اصلی آب شمال چین، رودخانه زرد، در سه دهه گذشته با خشکسالی مواجه شده و میزان آب در جریان آن سال به سال کمتر می‌شود. استان ‌هبی، در مجاورت پکن شاهد خشک شدن ۹۶۹ دریاچه از ۱۰۵۲ دریاچه خود بوده است به طوری که وانگ شو چنگ، وزیر سابق منابع آبی این کشور پیش­بینی کرده در صورت ادامه داشتن استخراج بی­رویه آب‌های زیرزمینی در شمال، در 10 سال آینده اثری از آب­های زیرزمینی وجود نخواهد داشت. این مشکلات باعث شد تا مقامات چین به دنبال راه­حل باشند، راه­حلی که برای اولین بار مائو تسه دونگ در سال 1952 به آن اشاره کرده بود: «قرض گرفتن آب از جنوب کشور». از دلایل انتقال آب از جنوب به شمال چین می‌توان از توزیع نامناسب منابع آب و خاک (شمال دارای زمین­های مستعد و جنوب دارای آب مناسب است)، پایین آمدن سطح سفره‌های آب زیرزمینی و افزایش هزینه‌های پمپاژ و حفاری، نشست زمین، کاهش محصولات کشاورزی و آلودگی آب آشامیدنی در شمال چین نام برد. چهار پنجم از منابع آبی چین در جنوب این کشور واقع شده‌اند که عمدتاً در حاشیه حوضه رودخانه یانگ تسه قرار دارند. البته بیش از ۵۰ سال طول کشید تا پیشنهاد مائو رنگ واقعیت به خود بگیرد. در دهم دسامبر ۲۰۰۲ فاز نخست پروژه تغییر مسیر آب از جنوب به شمال (SNWDP) عملیاتی شد. هدف نهایی این پروژه، جابه­جایی 8/44 میلیون مترمکعب آب در سال است که بیشتر از آب موجود در رودخانه تیمز است. این طرح زیرساختی شامل بلندترین کانال جهان، خطوط لوله سرهم شده زیر بستر رودخانه، مجرای آبرسانی غول پیکر و ایستگاه‌های پمپاژ قدرتمند است. در واقع SNWDP هم از نظر حجم آب انتقالی و هم از نظر طول مسیر انتقال (در مجموع ۴۳۵۰ کیلومتر) بزرگ‌ترین پروژه انتقال آب دنیا به حساب می‌آید. با این حال، انجام این پروژه به سادگی پیشنهاد مائو نبود. این پروژه چالش‌های خاص خودش را دارد، گستردگی این پروژه به حدی است که نیاز دارد دست­کم ۱۵ استان در این طرح همکاری داشته باشند و بسیاری از آن­ها مناطق پرآبی هستند که باید از بخشی از آب خود چشم پوشی کنند. این طرح موجب خواهد شد حدود نیم میلیون نفر مجبور به جابه­جایی محل زندگی خود شوند. هزینه کل این پروژه بیش از ۶۰ میلیارد دلار برآورد شده و پیش­بینی می‌شود تکمیل این پروژه در سال ۲۰۵۰ هزینه بسیار بیشتری روی دست دولت چین بگذارد. در امریکا، پیشنهادی مشابه برای انتقال آب در مقیاس بزرگ از دریاچه‌های بزرگ به غرب یا جنوب این کشور بارها به بن­بست رسیده است. اگرچه در نگاه اول این پروژه طرحی خارق العاده و همراه با مزایای فراوان (نظیر آبرسانی به مناطق کم­آب، بهبود کیفیت آب، کاهش خطر بلایای طبیعی چون خشکسالی و سیلاب) به نظر می‌رسد اما با نگاهی دقیق­تر به هزینه‌هایی که این پروژه بر اقتصاد، جامعه و محیط زیست تحمیل می‌کند، می‌توان به این نکته پی برد که این طرح یک قمار پرریسک بوده است. در واقع SNWDP بیشتر از آنکه قدرت دولت مرکزی چین را نشان دهد، محدودیت‌های دولت مرکزی در مدیریت تقاضای آب را برجسته کرده است. این پروژه شبکه­ای از مسیرهای آبی متقاطع ایجاد کرده که می‌تواند آب را تقریباً به تمام نقاط کشور برساند. این شبکه (با نام «سی هنگ، سان زونگ» به معنای چهار مسیر افقی، سه مسیر عمودی) چهار رود یانگ تسه، زرد، هوای و های را که از غرب به شرق در جریان‌اند و سه مسیر جنوب به شمال را در بر می‌گیرد که هر کدام حدود ۱۵۰۰ کیلومتر هستند. با این حال از زمان آغاز این پروژه تاکنون بحث و جدال در خصوصی معایب و مزایای آن همواره وجود داشته است. بسیاری از منتقدان این پروژه با اشاره به هزینه سرسام­آور مالی، کارایی اقتصادی آن را بسیار کمتر از حد پیش­بینی شده می‌دانند. این منتقدان معتقدند اگر آبی که به مناطق شمالی می‌رسد به اندازه کافی نباشد، بازده اقتصادی مورد نیاز حاصل نشده و اگر آب بیش از حد نیاز به این مناطق برسد، موجب کاهش سطح آب رودخانه یانگ تسه و ایجاد مشکلاتی در کشتیرانی آنجا خواهد شد. همچنین از نظر زیست محیطی نیز کارشناسان این حوزه بر این باورند که تغییرات ایجاد شده در محیط زیست و زیستگاه‌های حوضه رودخانه یانگ تسه و دیگر رودخانه‌های حاضر در این پروژه می‌تواند اثرات جبران ناپذیری بر اکوسیستم آن مناطق بر جای بگذارد.

  • آفریقای جنوبی

همانند چین، آب در آفریقای جنوبی نیز کمیاب و به خوبی در کل کشور توزیع نشده است، کشوری که تاکنون بیش از نیمی از کل منابع موجود خود را مصرف کرده است. در حالی که سرانه آب در آفریقای جنوبی سالانه ۱۲۰۰ مترمکعب است، این کشور با «تنش آبی» مواجه بوده است. به طور سنتی، در پاسخ به بحران کم­آبی مقامات دولتی اقداماتی را در جهت عرضه بیشتر در دستور کار خود قرار دادند. به لطف تلاش‌های دولت میزان ذخایر آب آشامیدنی این کشور از ۴۴۰۰ میلیون مترمکعب در سال ۱۹۵۶ به بیش از ۳۵ هزار میلیون مترمکعب در سال ۱۹۹۹ افزایش یافت. اما این میزان از ذخایر نیز برای جمعیت رو به رشد آفریقای جنوبی کافی نبود. به همین منظور همزمانی تغییرات سیاسی و فشار منابع، آفریقای جنوبی را مجبور کرد تا رویکردی را برای مدیریت آب و به طور خاص انتقال میان حوضه­ای آب (IBT) اتخاذ کند که مورد توجه بسیاری از کشورهای دیگر قرار گرفت. الگوی تاریخی توسعه اقتصادی و اجتماعی آفریقای جنوبی بر اساس منابع طبیعی این کشور منجر به توسعه سیستم‌های گسترده انتقال میان حوضه­ای آب شد. در سال ۱۹۹۸، فاز نخستن پروژه انتقال آب ارتفاعات لسوتو کلید خورد. پس از آن دو برنامه عظیم انتقال آب دیگر با انتقال آب میان آبگیرها اجرا شد. این در حالی بود که هم در بخشی کشاورزی و هم در بخش شهری مصرف آب نسبتاً کم بازده بود. این طرح که یکی از مفصل‌ترین طرح‌های انتقال آب دنیا به حساب می‌آید در واقع یک طرح برد- برد برای دولت‌های دو کشور به شمار می‌رود. آفریقای جنوبی کشوری ثروتمند و کم آب و لسوتو کشوری فقیر و سرشار از منابع آب آشامیدنی است بنابراین طبیعی است آفریقای جنوبی، که قدرت اصلی صنعتی در جنوب آفریقا به شمار می‌رود، از کشور همسایه خود برای تأمین آب که از پیش شرط­های توسعه است کمک بخواهد. از سوی دیگر، لسوتو که یمی از فقیرترین کشورهای جهان است با دریافت حق امتیاز فروش آب در این طرح مشترک درآمدهای خود را به شدت افزایش خواهد داد.

  • لیبی

جمهوری عربی لیبی کشوری وسیع در شمال آفریقا با مساحتی بالغ بر یک میلیون و ۷۶۰ هزار کیلومترمربع بوده که ۱۶۰۰ کیلومتر ساحل مشترک با دریای مدیترانه دارد. این کشور از شرق با مصر، از غرب با تونس و الجزایر و از جنوب با سودان، چاد و نیجر همسایه است. این کشور هیچ رودخانه دائمی­ای ندارد. به دنبال باران‌های شدید جریان‌های سیلابی در وادی‌های خشک روانه می‌شوند که مقطعی بوده و در برخی مناطق ممکن است هر سال اتفاق نیفتد. طبیعت غیرقابل پیش­بینی طوفان‌ها و سیلاب‌ها و حجم بالای آب بالقوه­ای که سالانه از این طریق تأمین می‌شود از یک سو و گرمای عهوا و نرخ تبخیر بالا از سوی دیگر، مقامات یکی از خشک­ترین کشورهای دنیا را بر آن داشت تا فکری برای تأمین آب مورد نیاز مردم خود بکنند. از نظر تاریخی، سفره­های آبی (آبخوان­ها) ساحلی واقع در تریپولی به دلیل آلودگی با آب شور از نظر کیفی بسیار ضعیف بوده و در نتیجه آب در بسیاری از شهرهای لیبی نظیر بنغازی غیرقابل آشامیدن است. اکتشاف آب در جنوب صحرای لیبی در اواسط دهه ۱۹۵۰ میلادی منابع وسیعی را از آب­های زیرزمینی آشکار کرد که می‌توانست تقاضای رو به رشد آب با و اهداف توسعه­ای این کشور را برطرف کند. با توجه به اینکه تنها پنج درصد از مساحت این کشور شاهد بارش بالای ۱۰۰ میلی­متر در سال است، لیبی یکی از خشک‌ترین کشورهای جهان به حساب می‌آید. براساس برآورد دانشمندان نزدیک ۴۰ هزار سال قبل زمانی که آب و هوای شمال آفریقا معتدل بود، بارش باران در لیبی به زیرزمین نشت کرده و ذخایر آب آشامیدنی تشکیل داده است. در سال 1983، معمر قذافی، رهبر لیبی، پروژه­ای ابتکاری با نام رود دست­ساز بشر (GMMR) را کلید زد؛ یک پروژه آبیاری عظیم که آب را از ذخایر آبخیز زیرزمینی کفرا، سیرته، مرزوق، حمادا و نوییان با نرخی بالغ بر پنج میلیون مترمکعب در روز به شهرهای زنجیره ساحلی لیبی منتقل می‌کرد. سیستم آبخیز ماسه سنگ نوبیان (NSAS) که بزرگ‌ترین سیستم آبخیز فسیلی دنیا به حساب می‌آید با مساحتی در حدود دو میلیون کیلومترمربع چهار کشور چاد، مصر، لیبی و سودان را دربرگرفته و شامل ۱۵۰ هزار کیلومترمکعب آب زیرزمینی می‌شود بر خلاف اکثر حوزه‌های آبخیز NSAS یک منبع غیر تجدیدپذیر به حساب می‌آید و استخراج بیش از حد آب می‌تواند موجب افزایش سطح دریا شود. GMMR برای حدود ۷۰ درصد از جمعیت لیبی برای آشامیدن و آبیاری آب فراهم می‌کند و آب را از سفره‌های زیرزمینی عظیم لیبی در جنوب نظیر NSAS به مناطق ساحلی پرجمعیت در شمال منتقل می‌کند. با هزینه­ای نزدیک به ۳۰ میلیارد دلار، شبکه آبرسانی GMMR نزدیک به پنج هزار کیلومتر خط لوله و ۱۳۰۰ چاه حفاری با عمق ۵۰۰ متر دارد که موجب افزایش سطح زیر کشت برای تولید محصولات کشاورزی شده است. برآورد محققان زیست محیطی نشان می‌دهد در صورت ادامه روند پمپاژ از سفره‌های زیرزمینی، این ذخایر در ۶۰ تا ۱۰۰ سال آینده به طور کامل تخلیه خواهد شد.

  • استراليا

طرح تأمین آب گلدفيلداز، پروژه خطوط لوله و سدی است که آب آشامیدنی را از سد موندارینگ در پرث به مناطق گلدفیلدز شرقی در غرب استرالیا، به ویژه کولگاردی و کالگورلی می‌رساند. این پروژه در سال ۱۸۹۶ آغاز و در سال ۱۹۰۳ تکمیل شد. از آن زمان تاکنون این خطوط لوله همچنان کار کرده و برای بیش از ۲۰۰ هزار نفر و ۵۰ هزار خانوار، معادن، مزارع و شرکت‌های مختلف آب تأمین می‌کند.

در اوایل دهه ۱۸۹۰ میلادی، هزاران نفر از ساکنان استرالیا به منظور یافتن طلا به صحراهای خشک و بی آب و علف غرب استرالیا سفر کردند اما زیرساخت‌های موجود برای تأمین آب در آن مکان کافی نبود و همین موضوع نیاز فوری به آب را برای آن‌ها ایجاد کرد. در دهه ۱۸۹۰ میلادی، مسائل مربوط به آب در کولگاردی و کالگورلی، منجر به بروز نگرانی برای مردم این مناطق شد. در سال ۱۹۸۶، جان فارست، نخست وزیر استرالیای غربی، لایحه­ای را تقدیم مجلس وقت کرد تا وامی 5/2 میلیون دلاری را برای ساخت خطوط لوله به منظور انتقالی ۲۳ هزار کیلولیتر آب در روز از رود هلنا در نزدیکی موندارینگ در پرث به گلدفیلدز به تصویب برساند. این طرح شامل سه عنصر کلیدی است، سد موندارینگ که بر سر راه رود هلنا قرار گرفته است، لوله‌های فولادی با قطر ۳۰ اینچ که از سد به مسافت ۵۳۰ کیلومتر تا کالگورلی کشیده شده است و دسته­ای از ایستگاه‌های پمپاژ و دو سد کوچک برای کنترل فشار که در مسیر خطوط لوله قرار دارند.

  • ایالات متحده

تأمین آب مورد نیاز از طریق خطوط لوله در مقیاس‌های بزرگ از دیرباز ابزاری مهم در حل معضل کم آبی در غرب ایالات متحده بوده است. این خطوط لوله به صورت سنتی به عنوان جزئی از پروژه‌های پیچیده جمع­آوری، ذخیره و انتقال آب مورد استفاده قرار می‌گیرند. پروژه‌های سنتی انتقالی آب امریکا به منظور تأمین آب مورد نیاز برای مصارف کشاورزی و آشامیدنی با صرف هزینه‌های هنگفت به انجام رسیده است. در ربع قرن گذشته، ساخت سدهای جدید موجب شده تا ذخایر آب آشامیدنی در این کشور به شدت افزایش یافته و نیاز به انتقال آب در مقیاس‌های وسیع کمتر شود. با وجود این، همچنان پروژه‌های قدیمی ایالات متحده از نظر مقیاسی از پروژه‌های امروزی انتقال آب بسیار بزرگ‌تر و پیچیده‌تر هستند. در دهه ۱۹۳۰، سه ایالت کالیفرنیا، آریزونا و یوتا، با مشارکت هم پروژه ساخت خط لوله عظيم انتقال آب رودخانه کلرادو را آغاز کردند، موضوعی که موجب خشک شدن دریاچه اوونز و نابودی سکونتگاه‌های انسانی دره اوونز در کالیفرنیا شد. همین موضوع باعث شد تا رودخانه کلرادو تنها اوقاتی از سال جریان آب کافی برای اتصال به دریا را داشته باشد. امری که موجب ایجاد فجایع زیست محیطی و نابودی مناطق باتلاقی دلتاى کلرداو شده است. پروژه بيگ تامپسون کلرادو (C-BT) يک نمونه عالی از پروژه‌های موفق انتقال آب به حساب می‌آید چراکه توانست مشکل کمبود آب در کلرادو، یکی از ایالات تقریباً خشک غرب آمریکا را مرتفع سازد. کلرادو متشکل از کوهستان‌های سنگی در غرب و دشت­های خشک وسیع در شرق است. پروژه C-BT طوری طراحی شد تا آب را از کوهستان‌های سنگی جمع­آوری کرده و به شرق کوهستان منتقل کند تا به منظور اهداف کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد. این پروژه که طی سال­های ۱۹۳۸ و ۱۹۵۷ اجرا شد برای ۳۰ شهر آب مورد نیاز را تأمین می‌کرد. کل این پروژه شامل 125 سازمان مصرف کننده آب، 60 مخزن ذخیره و تعداد زیادی کانال توزیع بود. در حالی که این پروژه به منظور اهداف کشاورزی ساخته شده بود اما در حال حاضر برای اهداف مختلفی نظیر مصارف شهری و صنعتی، تولید برق و فعالیت‌های تفریحی نظیر ماهیگیری مورد استفاده قرار می‌گیرد. در سال­های اخیر تقاضای آب در بخش شهری به شدت افزایش یافته و مصرف کنندگان صنعتی و شهری بیشتر از کشاورزان از این طرح سود می‌برند. همانند بسیاری دیگر از پروژه‌های بزرگ انتقال آب، مسیر اخذ مجوز پروژه بیگ تامپسون نیز اغلب با سروصدای فراوانی همراه بوده است. اتحادیه‌های آب کالیفرنیای جنوبی و سن­دیه­گو در خصوص بیماری‌های ناشی از خاک بلند شده از بستر دریا نظیر آسم و بیماری‌های تنفسی دیگر در منطقه ابراز نگرانی کرده و اظهار داشته‌اند کیفیت هوا در این مناطق از استانداردهای فدرال پایین­تر است. دریاچه‌های کوچک‌تر که زیستگاه انواع ماهی‌ها و بیش از ۴۰۰ گونه پرنده مختلف است نیز با خطرات فراوانی مواجه شده‌اند. بسیاری از مردمی که در حاشیه این دریاچه زندگی می‌کنند با پایین آمدن سطح آب دریاچه با مشکلات فراوانی در کشاورزی مواجه شده‌اند و همه این‌ها تنها بخشی از عواقب طرح عظیم انتقال آب در این ایالت بوده است.

  • هند

هند با جمعیتی بالغ بر یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون نفر، نزدیک یک پنجم از کل جمعیت جهان را به خود اختصاص داده است و این در حالی است که منابع آب شیرین این کشور تنها چهار درصد از کل منابع آب شیرین جهان است. این خطر وجود دارد که با تداوم رشد جمعیت، این کشور با بحران جدی آب مواجه شود. از آنجا که برخی از بلندترین کوه­های جهان در تبت قرار داشته و این منطقه پس از قطب‌های شمال و جنوب، بزرگ‌ترین یخچال‌های طبیعی جهان را دارد، مقامات هندی به دنبال آن هستند تا بخشی از آب بزرگ‌ترین رودخانه‌های هند را به بخش‌های کم آب این کشور منتقل کنند. در سال‌های اخیر هندوستان در حال احداث یک خط لوله بزرگ از سد تهری در ارتفاعات هیمالیا قرار دارد تا منابع محدود آب رودخانه مهم گنگ را برای مصارف کلانشهر دهلی انتقالی دهد. این طرح در راستای پیشنهاد اتصال رودخانه‌های هندوستان از طریق احداث سدهای به اصطلاح فوق بزرگ و اجرای طرح‌های بزرگ انتقال آب به وسیله کانال‌ها و خطوط لوله در نظر گرفته شده است. هزینه اجرای این طرح عظیم خارج از تصور، ۲۰۰ برابر هزینه آموزشی کشور و سه برابر درآمدهای مالیاتی هندوستان برآورد شده است.

  • نتیجه ­گیری

با توجه به پژوهشی که شیکلومانف در سال ۲۰۱۲ در خصوص چشم­انداز انتقال آب انجام داده است، پیش­بینی می‌شود تا پایان سال ۲۰۲۰ حدود ۱۲۵۰ کیلومتر مکعب آب در سال در نقاط مختلف دنیا جابه­جا شوند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد در کشورهای پرجمعیت و پراکندگی نامناسب جمعیت، به دلیل افزایش تقاضا، پروژه‌های انتقال آب در مسیر رشد قرار خواهد گرفت. با توجه به تجربه شکست پروژه‌های متعدد انتقال آب در کشورهای مختلف نظیر کانادا، روسیه، مصر، ترکیه، آمریکا و اسپانیا علاقه دولت‌ها و مردم برای چنین پروژه‌هایی کاهش یافته است. با این حال اجرای پروژه‌های انتقال آب در کشورهای در حال توسعه آسیا و اقیانوسیه روندی صعودی داشته و در کشورهای توسعه یافته به دليل بروز پیامدهای پروژه‌های انتقال آب موفق به توقف پروژه‌های متعددی شده است، توسعه تفکر انتقال آب بیش از اینکه راه­حلی برای ایجاد تعادل در چرخه آب باشد یک عدم توازن محسوس در مبدأ و مقصد به وجود آورده است بنابراین باید ملاحظات لازم را برای اجرای این پروژه‌ها در نظر گرفت. البته نباید این مساله را فراموش کرد که جمعیت بسیار زیادی از مردم جهان از کم آبی ناشی از تغییرات اقلیمی، مهاجرت اجباری ناشی از جنگ، آشوب‌های منطقه­ای، وقایع طبیعی ناخواسته و همچنین سوء مدیریت انسانی نظیر رشد فزاینده جمعیت، بهره­برداری بی­رویه از منابع آبی و کشاورزی ناسازگار رنج می‌برند و هرچند انتقال آب توانسته در کوتاه­مدت اثرات مطلوبی در برخی حوزه‌ها به جای بگذارد اما در بلندمدت علاوه بر حل نکردن مشکل کم آبی موجب تشدید هدررفت آب شده و اثرات و بر محیط زیست می‌گذارد. نتیجه به هم خوردن تعادل زیست محیطی نیز افزایش بیکاری، مهاجرت و مناقشات اجتماعی خواهد شد. نتایج تحقیقات فراوان نشان می‌دهد، تداوم کم آبی نباید دلیلی برای توجیه طرح‌های انتقال آب باشد، بلکه باید راهکارهای متفاوتی را برای حل این معضل در پیش گرفت. استفاده از منابع آب جایگزین، فرهنگ­سازی و تغییر الگوی مصرف، کاهش تلفات آب در طول انتقال، اعمال صحیح سیاست‌های آب مجازی، اصلاح الگوی کشت، آموزش و سرمایه گذاری و در نهایت مدیریت سازگار آب از جمله راهکارهای جایگزین خواهند بود.

منبع : مجله ی تجارت فردا
به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه