افزایش مشارکت بخش خصوصی در اقتصاد چگونه امکان پذیر است؟
| سازمان ملل متحد یکی از اهداف توسعه هزاره را «شراکت برای توسعه» تعیین کرده است. همچنین یکی از شاخص¬های بانک جهانی برای تعیین کیفیت حکمرانی کشورها از میان شش شاخصی که بدین منظور در نظر گرفته است، مشارکت بخش خصوصی در اقتصاد است؛ شاخصی که با عنوان «کیفیت تنظیمی» شناخته میشود.
۵۵آنلاین :
سازمان ملل متحد یکی از اهداف توسعه هزاره را «شراکت برای توسعه» تعیین کرده است. همچنین یکی از شاخصهای بانک جهانی برای تعیین کیفیت حکمرانی کشورها از میان شش شاخصی که بدین منظور در نظر گرفته است، مشارکت بخش خصوصی در اقتصاد است؛ شاخصی که با عنوان «کیفیت تنظیمی» شناخته میشود. کیفیت تنظیمی به توانایی دولت برای فرمولبندی و اجرای خطمشیها و قوانین مناسبی میپردازد که توسعه بخش خصوصی را ارتقا میدهد. بانک جهانی با توجه به منابع در دسترسی، به هر کشور در مورد هر یک از این شاخصها، نمرهای بین منفی 5/2 و مثبت 5/2 میدهد که نمره نزدیک به یک و کمتر از آن در هر مورد، نشان دهنده عملکرد ضعیف یا حکمرانی بد کشور در آن زمینه است. همچنین نمره بیشتر از یک نیز به معنای عملکرد قوی یا حکمرانی خوب کشور مورد نظر از نگاه آن شاخص است. در مورد کیفیت تنظیمی یا همان مشارکت بخش خصوصی در حکمرانی، منابعی در مورد کنترل قیمتها، تعرفهها و مالیاتهای تبعیضی، حمایتهای اضافی از بعضی تولیدات، میزان شیوع موانع تجارت، شدت رقابت محلی، راحتی شروع یک کسب و کار، اثربخشی خطمشی آنتیتراست، آزادی سرمایه گذاری و... از سوی بانک جهانی مورد استفاده قرار میگیرند. در این بخش سعی کردهایم افزایش مشارکت بخش خصوصی در اداره اقتصاد را به عنوان او به منظور حل مشکلات بازار، با دولت یکی از شاخصهای حکمرانی خوب بررسی کنیم و میخواهیم ببینیم حول و حوش این موضوع، چه ادبیاتی در علم اقتصاد سیاسی وجود دارد. همچنین بعضی از مهمترین آمارهای بانک جهانی در مورد شاخص کیفیت تنظیمی برای درک وضعیت کشورها در این باره ارائه خواهد شد.
- گفتوگویی برای حکمرانی خوب
مشارکت رقابتی، هیاتهای مشاوره سرمایه گذاری، انجمنهای سرمایه گذاری ریاست جمهوری، انجمنهای صنفی و اتاقهای بازرگانی، عناوینی هستند که با گفتوگوی بخش خصوصی و دولتی یا(Public-Private Dialogue) PPD در ارتباطاند. گفتوگوی بخش خصوصی و دولتی یا به طور ساده تلاش برای مشارکت دادن بخش خصوصی در اقتصاد، دولت و ذینفعان بخش خصوصی را طی یک فرآیند رسمی و به منظور رسیدن به اهداف مشترک، گرد هم میآورد. از اینرو نقش کلیدی در حل پارهای از مسائل مهم حاکمیتی ایفا میکند. هدف PPD رشد فراگیر و پایدار است؛ رشد فراگیر و پایداری که از طریق فراهم آوردن فضایی برای حل مسائل توسعهای و حاکمیتی صورت میگیرد. PPD این امکان را برای ذینفعان بخش خصوصی فراهم میکند که از طریق اصلاحات نهادی و اصلاح سیاستگذاریهای اقتصادی حاکمیت، به دنبال یک دستورالعمل اقتصادی مشخص و به منظور حل مشکلات بازار، با دولت هکاری کنند. گفتوگوی بخش دولتی و بخش خصوصی، بازیگران و عوامل مختلفی را گرد هم میآورد که منافع مشترکی دارند و به دنبال حل مسائل اقتصادی و توسعهای هستند. بازیگران یا عواملی مانند بخش خصوصی، دولت، جامعه مدنی و دانش پژوهان. PPD شکلهای متفاوت با اندازههای مختلفی از شرکتها و سازمانها را شامل میشود. شرکتها و سازمانهایی همچون شرکتهای کوچک بزرگ داخلی یا بینالمللی و سازمانهای عمومی مرتبط با حل مسائل مربوط به فضای سرمایه گذاری، رقابت، صنایع استخراجی و ارتقای خدماترسانی عمومی از این دست هستند.
- مزایای PPD
هماینک به مزایای گفتوگوی بخش دولتی و بخش خصوصی به عنوان یکی از شاخصهای حکمرانی خوب میپردازیم. PPD برای کمک به شناخت پارهای از مسائل مربوط به تولید و سرمایه گذاری، طراحی راهحلهای قابل اجرا و همچنین اجرای بهتر و پایش روند اجرایی این راهحلها سودمند است. همچنین از شروع بحران جلوگیری میکند، افراد مختلف جامعه را وارد جریان کرده و زمینه را برای رشد پایدار فراهم میآورد. بدین طریق فقط به بخش خصوصی یا بخش دولتی توجه نمیشود یعنی این گونه نخواهد بود که یکی از این دو بخش مورد توجه قرار داده شوند و بخشی دیگر، به فراموشی سپرده شود. از این جهت به بهبود فضای کسب و کار، افزایش محیط رقابتی و افزایشی اعتماد به حاکمیت از طریق این همکاری، شفافیت و ذیحسابی کمک میکند.
مشارکت سازمان یافته بخش خصوصی و دولتی، به صورتی که بخش خصوصی بتواند در طراحی خطمشیهای اقتصادی دست داشته باشد و همچنین با مقامات رسمی دولتی در مورد قانونگذاری و محیط رقابتی و تنظیمی و در چارچوب سیستمی، به بحث بنشیند، در بسیاری از موارد موفقیتآمیز بوده است. این موفقیت را میتوان در سادهسازی چارچوب حقوقی و قانونی پیچیده و کاهش هزینه و زمان ارائه خدمات بخش دولتی به بخش خصوصی و همچنین تشویق بخشهای مختلف به رقابت با هم خلاصه کرد. اینکه بخش خصوصی و جامعه کسب و کار در روند اصلاحات دست داشته باشد، باعث میشود خطمشیها به طور موفقیتآمیزتری پیاده شوند. شکاف میان بخش خصوصی و دولتی نیز از این طریق کاهش خواهد یافت.
بانک جهانی در ارزیابیهای مختلف، به اندازهگیری اثربخشی PPD پرداخته است. به عنوان مثال در ارزیابی سال ۲۰۰۹ بانک جهانی در این باره، این موضوع به چشم میخورد که بانک جهانی برای حمایت از افزایش مشارکت بخش خصوصی در حکمرانی از طریق اجرایی شدن بیش از ۴۰۰ مورد اصلاح به خصوص، در بیش از ۵۰ منطقه، دست داشته است. این اصلاحات در کل بیش از ۴۰۰ میلیون دلار برای بخش خصوصی منفعت خالص ایجاد کرده است؛ اصلاحاتی که در یک دوره پنج ساله در کشورهایی همچون اتیوپی و ویتنام صورت گرفته است.
- انواع مشارکت بخش خصوصی و دولتی
گفتوگوی بخش خصوصی و دولتی میتواند در سطوح و زمانهای مختلفی انجام شود. این گفتوگو میتواند به مسائل محلی و ملی بپردازد یا در سطح بینالمللی به مساله نگاه کند. همچنین میتواند از سوی بخش صنعتی یا زنجیره ارزش سازماندهی شود که در هر صورت تلاشی خواهد بود برای ارتقا و بهبود عملکرد حاکمیت و ایجاد راه حل اقدام مشترک برای توسعه و رشد پایدار. PPD میتواند با هدف حل مشکلات مقطعی (حل پارهای از مسائل ویژه) یا با هدف توسعه عمیق و حل مشکلات بلندمدت صورت گیرد. به طور کلی مشارکت بخش خصوصی در اداره اقتصاد میتواند در هشت بعد طبقهبندی شود؛ اینکه ملی باشد یا محلی، به کل بخشهای اقتصادی توجه کند یا بخشهای ویژه، نهادها را اصلاح کند یا به طور موقت مساله را حل کند، از سوی بخش خصوصی مدیریت شود یا از سوی بخش دولتی، اینکه از سوی حزب یا گروهی حمایت مالی شود یا خیر، اینکه اهداف زیادی داشته باشد یا تعداد کمی از اهداف را دنبال کند و در نهایت اینکه عاملان زیادی را شامل شود یا تنها تعداد معدودی از بازیگران در آن نقش داشته باشند. همچنین خوب است بدانید که «برنامه مشارکت بخش خصوصی برای حاکمیت خوب» به اختصار با حروف PSGG (The Private Sector Engagement for Good Governance) شناخته میشود.
- پارهای از اهداف مورد نظر در مشارکت
یکی از اهداف PPD بهبود فضای سرمایه گذاری است. بسیاری از مواردی که در گفتوگوی بخش خصوصی و دولتی مطرح میشوند، به بهبود اصلاح خطمشیهای توسعهای بخش خصوصی از طریق افزایش صدای بخش خصوصی محلی میان اتاقهای بازرگانی و هیاتهای مشاوره سرمایه گذاری کمک میکنند. به عنوان مثال در کشور کامبوج، افزایش مشارکت بخش خصوصی در اقتصاد منجر به رشد بهرهبری حاکمیت شد. بدین صورت که مشارکت کارخانههای تولید پوشاک کامبوج با دولت این کشور، صادرات پوشاک و درآمد حاصل از آن را طی ۱۰ سال، بیش از دو برابر کرد و از حدود ۱۱۵۶ میلیون دلار در سال ۲۰۰۱ به ۲۹۸۲ میلیون دلار در سال ۲۰۱۱ رساند. همچنین طی این دوره، اشتغال در این صنعت از ۱۸۵ هزار نفر به بیش از ۳۰۰ هزار نفر رسید و تعداد کارخانههای تولید پوشاک نیز در کامبوج تقریباً دو برابر شد.
یکی دیگر از اهداف PPD، بهبود فضای رقابتی است. دولتها علاقهمندند با دخالت در ایجاد صنایعی که بتوانند منجر به رشد شوند و شکاف فقر را کاهش دهند، کیفیت حکمرانی خود را بهبود بخشند؛ صنایعی که ابتدا در مقیاس بسیار کوچک کار خود را آغاز میکنند، اما در نهایت این قابلیت را دارند که بخشهای عظیمی از اقتصاد را به دوش بکشند. کلید سیاستگذاری بدین منظور، در دستان حاکمیت است. کلیدی برای ایجاد وضعیتی کارآفرینی داخلی و بینالمللی را تشویق کند و منجر به استفاده کارآفرینان از مواد و نیروی کار داخلی برای تولید انبوه و قابل توجه محصولات صادراتی و همچنین افزایش سطح اشتغال شود. بنابراین مشارکت میان بخش دولتی و خصوصی، یکی از مؤلفههای بسیار مهم برای توسعه و عملکرد رقابتی در بازار جهانی است. مطالعات موردی بانک جهانی نشان میدهد که همکاری نزدیک دولت با بخش خصوصی باعث استفاده و بهرهبری از فرصتهای بالقوه و رفع محدودیتهای تولید و ایجاد ساختار رقابتی میشود. رفع محدودیتهایی همچون توسعه مهارتها و ظرفیتها، دسترسی به تکنولوژی، تأمین مالی، محیط مالیاتی حامی تولید و ایجاد زیرساختهای صنعتی، به عنوان مثال میتوان به تجربه کشور سریلانکا در صنعت چای اشاره کرد. همکاری بخش دولتی و خصوصی در سریلانکا در مورد صنعت چای از دهه ۱۹۷۰ آغاز شد و در اواخر دهه ۱۹۹۰ نتیجه خود را نشان داد به طوری که ارزش صادرات چای سریلانکا از کمتر از ۲۰۰ میلیون دلار در سال ۱۹۷۰ به حدود ۷۰۰ میلیون دلار در سال ۲۰۰۰ رسید. همچنین افزایش مشارکت بخش خصوصی در اداره اقتصاد یا همان PPD در کنترل و مدیریت منابع طبیعی همچون آب و منابع معدنی، بسیار حائز اهمیت است. برای مثال، بحران آب در کشور اردن و مشکلات مربوط به استفاده بیرویه از منابع معدنی در تانزانیا، از جمله مسائلی هستند که مشارکت دو جانبه بخش دولتی و خصوصی با یکدیگر توانست در حل آنها سودمند واقع شود و از این جهت مثالهایی مناسب برای نشان دادن حکمرانی خوب از طریق مشارکت دادن بخش خصوصی هستند.
- سخن آخر
به طور کلی رویکرد PPD یا چارچوب PSGG بر مبنای مجموعه ای از ابزارها برای کمک به شناسایی شکاف حاکمیت همکارانه، تضمین ایجاد تمایل سیاسی برای اصلاح، ایجاد فرآیند گفتوگوی ذینفعان بخش دولتی و خصوصی حول مسائل مختلف و افزایش صدای صنایع خصوصی کوچک مقیاس، مورد استفاده قرار میگیرد. این ابزارها با عناوین «گزارش ارزیابی محیط حاکمیت»، «حرکت به سمت تفکر باز»، «خط مشی مشارکت چندگانه ذینفعان» و «مبادلات ارتباطات فعالی و توسعه یافته» شناخته میشوند. در مجموع این چهار ابزار میتوانند به باز کردن قفل فساد و موانع ورود بخش خصوصی به بازار و همچنین آغاز کسب و کار در یک فضای رقابتی کمک کنند.
منبع : مجله ی تجارت فردا
دیدگاه تان را بنویسید