نهاد خانواده تا نسلها مساله اساسی ایران است
| احمد ابوالفتحی، بعد از انتشار مجموعه داستان موفق «پلها» نخستين رمان خود با نام «سالِ سی» را توسط نشر چشمه منتشر کرده است. بیراه نیست اگر این رمان را یکی از موفقترین رمان های سال بنامیم.
۵۵آنلاین :
احمد ابوالفتحی، بعد از انتشار مجموعه داستان موفق «پلها» نخستين رمان خود با نام «سالِ سی» را توسط نشر چشمه منتشر کرده است. بیراه نیست اگر این رمان را یکی از موفقترین رمان های سال بنامیم.
داستان درباره خانوادهای است که فروپاشیده و مرگ پدر «میرزا سعید» و باز کردن وصیتنامه، افراد این خانواده را دور هم جمع کرده است که هرکدام از بحرانهای عاطفی شدیدی رنج میبرند.
ابوالفتحی در این رمان توانسته شیوه تازهای از داستان نویسی را ارائه دهد. «سال سی»نيز مانند مجموعه داستان «پلها» دارای دغدغه تاریخی اجتماعی است، بدون اینکه گرفتار مساله قهرمانسازی شود. شاید این روزها چندان خبری از رمانهای چند صدایی با فرم و روایتی مانند «سال سی» نباشد اما این اثر به راستی توانست این جای خالی را پر کند. «سال سی» با اشارات مستقیم به شخص فردوسی، رستم و سهراب، مساله پدر و جایگاه او در خانواده و اجتماع را به چالش کشیده است.
گفتوگوی «قانون» با این نویسنده را درباره نخستین رمانش در ادامه میخوانید:
بخشهايي از «سال سي» خود ميتوانستند به داستانهاي كوتاه مجزا بدل شوند؛ نظرتان چیست؟
من در اين موضوع عمد داشتم. رمان علاوه بر اينكه يك ساخت روايي كلي داشت، می خواستم هركدام از فصل ها دارای يك زيرساختار باشند كه در نهايت اين ها به يك ساختار کلی برسند.
«سال سی» مدتها به انتظار مجوز در وزارت فرهنگ و ارشاد باقی ماند؛ اين اثر چقدر با سانسور مواجه شد و این تاخیر به چه علت بود؟
سانسور به آن شکل نبود که به اثر آسیب برساند. اما یک سال و نیم در ارشاد ماند. مساله سانسور نبود؛ شاید تعداد ممیزیها پنج یا 6 مورد بود و مهمترین ممیزی در حد یک پاراگراف. دلیل این اندازه تاخیر ارشاد در صدور مجوز کتاب را نمی دانم.
اسم کتاب را که می بینیم فکر می کنیم قرار است با یک اثر ناسیونالیستی مواجه شویم. اما متن داستان آرام آرام ما را از آن ذهنیت دور می کند. انتخاب اسم کتاب و عکس روی جلد، ریسک نبود که ذهنیت دیگری به مخاطب دهد؟
ذهنیت مخاطب با دیدن اسم و جلد کتاب به این سمت میرود اما توجه داشته باشید که اثر منحصر به متن نیست.
اگر نظریه ترنستکستچوالیتی یا تَرامتنیت «ژرار ژنت» را مدنظر قرار دهیم، به خوبی میتوانیم اهمیت عناصر پیرامونی متن در شکلگیری اثر را درک کنیم. جلد و اسم کتاب از جمله عناصر پیرامونی هستند که در شکلگیری درک ما از اثر پراهمیتند و من نمیتوانستم فکر نکرده این اسم را روی کتاب بگذارم.
وقتی کتاب را نامگذاری کردم، حتی شاید می خواستم مخاطب با حس اینکه با یک اثر به شدت ناسیونالیستی مواجه است، به کتاب ورود کند. البته جلد کتاب ایدئولوژی پشت کار را مشخص میکند. پشت سر فردوسی یک ساختمان نیمه ویران است و این مدل نگاه پشت کار را مشخص میکند.
کار با دهه 30 هجری شمسی و اتفاقاتی که در آن دهه افتاد مرتبط است و مساله من فقط شاهنامه نیست و خب همه اینها در انتخاب نام، موثر بودهاند.
در انتهای کتاب تکلیف هرکسی روشن میشود ولی صحرا نمیداند چه باید بکند و خوشحال نیست. این زن نمونه روشنی از زنان سرکوب شده جامعه ما است.
بله انتهای هرکدام از این روایت ها یک مانیفست داریم؛ مانیفست صحرا این است که من قرار است در زمینهای کُهبد دفن شوم و در نهایت محل دفن برایش مهم است.
تلاشی که کردم این بود که نه فقط صحرا بلکه همه شخصیت ها علاوه بر اینکه یک شخصیت به معنای دقیق کلمه باشند، وجوه تیپیکال نيز داشته باشند. این دوگانه تیپ-شخصیت که ساخته شده، چندان مثمر ثمر نیست.
به نظرم شخصیتی که فقط تشخص فردی داشته باشد، کاراکتر کاملی نیست. همه ما علاوه بر تشخص فردی، تشخص اجتماعی نيز داریم که وجوه تیپیکال شخصیت ما را شکل میدهد. میخواستم علاوه بر اینکه وجوه فردی شخصیت را قوی داشته باشم، وجوه قوی تیپیکال رانيز داشته باشم، برای همین سعي كردم هر یک از شخصیتها نماینده یک نوع نگاه به جهان باشند.
قهرمان سازی دامی است که بيشتر کتابهای تاریخی اجتماعی دچارش میشوند؛ شما چگونه از این دام فرار کردید؟
ساخت ذهنی من اینگونه است. من اگر در بافت ذهنی دیگري می خواستم این اثر را بنویسم و خیلی به قهرمانان ارادت ویژه ای داشتم و میخواستم از آن کانتکس بیرون بیایم و یک کار ضد قهرمان بنویسم، متفاوت بود با وضعیتی که من اعتقادی به مفهوم قهرمان ندارم. من به قهرمانان باور ندارم و به همین دلیل اگر ابرقهرمانان تاریخ ایران را بخواهند به من بسپارند نمیتوانم یک روایت حماسی از آن ها ارائه دهم. شاید این اثر وجوه حماسی نيز داشته باشد اما در نهایت یک کمدی تراژدی است.
درباره شخصیت سهراب میتوانیم این را بگوییم که یک خود درگیریای دارد و نمیداند چه میخواهد و چه میکند. انگار برای پیشبرد یک سری اهدافی که به خودش متعلق نیست، زندگی می کند. آیا میتوانیم شخصیت سهراب را تعميم دهيم به جوانان امروز که پدرانشان انقلاب کردند و امروز تا حدودي آرمانهای خود را از دست رفته میبینند و سردرگم هستند و به گونه ای، سعی دارند کارهای ناتمام پدران خود را سامان بخشند اما در این راه مستاصل و سردرگم هستند؟
بله. تعبیری که از انقلاب ایران دارم، یک قیام علیه پدر است. این یک قیام منطقی است. ساختار حکومتی خاورمیانهای، پدر سالارانه است. ساختار حکومتی رایج در خاورمیانه همین پدرسالاریِ مدرن است. انقلاب 57 قیامی علیه این پدرسالاری جدید بود. شاه در تلویزیون میگوید هرکس دوست ندارد به حزب رستاخیز بپیوندد، می تواند برود؛ یعنی ایران را یک خانه می بیند و خودش را پدر این خانه و حس میکند میتواند پدروار بگوید اگر دوست نداری برو! پس از این منظر، انقلاب 57 یک قیام علیه پدر است. این بخشی از تاریخ ماست. مساله شخص نیست بلکه مساله ساختار است. در «سال سی» ما با خانوادهای مضمحل روبهرو هستیم. «کمدی تراژدی ماجرایی عشقی نهاد خانواده» که یکی از جملات مونولوگ سحر است، به نظر من داستان ایران است. تا زمانی که در این شرایط هستیم درگیری با نهاد خانواده را داریم و خواهیم داشت و جنگ بین فرزندان و والدين را مشاهده خواهیم کرد. در حقيقت اگر داستان من معاصر باشد، نه به ایندليل معاصر است که در تهران و نهاوند دهه 90میگذرد، به ایندليل معاصر است که دست روی نهاد خانواده گذاشته و این نهاد تا نسلها مساله اساسی ایران بوده و خواهد بود. از زمانی که رستم سهراب را کشت، ما با این مساله رو بهرو بودهایم. بر این مبني تلاش كردم رمانی بنویسم که تا قرنها معاصر باشد؛ چرا که به گمانم مساله پدر و خانواده به این زودیها ما را رها نخواهد کرد.
منبع : قانون
دیدگاه تان را بنویسید