گور دخمۀ سنگر در ماکو

۵۵آنلاین :

نویسنده : حمیدرضا سروری

اورارتوها درحدود یک سوم نخست هزارۀ اول پیش از میلاد یکی از قدرتهای برتر شرق بودند. صنایع سنگی اورارتوها ازسطح فنی بالایی برخوردار بود و درچنین شرایطی درکوهستانهای صخره دارساکن شده بودند. آنها مجبور بودند صخره ها را بریده و درمیان کوهها،جاده،کانال،ساختمان،آرامگاه صخره ای و حتی زمین مناسب برای کشاورزی ایجاد کنند. آثارصخره ای گوناگون ازآنها دلیلی است بر توانمندیشان درکار روی سنگ. هرگاه در صخره ای حفره ای ایجاد کنیم و سپس آن را گسترش دهیم تا فضای مناسبی را برای سکونت،آرامگاه،نیایشگاه یا یادمانی آیینی فراهم کنیم آن را معماری صخره ای یا معماری دست کند می نامیم و از آن جا که معماری دست کند در دل صخره های سخت و محکم ایجاد شده است به همین دلیل بسیارکمتر از معماری معمولی در برابرعاملهای طبیعی آسیب پذیر بوده و شاخصۀ این گونه معماری دوام آن است. معماری صخره ای از نظر تاریخی،باستان شناسی،پژوهش در باورهای مردمان باستان و رابطه های فرهنگی دارای اهمیت بسیار زیادی است در این میان استان آذربایجان غربی دارای چندین اثر دست کند صخره ای است. یکی از آثار صخره ای این استان در شهرستان ماکو در9کیلومتری شمال آن و نزدیک روستای سنگر قرارگرفته است. دخمۀ سنگر بین بومیها با نام ایوان فرهاد یا بام فرهاد مشهور است و این موضوع البته تنها شامل این اثر صخره ای نمی شود و بین مردم محلی نامهایی مانند فرهادتراش،ایوان فرهاد و نامهایی از این دست برای نام بردن از آثار صخره ای در غرب و شمال غربی ایران بسیار رایج است. دخمۀ سنگر از نظر شکل ظاهری بسیار جالب است و می توان آن را با دخمۀ وان در ترکیه مقایسه کرد همانطور که می دانیم آثار اورارتوها در پنج کشور ایران،ارمنستان،ترکیه،عراق و آذربایجان(نخجوان) پراکنده است. با پایین رفتن از30پلۀ سنگی به فضای ورودی دخمه می رسیم 4پلۀ پایینی در نزدیک فضای ورودی دخمه بسیار آسیب دیده اند،البته سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی وگردشگری پله های تازه ای را در نزدیکی پله های قدیمی برای رفت و آمد بازدیدکنندگان درست کرده است. ورودی دخمه 6/2×2/2 متر است و پس از آن وارد اتاق اصلی می شویم که اندازۀ آن نیز15×9/3×45/5 متر است و از تزیینات درون آن می توان به سه تاقچه در دیوارۀ غربی البته از نگاه بازدیدکننده ای که از بیرون وارد اتاق می شود و تاقچه ای کمابیش بزرگ در دیوارۀ جنوبی اتاق اشاره کرد. سه تاقچۀ مورد اشاره دارای پوششی نیم دایره ای شکلند و تاقچۀ بزرگ40سانتیمتر از کف اتاق بالاتر است. دو اتاق کوچک هم درضلع غربی اتاق اصلی وجود دارد که اندازۀ آنها95/2×7/2متر و6/2×8/2متر است. یکی از اتاقها تاقچه ای کوچک دارد که از نظر شکل ظاهری همانند سه تاقچۀ پیشین است هرچند از نظر اندازه کوچکتر است. شاید بتوان کاربری تاقچه ها را جایگاهی برای قرار دادن نذرهایی در بزرگداشت فردی که در دخمه نهاده شده بوده تفسیرکرد یا این که بین اورارتوها کاربرد آیینی خاصی داشته که بر ما پوشیده است یا شایدم تنها جایگاهی برای قرار دادن پی سوز! بوده است. اطراف دخمه هم باقیمانده های سازه های اورارتویی همراه با پله های سنگی نمایان است.کاربری سازه ها را به سختی می توان بیان کرد و تا کاوشهای باستان شناسی کاملی در جهت خوانا سازی ساخته های سنگی صورت نگیرد بیان کاربرد آنها دشوار است. در چندین جای دیوارهای سنگی هم کاوشگران غیرمجاز آسیبهایی جدی به محوطه وارد کرده اند!درد رایجی که بیشترینۀ تپه ها و محوطه های باستانی ایران را آزار می دهد و تاکنون هم درمانی برای آن یافت نشده است! دخمه و ساختارهای سنگی سنگر در سال1347خورشیدی با شمارۀ803 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.