مسئول و مسئولیت

۵۵آنلاین :

گاه شاهدیم برخی از ما وقتی مسئولیتی را برعهده می‌گیریم؛ خواه در گذشته بسیار نزدیک منتقد سیستمی که مسئولش شده‌ایم باشیم یا خیر، به‌شدت از آن سیستم دفاع کرده و تمام انتقادات خود را متوقف می‌کنیم، هر نقدی را پاسخ داده و مهم‌تر از همه آنکه هر نقدی را مانند گونه‌ای از انتقادات که به‌ خصوصیات فردی شخص ما وارد شده باشد، پاسخ می‌دهیم. در این یادداشت بنا دارم به رابطه فرد با مسئولیتی که برعهده می‌گیرد، بپردازم. قدر مسلم آنکه در شرایط کشور ما در هر مؤسسه‌ای، به دلایل مختلف نقش بالاترین مدیر در تمام مسائل و حتی در جزئیات اجرائی هم بسیار پررنگ است. اولا ناکارآمدی سیستم‌ها با دلایل خاص خود نقش مدیر را به‌عنوان کسی که می‌تواند موانع را بای‌پس کند، پررنگ می‌کند. ثانیا خصوصیات سنتی جامعه شرقی ما رنگ‌های گونه‌گون زیردستان را می‌فرساید و همه را یک‌رنگ به صورت توده‌ای درمی‌آورد که تنها به یک نفر در بالا نگاه می‌کنند و این برداشت منحصر به بالایی‌ها و پایینی‌ها هم نیست و همه در آن اشتراک دارند! و دست‌آخر اینکه بسیاری از ما هم عادت داریم نقد افراد را از طریق حوزه مسئولیتشان انجام دهیم و کینه و حسد خود را از این طریق مخفی کنیم.

با همه اینها باز هم باید تأکید کرد مکانیسم‌های موجود در ساخت و کار یک مؤسسه، مستقل از اراده مسئول آن هستند و این اراده تنها یکی از فاکتورهای تعیین‌کننده امتیازات یا خطاهای آن مؤسسه است و به‌علاوه باید گفت عدم درک این نکته کلیدی از سوی مردم، بالادستی‌ها و خود آن مسئول بزرگ‌ترین مشکل در راه اصلاح امور است. اگر نقد به معنای همان فیدبک که الان همه‌جا حتی به بهای تخفیف در هتل و در پرواز به آن بها داده می‌شود باشد، مدیران و مسئولان باید آن را گرانبهاترین داشته خود بپندارند و در هر نقدی حتی بیراه هم نقطه‌ای صحیح جست‌وجو کنند و نه‌آنکه نقدی موجه را هم به بهانه یک نقطه سیاه نادیده بینگارند! هیچ نقدی نمی‌تواند به اندازه نقد مسئول یک سازمان صحیح و مؤثر باشد، چراکه تمام ابعاد یک سازمان تنها در نگاه مدیر آن سازمان قرار می‌گیرد. صحبت‌کردن هر مسئول در مورد سازمان متبوع خود جز با لحنی انتقادی، رویکردی اخلاقی نیست. برشمردن دستاوردهای موجود چیزی به دستاوردهای واقعا به‌دست‌آمده نمی‌افزاید، چه برسد به دستاوردهای آتی و مشکوک و خیالی!! تنها برشمردن نواقص و معایب احتمالی است که می‌تواند چیزی بر دستاوردهای به‌دست‌آمده بیفزاید. وقتی که مسئولی هر نقد واردشده را با نقدی جدی‌تر و اساسی‌تر کامل کند، نه‌تنها با مسئولیت‌پذیری خود آرامشی برای منتقد و دیگران پدید می‌آورد، بلکه امید به بهبود شرایط را هم فراهم می‌کند. در برابر انتقاداتی که آشکارند و به انحای مختلف تکرار می‌شوند، ناامیدکننده‌ترین واکنش‌ها، لحن مسئولی است که چنان پاسخ می‌دهد که گویی از اساس هیچ مشکلی وجود نداشته است. مسئولان از سویی دیگر، تنها کسانی هستند که می‌توانند مناسب‌ترین پاسخ‌ها را به منتقدان داده، ایشان را ساکت کنند و آن هم چیزی نیست جز آنکه ایراد را برطرف کنند یا حداقل نشان دهند اشکال موجود در یک پروسه زمانی قابل اصلاح است و زمان بخواهند و اگر ضمن اذعان به اشکالات موجود رفع اشکال را به دلیل عوامل مختلف غیرقابل‌حل می‌دانند نشان دهند که در حال رساندن پیام «استخوان» در اعلام وصول «کارد» برای مسئولان بالاتر از خود هستند.