در ستایش خویشتن‌داری

۵۵آنلاین :

پیش از هر چیز عرض کنم من این یادداشت را روز پنجشنبه نوشته‌ام درحالی‌که قرار است روز شنبه منتشر بشود. این روزها شرایط مرتبا در حال نوسان است. بنابراین انتظار سخن‌گفتن درباره جزئیات را معمولا در جای دیگری باید دنبال کرد. در اینجا با این فرض که حواشی را بر اصل مقدم نداریم، سخن اصلی‌ یادداشت ان‌شاءالله در روز انتشار هم جاری است. درباره وقایع اعتراضی اخیر از چند زاویه می‌توان سخن گفت: اینکه علت اولیه و دلیل ادامه آن، چه بوده؟ یا اینکه آیا حالا چیزی تغییر کرده است؟ یا اینکه آینده چه می‌شود؟ مطالب زیادی در پاسخ به همه این پرسش‌ها نوشته شده و همچنان نوشته می‌شود.

اجازه می‌خواهم در این یادداشت به رویکرد اصلاح‌طلبی در این وقایع بپردازم. تا جایی که من در ادبیات و رفتار سیاسی درمی‌یابم اصلاحات یک گفتمان حقوق‌مدار و عقلانی برای دستیابی به حاکمیت مطلوب، رفع فساد و سطح بالاتری از کیفیت زندگی و در نتیجه رضایت‌مندی بیشتر شهروندان در چارچوب فرهنگ ملی است. از این زاویه، به نظر من اصلاحات حرکتی اصیل است که هیجانات خارج از هدفش را کنترل می‌کند. بنابراین یک اصلاح‌طلب اصیل، اصلاحات را روندی تدریجی و مداوم می‌داند که صبوری باورمندانه می‌طلبد. آن‌طور‌که من اصلاحات را می‌بینم، اصلاحات از یک‌سو به آزادی‌های شهروندی معتقد است و از سوی دیگر شرایط عادلانه را بهترین راه برای رفع تبعیض‌ها و فساد می‌داند. اصلاحات از این منظر اعتراضات شهروندان در چارچوب حقوقی را به رسمیت می‌شناسد، ولی تخریب اموال عمومی یا حرکت‌های اغتشاشی را رد می‌کند. در طول هفته اخیر که پاره‌ای ناآرامی‌ها در شهرهای مختلف وجود داشته است، دو گروه از دو خاستگاه متفاوت داخلی و خارجی -ولی هر دو کاملا تندروانه- تلاش کرده‌اند اصلاحات را تحریک کنند و به میانه میدان بکشانند. درحالی‌که اصلاحاتی که بخواهد با هر التهاب اجتماعی از تعریف خود خارج شود، اصالت ندارد و عملا هم چنین نخواهد شد. بنابراین به باور من موضع اصلاحات در برابر وقایع اخیر تقریبا همان چیزی است که در بیانیه اخیر مجمع روحانیون آمد. کسی که انتظار متفاوتی دارد اساسا اصلاحات را به‌درستی درنیافته است. اعتراضی که هدف مشخص ندارد، گاهی تخریب می‌کند و هر شعاری هم ممکن است بدهد، حداکثر همان بیان اعتراضی است. بنیان سازنده‌ای ندارد و فاصله‌اش با هرج‌ومرج، تعریف‌شده نیست. این اعتراض در نهایت، در حدود خود پاره‌ای موج‌های منفی و تخریبی دارد ولی امکان برساختن ندارد. باید عاملان این حرکت را -که نوعا جوان هستند- به آرامش و خویشتن‌داری و پیگیری مطالبات در چارچوب حقوقی و سپس به گفت‌وگو فراخواند. باید معترضان را به مطالعه تجربه‌های تاریخی و درس‌های آنها یادآوری کرد. باید همواره قدر و ارزش همه دستاوردهای بزرگ مردمی گذشـته را -که با هزینه‌های فراوان به‌دست آمده‌اند- دانست و از آنها مراقبت کرد؛ نه اینکه ناصبورانه آنها را بی‌ثمر و کم‌ارزش تلقی کرد. اصلاحات در پی خیر عمومی است، حامی حقوق شهروندی است، حامی حقوق شهروندان محروم و آسیب‌پذیر است، حتی حامی حقوق اقلیتی است که متفاوت فکر می‌کند، ولی راهی که برای شرایط مختلف می‌داند و به همان هم توصیه می‌کند عقلانیت و گفت‌وگو و خرد جمعی است. رویکرد این یادداشت کوتاه در اینجا عمومی بود. درباره سخن با حاکمیت بهتر است یادداشتی جداگانه تقدیم کرد. همین اندازه فعلا باید گفت که انتظار خویشتن‌داری و حقوق‌مداری از حاکمیت، مضاعف است؛ به‌ویژه در برخورد با دانشجویان.