آتشکدۀ پارسیها در کلکته

۵۵آنلاین :

نویسنده: حمیدرضا سروری

سالها پیش در یک روز آفتابی چندین کشتی کوچک به کرانه های غربی هندوستان رسیدند در چشمان سرنشینان کشتیها ترس دیده می شد،ترس از نبود شناخت نسبت به جایی که به آن وارد شده اند و ترس از آینده ای ناروشن. هنگامی که کشتیها یکی یکی به کرانه های غربی هند رسیدند این ترس و نگرانی رفته رفته از نگاه مسافران نو رسیده ناپدید می شد. این مسافران از دنیایی دیگر می آمدند از کشوری که به دلیل هجوم دشمنان به آن و برای نگهداری از جان و باورشان مجبور به ترک آن شده بودند. از زرتشتیان صحبت می کنیم از ایرانیانی که به دلیل هجوم تازیان در سدۀ هفتم میلادی زادگاه و سرزمین نیاکان خود را ترک و به هندوستان مهاجرت کردند. مهاجرت پارسیان در یک دورۀ زمانی نبوده بلکه چندین بار در فاصله های زمانی گوناگون رخ داده است و نکتۀ جالب دیگر این که محدود به کرانه های غربی هند نشده و پارسیها درگذر زمان به شهرکلکته در شرق هند و البته دیگر شهرهای این کشور هم مهاجرت کردند. در این میان آتشکده ها بین پارسیان هندوستان نقش محوری را بازی کرده اند و از آن جا که جایگاه هایی مذهبی و سپندینه بوده و هستند افراد جامعۀ کوچک پارسیان هند همواره تلاش کرده اند که خانه های محل زندگی خود را در نزدیکی آتشکده ها بسازند و آتشکده ها علاوه براین که جایگاهی برای انجام مراسم مذهبی این جامعۀ کوچک ولی بسیار تأثیر گذار بوده اند به جایگاهی برای گردهمایی و نزدیکی آنان به یک دگر هم تبدیل شده اند. یکی از نخستین پارسیانی که به کلکته آمد Dadabhoy Behramji Banaji بود(Palsetia,2006) وی در سال1767م از شهر سورت(Surat) در ایالت گجرات و برای تجارت با شرق آسیا به کلکته رسید(Madan, 1990, p. 63).برآمدن حضور پارسیها درکلکته همزمان بود با تثبیت قدرت بریتانیا در هند و پس از آن برگزیدن شهرکلکته به عنوان پایتخت حکومت بریتانیا درهندوستان در این میان شهر کلکته به عنوان قطبی تجاری بین هند،شرق آسیا و اروپا نقش خود را به خوبی بازی کرد. پارسیها هم با توجه به شم بالای اقتصادی به بخشی مهم از تجارت بین هند و چین تبدیل شدند دو برادر پارسی به نامهایHirji Jivanji وMancherji Readymoney نخستین شرکت پارسی را در چین راه اندازی کردند دیگر خانواده های پارسی مانندBanaji, Readymoney, Wadia, Bharda, Cama, Patel, Vikaji, Parakh نیز درگیر تجارت با چین شدند مشهورترین پارسی که درگیر تجارت با چین گردیدJamsetji Jejeebhoy بود که برای تجارت ناوگانی مخصوص به خود داشت و پایگاه اصلیش در مومبای و کلکته بود. یکی از پارسیان هند به نام R.CBanaji نخستین آتشکده یا آگیاری زرتشتیان را در خیابان Ezra بنا نهاد. پارسی دیگری به نامDhunjeebhoy Byramgee در سال1890میلادی آتشکده ای را در خانۀ خود ساخت پس از او بود که افراد خانواده اش با کمک دیگر پارسیان آتشکده ای را در سال 1912میلادی و به پاس قدردانی از او درخیابانMetcalfe ساختند. بیشتر آتشکده های پارسی موجود در هند متعلق به سدۀ نوزدهم و ابتدای سدۀ بیستم میلادی هستند سازه هایی که آمیختگی دلپسندی با سبکهای بومی داشتند و گاهی هم عنصرهایی از بریتانیای دورۀ ویکتوریا را می پذیرفتند (Boyce,1989). آتشکده ها بنا بر اهمیت نوع آتشی که در آنها است، به 3 دسته تقسیم می شوند: آتش بهرام، آدران و دادگاه. آتشی که در آتشکدۀ خیابانMetcalfe می سوزد آتش آدران است. طبقۀ همکف آتشکده دارای فضایی بزرگ است که به طور معمول برای گردهمایی مورد استفاده قرار می گیرد. با بالا رفتن از چند پله به طبقۀ دوم می رسیم،اشکوب(طبقه ای) که در و پنجره هایی بسیار زیبا با تصویرهایی از آتشدان،پیامبر آیین زرتشت و دیگر نمادهای کیش زرتشتی دارد. در همین بخش سردیسی ازErvad Dhunjeebhoy Byramgee Mehta's دیده می شود که در اکتبر سال2013میلادی از سوی جامعۀ پارسیان کلکته به آتشکده هدیه داده شده است. درکنار سردیس قاب عکس پایه گذار آتشکده همراه با نگارۀ همسرش به نمایش درآمده همراه با صفحه هایی مرمری که درونشان به زبانهای انگلیسی و گجراتی به نام و سال ساخت آتشکده اشاره کرده اند. نزدیک آتشکده مسافرخانه ای وجود دارد که برای اقامت پارسیان هند در سال1909میلادی ساخته شده ولی بعدها تخریب گردیده و مسافرخانۀ امروزی در سال1936م به وسیلۀ مهندس راه و ساختمان و معماری پارسی به نامArdeshir Dinshaw vehvalvala ساخته شده است. برای درک بهتر فضای درون و بیرون آتشکده به نگاره ها بنگرید.