از سعد حریری تا ژنهای خوب وطنی
| آقازادهها آفت اقتصاد و سیاستاند، حال میخواهند هر کجای جهان باشند؛ ایران یا لبنان. از این لحاظ تفاوت چندانی میان سعد حریری با ژنهای خوب خودمان نیست. دههها پیش تورستن وبلن، اقتصاددان نهادگرای آمریکایی در کتاب «طبقهی مرفه» خود از این بلای خانمانسوز اجتماعی رونمایی کرده بود.
۵۵آنلاین :
آقازادهها آفت اقتصاد و سیاستاند، حال میخواهند هر کجای جهان باشند؛ ایران یا لبنان. از این لحاظ تفاوت چندانی میان سعد حریری با ژنهای خوب خودمان نیست. دههها پیش تورستن وبلن، اقتصاددان نهادگرای آمریکایی در کتاب «طبقهی مرفه» خود از این بلای خانمانسوز اجتماعی رونمایی کرده بود.
شاید بهتر باشد به تاسی از وی کل جماعت آقازادهها را در قامت یک طبقه قرار داد تا تبیین آثار سوء حاکمیت آنها بر اقتصاد و سیاست بیش از پیش روشن شود. چنین طبقه و قماشی نه از مهارتش در تولید کالا و فنآوری بلکه از طریق مالکیت داراییهای اکثرا موروثی نان درمیآورد؛ اما کسبوکارش به قول روبر مرل، رماننویس فرانسوی با مرگ آغشته است و نه با بقای حیات آدمیان. به همین دلیل نیز در کالبد خونآشامهایی حلول میکنند که رمز بقایشان مکیدن مایهی حیات دیگران است. زندگی تجملاتی چنین طبقهای در گام اول اخلاق را از نظام بازار آزاد میستاد تا جای آن را سرخوردگی، ستیزهجویی اجتماعی و بی اخلاقی در حوزهی عمومی بگیرد؛ اما در گام دوم این صاحبان سرمایههای بادآورده پروسهی جامعهپذیری را دچار اختلال میکنند. زندگی پرزرق و برق، این طبقه را در سلسلهمراتب اجتماعی به اوج میبرد تا زمینهی لازم برای الگوپذیری سایر آحاد جامعه فراهم شود. به باور وبلن شیوهی خاص زندگی این طبقه در قالب بریز و بپاشهای اقتصادی، استانداردهای زیست طبقات دیگر را تحتتاثیر قرار میدهد. پیامدهای چنین دگردیسی آنچنان سهمگین است که گروههای اجتماعی دیگر در سودای زندگی این مرفهان بیدرد میسوزند و همین گدازههای اجتماعی، طبقات مختلف را به تکاپو وامیدارد که از طریق ولخرجیهای متظاهرانه از شیوهی زیست آقازادهها تقلید کنند. این الگوپذیری راهی برای تسکین عدمامنیت و احساس حقارت ناشی از نابرابریهای اقتصادی است. در این حس ناامنی و تحقیر بیگمان آقازادهها نقش بیبدیل ایفا میکنند. در چنین فضایی جماعت در جستوجوی خوشبختی به تبعیت از الگوهای رفتاری آقازادهها از فضیلت کار بیبهره میشود و به شیوهای میانبری عزم آن میکند که از پلههای ترقی بدون ترتیبات و تقیدات اجتماعی بالا برود. پس به جای کار، دستیابی به سودهای سریع و فریب بازار مصرفکنندگان فضیلت و ارزش مییابد.
در جامعهای که آقازادهها به فضلایش تبدیل میشوند؛ اصول کیفیتدهی به تولیدات و همچنین کاربست استعدادها ره به تباهی میبرند. حال با این کژکارکردهای مشترک چه تفاوتی میکند که از سعد حریری لبنان سخن بگوییم یا ژنهای خوب سرزمینمان.
سعد و ژنهای خوب خودمان چه در شیوهی زیست اجتماعیشان و چه در پیامدهای بازیگری اقتصادی و سیاسیشان نقاط مشترک غیرقابلانکاری با یکدیگر مییابند. سعد حریری بیش از آنکه سابقهی روشن و مشخصی در سیاست داشته باشد، سری در تجارت و بیزینس داشته است. او تا قبل از سال 2005 مدیریت کارهای بازرگانی پدرش را در ریاض بر عهده داشت. رئیس کمیتهی اجرایی شرکت اوجیه تیلیکوم، شرکت امنیتی القابضه، عضو هیاتمدیرهی اوجر انترناسیونال، شرکت اوجیه عربستان، بانک سرمایهگذاری عربستان، گروه تحقیق و بازاریابی سعودی و تلویزیون المستقبل نیز در سابقهی عملکرد اقتصادی سعد حریری ثبت و ضبط شده است. اما عدمبهرهمندی از فنون تجارت و صعود اقتصادی تنها از مسیر رانت سیاسی، ثروت حریری را روزبهروز کاهش داده است. او که در سال 2006 طبق برآورد مجلهی فوربس معادل 1/4 میلیارد دلار سرمایه در اختیار داشت، بهدلیل ناتوانی در پیشبینی بازیهای اقتصادی در حوزهی تجارت بینالملل، ثروتاش را به 1/1 میلیارد در سال 2016 کاهش داد.
چنین فاجعهی اقتصادی رتبهی حریری را در لیست ثروتمندترین افراد جهان از رتبهی 595 به 1257 تنزل داد. حریری را بیش از آنکه سیاستمداری زیرک بخوانند، تاجری خوشگذران میشناسند. بر طبق رونمایی ویکیلیکس از سند محرمانه در سال 2006 سعد به مواد مخدر اعتیاد دارد. چنین سابقهای از او در سالهای تحصیل در دانشگاه جورج تاون آمریکا نیز مشاهده میشود.
با همهی اینها اقتصاد لبنان نیز از پدیدهی آقازادگی همواره در رنج بوده است. برخی آمارها نشان میدهد که بیروت را تنها دو خانوادهی حریری و میقاتی اداره میکنند. تخمین زده میشود که ثروت لبنان حدود 91 میلیارد دلار است و حدود 3/0 درصد از جمعیت لبنان یعنی هشت هزار نفر نیمی از این ثروت را در اختیار دارند؛ درحالیکه 7/99 درصد لبنانیها به سختی به 46 میلیارد دلار از باقیماندهی ثروت کشورشان دسترسی دارند. در طیف 3/0 درصدیها، افرادی با درآمد بالای یک میلیون دلار جای دارند، در این میان نجیب میقاتی 3/3 میلیارد دلار، طاها میقاتی حدود 3/3 میلیارد دلار، بهاء حریری حدود 3/2 میلیارد دلار، سعد حریری 5/1 میلیارد دلار و فهد حریری حدود 1/1 میلیارد دلار و ایمن حریری حدود 1/1 میلیارد دلار رتبههای برتر در لیست ثروتمندان لبنانی را از آن خود کردهاند.
همچنین براساس آخرین برآورد فوربس، 6 لبنانی در لیست ثروتمندترین افراد جهان بین رتبههای 530 تا 1478 قرار گرفتهاند. از میان این 6 نفر، 2 نفر برادران میقاتی و 4 نفر دیگر برادران حریری هستند. کل ثروت این افراد به حدود 6/12 میلیارد دلار میرسد. این رقم حدود 30 درصد از ثروت 3/0 درصدیهای لبنان را تشکیل میدهد. این اقتصاد خانوادگی در عمل، زندگی خانوارهای لبنانی را به خاک سیاه کشانده است. آکسفام میگوید که تعداد افراد زیر خط فقر در لبنان از سال 2011 به 66 درصد افزایش یافته است.
بانک جهانی نیز تاکید میکند که 170 هزار لبنانی بین سالهای 2011 و 2014 به مرتبهی فقر و فلاکت رسیدهاند. طبق همین برآوردها یک نفر از هر 4 لبنانی در فقر زندگی میکند. در عین حال این کشور رتبهی سوم را از حیث نابرابری ثروت در جهان نیز از آن خود کرده است. بالاتر از لبنان؛ روسیه و اوکراین قرار دارند. موسسات بینالمللی این میزان از فقر را بهدلیل فساد در بدنهی سیاسی و توزیع نابرابر درآمد میداند.
حال در آن سوی ماجرا ژنهای خوب سرزمینمان قرار دارند. اگرچه بهدلیل فقدان آمارهای علمی نمیتوان از میزان سهم دقیق آقازادهها در اقتصاد ایران رونمایی کرد، اما با توجه به شکافهای درآمدی میتوان همان قاعدهی فسادانگیز سیطرهی ژنهای خوب بر اقتصاد را مورد شناسایی قرار داد. طبق برآوردهای سازمان آمار، فاصلهی اولین دهک درآمدی با آخرین دهک درآمدی چیزی حدود 40 میلیون تومان است. دهک اول بهطور متوسط سالی 4 میلیون و 500 هزار تومان و دهک دهم سالی 43 میلیون تومان درآمد دارند. این دهک دهم تقریبا حدود 2 درصد از جمعیت ایران را تشکیل میدهد. برخی برآوردهای رسمی حاکی از آن است که بین 50 تا 60 درصد ثروت ایران در اختیار بخش ناچیزی از این دهک بالا قرار دارد. یکی از سیاستمداران ارشد ایران در سالهای گذشته اعلام کرد که 60 درصد کل ثروت ایران در اختیار 300 نفر است.
از لحاظ شاخصهای درآمدی نیز برآوردهای موسسهی New World Wealth نشان میدهد که 17 درصد درآمد کل کشور در اختیار یک درصد جمعیت ایران است و به همین تناسب 48 درصد از درآمد کل کشور نیز در اختیار 10 درصد از جمعیت کشور است. همچنین سیانبیسی به نقل از مرکز تحقیقات ثروت و درآمد جهان تخمین میزند که از سال 2000 تا به امروز حدود 170 درصد بر جمعیت میلیاردرهای ایرانی افزوده شده است و پیشبینی میشود تا سال 2025 تعداد ثروتمندان ایران به 55 هزار نفر برسد. از سوی دیگر درآمد خالص سالانهی 1300 ایرانی بالای 10 میلیون دلار است و درآمد 4 نفر نیز به میلیارد دلار میرسد. با این اوصاف میتوان احتمال داد که طبقهی آقازادهها سهم موثری از اقتصاد ایران را در اختیار دارند. ایران و لبنان برای خروج از وضعیت فساد و عدمتعادل اقتصادی نیاز فوری و حیاتی به پاکسازی طبقهی ژنهای خوب از تار و پود اقتصادشان دارد.
انباشت سرمایه و سعادت و خوشبختی افزونتر برای مردمان این دو کشور بدون این تصفیهی سیاسی و اجتماعی امکانپذیر نیست.
در چنین طرد و نفیای نیز نباید از خلأ قدرت تصمیمگیری نگران بود. بازگشت بوروکراتها به ساختار تصمیمگیری، اقتصاد را در ریل منافع عمومی قرار خواهد داد و فضای لازم را برای کارآفرینان توانمند و بهرهمند از میراث زاکربرگها و استیوجابزها فراهم خواهد کرد. اقتصادهای پویا به جای ژنهای خوب، نوآفرینان ماهر و تولیدکنندگان حرفهای میخواهند.
منبع : هفته نامه صدا
دیدگاه تان را بنویسید