بازار خرده فروشی کشور به کدام سمت خواهد رفت؟
| همزمان با پیشرفت فناوری ارتباطات در جهان و فراگیر شدن آن بین اقشار مختلف جوامع، طیفی از کسب و کارهای آنلاین پا به عرصه گذاشتهاند.
۵۵آنلاین :
همزمان با پیشرفت فناوری ارتباطات در جهان و فراگیر شدن آن بین اقشار مختلف جوامع، طیفی از کسب و کارهای آنلاین پا به عرصه گذاشتهاند. یکی از این کسب و کارها، فروشگاههای خرده فروشی آنلاین است. اینگونه فروشگاهها به دلیل جذابیتی که برای مصرف کنندگان دارند، رشد سریعی در جهان داشته و سهم قابل توجهی از بازار خرده فروشی را به خود اختصاص دادهاند. پیمایشهای مختلفی که در زمینه بازار خرده فروشی در کشورهای مختلف جهان انجام شده است نشان میدهد تمایل مردم به خرید کالاها به شیوههای آنلاین، به ویژه از طریق گوشی همراه هوشمند افزایش یافته است. در کشورهای مختلف، فروشگاههای خرده فروشی آنلاین برای خرید طیف وسیعی از اقلام کالایی از کتاب و پوشاک و مواد خوراکی گرفته تا انواع لوازم و تجهیزات خانگی مورد استقبال خریداران قرار گرفتهاند. البته دامنه فروشی آنلاین، گستردهتر از فروش کالاست و انواع خدمات، به ویژه خدمات حمل و نقل، را نیز در بر میگیرد.
امروزه فروشگاههای آنلاین، با شتاب زیادی سهم خود را در بازار خرده فروشی در سراسر جهان افزایش میدهند. این رشد سریع، چشم انداز بازار خرده فروشی رایج را در جهان تغییر داده است. در کشورهای مختلف بویژه در آمریکا، چین، آلمان و بریتانیا، شرکتهای بزرگ فراملیتی با تمرکز بر فروش آنلاین تأسیس شدهاند و به ارائه خدمات در کشور اصلی و سایر کشورها مشغولند.
به رغم رشد سریع فروشگاههای آنلاین در کشورهای مختلف جهان، سهم خرید حضوری مشتریان از فروشگاههای زنجیرهای و فروشگاههای سنتی، همچنان بخش غالب بازار خرده فروشی را تشکیل میدهد، با این حال فروشگاههای آنلاین و شرکتهای ارائه دهنده خدمات فروش آنلاین در حال افزایش سهم خود در بازار خرده فروشی هستند. نتایج بررسیها نشان میدهد (جدول ۱)، به طور میانگین در کشورهای جهان، ۷۹ درصد فروش کالا از طریق فروش در فروشگاههای خرده فروشی انجام میشود. فروشی از طریق وب سایت ۷۳ درصد سهم دارد که بخش زیادی از این فروش با فروش حضوری همپوشانی دارد. فروشی از طریق تلفن همراه ۲۵ درصد سهم دارد. شرکتهای خره فروشی آنلاین، به رغم نوپا بودن، ابعاد اقتصادی بزرگی پیدا کردهاند. ارزشی فروشی سالانه برخی از شرکتهای خرده فروشی آنلاین، بالغ بر دهها میلیارد دلار است. فروش سالانه شرکت آمازون، به عنوان بزرگترین شرکت فروشی آنلاین در جهان، به رقم ۸۰ میلیارد دلار رسیده است. این شرکت در ۱۴ کشور جهان خدمات ارائه میدهد. دومین شرکت خرده فروشی آنلاین جهان، یک شرکت چینی است که درآمدی نزدیک به ۲۷ میلیارد دلار در سال دارد.
بخش عمدهای از خرده فروشی آنلاین از سوی شرکتهایی انجام میشود که از ابتدا بر اساسی خرده فروشی آنلاین تأسیس شدهاند؛ با این حال، بخش دیگری از بازار خرده فروشی انلاین نیز به فروشگاههای زنجیرهای اختصاصی دارد که در کنار خدمات سابق خود، مبادرت به فروش آنلاین نیز کردهاند. به عنوان مثال، شرکت فروشگاههای زنجیرهای والی مارت، در کنار خدمات اصلی خود، از محل فروش آنلاین، سالانه درآمدی نزدیک به ۱۴ میلیارد دلار دارد. شرکت اپل نیز جدایی از خدمات اصلی خود، سالانه بیش از ۲۴ میلیارد دلار از محل خرده فروشی آنلاین درآمد کسب میکند.
نتایج یک پیمایشی بین کشورهای مختلف جهان (شامل کشورهای خاورمیانه و ایرانی) نشان میدهد (جدول ۲) ترجیح مصرف کنندگان به خرید آنلاین یا خرید حضوری در گروههای مختلف کالایی بسیار متفاوت است. به عنوان مثالی، مصرف کنندگان برای خرید اقلامی مانند کتاب، فیلم و موسیقی، خرید آنلاین را به خرید حضوری ترجیح میدهند. در مقابل اکثر مصرف کنندگان ترجیح میدهند اقلامی مانند خواربار مبلمان، تاسیسات منزل، لوازم خانگی، فروشگاهها خریداری کنند.
خرید از فروشگاههای آنلاین به شیوههای مختلف از طریقی استفاده از وب سایت یا نرم افزارهای اختصاصی آن فروشگاهها و با استفاده از کامپیوتر شخصی، تبلت و گوشی هوشمند انجام میشود. نتایج پیمایشها نشان میدهد که سهم خرید از طریق گوشی همراه و تبلت در حالی افزایش و سهم خرید آنلاین از طریق کامپیوتر شخصی در حال کاهش است.
بازار خرده فروشی آنلاین در ایران، اگرچه بازاری نسبتاً نوپاست ولی با سرعت زیادی در حالی گسترش است. شرکتهای متعددی از جمله دیجی کالا، بامیلو، زنبیل، مدیسه، چاره، تهران کالا، شیکسون، کیمیا آنلاین، فینال، البسکو و برخی فروشگاههای آنلاین دیگر، اقلام اختصاصی یا انواع کالاهای متنوع را برای فروش به مشتریان از فروشگاههای آنلاین، به ویژه بین قشر جوان جامعه، در حالی افزایش است.
شرکتهای خرده فروشی آنلاین توانستهاند با جلب اعتماد مشتریان، بخشی از سهم بازار خرده فروشی کشور را به خود اختصاصی دهند.
به نظر میرسد با توجه به روند رو به رشد عرضه و خرده فروشی آنلاین در ایران و با توجه به روند روبه رشدی که این بخش در سایر کشورها داشته است، بازار خرده فروشی در کشور ما نیز در آینده دستخوش تغییرات زیادی خواهد بود. این تغییرات، اگرچه برخی از رقبای سنتی را ناراضی خواهد کرد، ولی به نظر میرسد رضایت مصرف کنندگان را به دست خواهد آورد.
- مزایای خرده فروشی آنلاین
توسعه بازار خرده فروش آنلاین، چه از نگاه مصرف کننده و چه از بعد کلان، مزایای متعددی دارد. از نگاه مصرف کننده، از جمله مزایای خرید از فروشگاههای آنلاین، سهولت و سرعت در خرید، قیمت پایینتر، تنوع در انتخاب، صرفه جویی در هزینه رفت و آمد، امکان مقایسه قیمت و قابلیت کالا، امکان خرید در هر زمان و از هر مکان، استفاده از انواع تسهیلات مانند ارسالی هدیه و اطمینان بیشتر خریدار به اصالت و اعتبار کالای خریداری شده است. از نگاه مصرف کننده، شیوه خرید آنلاین، اقتصادیتر بوده و اطمینان بیشتری را فراهم میکند.
توسعه فروشگاههای آنلاین و افزایش سهم فروش آنلاین فروشگاههای زنجیرهای، علاوه بر مطلوبیتی که برای مصرف کننده دارند، آثار و منافع اقتصادی کلان نیز برای اقتصاد کشور به دنبال دارند. مهمترین آثار مثبت گسترش فروشگاههای آنلاین، کاهش سفرهای شهری است. اگر فروش آنلاین، بتواند سهم قابل توجهی از بازار خرده فروشی را به خود اختصاصی دهد، ممکن است کاهش معنی داری در سفرهای شهری رخ دهد و در نتیجه آن، کاهشی در میزان مصرف انرژی و کاهش ترافیک و آلودگی هوای شهرهای بزرگ ایجاد شود. از سوی دیگر به لحاظ اقتصادی، به واسطه حذف برخی هزینههای عملیاتی مربوط به فروشگاههای حضوری، انتظار میرود سهم مصارف واسطه از کل ستانده ناخالص فعالیت خرده فروشی آنلاین در مقایسه با خرده فروشی سنتی، کمتر باشد.
در نتیجه، این گونه فعالیتها میتوانند با بهره وری بیشتری مصارف واسطه را به ستانده اقتصادی تبدیل کنند که به معنی ایجاد ارزش افزوده بیشتر و سودآوری بیشتر برای شرکتهاست. بنابراین در سطح کلان، گسترش فروشگاههای آنلاین میتواند منجر به ایجاد ارزش افزوده بیشتر برای اقتصاد کشور و در نتیجه کمک به رشد اقتصادی شود. این نکته را نیز میتوان اضافه کرد که اصولاً کسب و کارهای آنلاین، نسبت به کسب و کارهای متعارف، اتکای کمتری به انباشت داراییهای ثابت داشته و از این رو از قابلیت رشد و توسعه سریعتر برخوردارند.
علاوه بر آنچه گفته شد، توسعه کسب و کارهای آنلاین، کاملاً به زیر ساختهای فناوری اطلاعات و ارتباطات اتکار دارد. بنابراین با افزایش سهم کسب و کارهای آنلاین، تقاضا برای خدمات ارتباطی و مشاغل مربوط به آن نیز افزایش مییابد. در نتیجه با توسعه کسب و کارهای آنلاین زمینه توسعه و اشتغال زایی در بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز فراهم میشود.
در مجموع توسعه کسب و کارهای اینترنتی و فروشگاههای خرده فروشی آنلاین، در سطح خرد موجب افزایش رقابت و کارایی در عرضه کالا و در نهایت موجب افزایش رضایت مندی مشتری خواهند شد و به لحاظ کلان نیز میتوانند به رشد اقتصادی کشور کمک کنند.
- معیاب خرده فروشی آنلاین
در کنار مزایایی که توسعه کسب و کارهای آنلاین و به طور خاص خرده فروشی آنلاین به همراه دارد. برخی معایب نیز بر آن قابل ذکر است. به طور طبیعی با افزایش سهم فروشگاههای آنلاین، بخشی از درآمد و اشتغال فروشگاههای کوچک خرده فروشی و فروشگاههای زنجیرهای از بین خواهد رفت. با توسعه شرکتهای خرده فروشی آنلاین و شکل گیری رقابت در این زمینه، ممکن است برخی فروشگاههای زنجیرهای در کنار فعالیت سابق خود اقدام به ارائه خدمات آنلاین کرده یا حتی اقدام به خرید و الحاق شرکتهای خرده فروشی آنلاین میکنند. با این حال، احتمال دارد فروشگاههای کوچک خرده فروشی سنتی و برخی از فروشگاههای زنجیرهای موجود، بخشی از مشتریان خود را از دست بدهند.
از طرف دیگر، مطالعاتی که در سایر کشورها شده است نشان میدهد تعداد شغلی ایجاد شده به ازای یک میزان فروش معین، در خرده فروشی آنلاین بسیار کمتر از فروشگاههای زنجیرهای و آن هم کمتر از فروشگاههای کوچک سنتی است. این مساله موجب میشود با افزایش سهم فروشگاههای آنلاین، اگرچه فرصتهای شغلی جدیدی به طور مستقیم و غیرمستقیم برای جوانان تحصیل کرده ایجاد خواهد شد، ولی در مجموع بخشی از نیروی کار شاغل در فعالیت خرده فروشی، از بازار کار خارج خواهند شد.
- الزامات توسعه خرده فروشی آنلاین
توسعه کسب و کارهای آنلاین و به طور خاص گسترش خرده فروشی آنلاین، الزامات و پیش نیازهای مختلفی دارد. مهمترین پیش نیاز گسترش خرده فروشی آنلاین، توسعه زیر ساختهای فناوری اطلاعات است. با وجود پیشرفتهایی که در توسعه زیر ساختها طی سالهای اخیر واقع شده است، باز هم فاصله قابل توجهی بین زیر ساختهای ارتباطی ایران و سایر کشورها وجود دارد. به عنوان مثال براساس گزارش سال 2016 مجمع جهانی اقتصاد، ایران به لحاظ شاخص پهنای باند اینترنت به ازای هر کاربر، بین ۱۳۹ کشور مورد بررسی در جهان، رتبه ۱۱۴ و به لحاظ دسترسی به اینترنت همراه، رتبه ۱۱۳ را داشته است. یکی از الزامات بهره برداری از مزایای کسب و کارهای آنلاین، سرمایه گذاری در زیرساختهای ارتباطات و فراهم ساختن دسترسی به اینترنت همراه برای درصد بالایی از شهروندان در سراسر کشور است که آن هم از طریق ایجاد رقابت در بازار و استقبال از سرمایه گذاری خارجی شتاب خواهد گرفت. لازم است با جذب مشارکت بخش خصوصی و جذب سرمایه گذاری خارجی در زمینه توسعه زیرساختها و شکل گیری رقابت در ارائه خدمات اینترنت در حد استانداردهای جهانی و همچنین با گسترش سرانه دسترسی به اینترنت همراه، زمینه توسعه کسب و کارهای انلاین فراهم شود.
پیش نیاز دوم، عبارت از فراهم ساختن بسترهای حقوقی و قانونی لازم برای فعالیت فروشگاههای انلاین است. لازم است ضمن تسهیل شرایط ورود به بازار برای شرکتهای داخلی و خارجی، پیش نیازهای حقوقی و سازوکارهای قانونی لازم برای فعالیت شفاف و رقابتی فروشگاههای آنلاین، فراهم شود.
پیش نیاز سوم، حمایت از رقابتی شدن بازار و ممانعت از شکل گیری انحصار در این بازار است. در حال حاضر فروشگاههای آنلاین متعددی در حال فعالیت هستند و برخی از فروشگاههای زنجیرهای نیز خدمات فروش آنلاین را ارائه میدهند. با توجه به رقابت موجود در این بازار، احتمال خرید شرکتهای کوچکتر از سوی شرکتهای بزرگتر و شکل گیری انحصار در بازار وجود دارد. لازم است در این زمینه دولت مانع شکل گیری انحصار در بازار شود. یکی از شیوههای حفظ محیط رقابتی در بازار و تشویق به رقابت و افزایش کیفیت خدمات در بازار، استقبال از تعدد شرکتهای داخلی و حضور شرکتهای فراملیتی حداقل در قابل شریک خارجی شرکتهای داخلی، است.
- چشم انداز بازار خرده فروشی ایران
ورود شرکتهای خرده فروشی آنلاین، اگرچه مطلوب مصرف کنندگان است ولی با این حالی ممکن است موجب نگرانی رقبای سنتی بازار شود. ظهور فروشگاههای آنلاین، هرچند که تغییرات بسیاری را در ساختار بازار خرده فروشی و نحوه ارائه خدمات ایجاد خواهد کرد ولی برخلاف آنچه به نظر میرسد موجب به حاشیه رفتن فروشگاههای زنجیرهای و حذف کامل فروشگاههای خرده فروشی سنتی نخواهد شد. همانطور که در سایر کشورها نیز مشاهده میشود، با وجود گسترش فروشگاههای آنلاین، فروشگاههای زنجیرهای بزرگ همچنان حضور خود را در بازار خرده فروشی حفظ کردهاند؛ ولی در کنار ارائه خدمات اصلی خود و فروش حضوری، همزمان بخشی از فروشی خود را به صورت آنلاین انجام میدهند.
میتوان انتظار داشت، فروشگاههای آنلاین موجود بتوانند در فضایی رقابتی رشد کرده و سهم خود را در بازار افزایش دهند. همچنین انتظار میرود شرکتهای جدید پا به عرصه خرده فروشی آنلاین بگذارند. رقابت شدید موجود در بازار خرده فروشی، شرکتهای موجود را وادار به نوآوری و ابداعات بیشتر، ادغام با سایر شرکتها و حتی یافتن شرکای خارجی خواهد کرد. این مساله به بهبود کیفیت خدمات در بازار منجر خواهد شد.
همچنین دور از انتظار نیست که شرکتهای بزرگ فراملیتی فعال در جهان در زمینه خرده فروشی آنلاین، تمایل به حضور در بازار ایران، حتی اگر شده به صورت شراکت با طرفهای داخلی، داشته باشند.
در کنار ظهور و توسعه فروشگاههای آنلاین، فروشگاههای زنجیرهای نیز دستخوش تغییراتی خواهند شد. فروشگاههای زنجیرهای به طور طبیعی بخشی از بازار خود را از دست خواهند داد و این مساله باعث خواهد شد که این گونه شرکتها برای حفظ سهم خود در بازار، اقداماتی مانند ادغام با سایر شرکتها و تشکیل شرکتهای بزرگتر، کاهش هزینههای تمام شده از طریقی تکمیلی زنجیره ارزش محصولات، مشارکت با طرفهای خارجی، ارائه خدمات آنلاین همزمان با خدمات سنتی خود، ارائه برخی تسهیلات به مشتریان و نظایر آن را به اجرا درآورند. تمامی این ابتکارات و اقدامات به رقابتیتر شدن بازار و افزایش منافع مصرف کنندگان منجر خواهد شد.
البته شرایط برای فروشگاههای سنتی خردمقیاس، متفاوت است. این گونه کسب و کارها اگرچه از گردونه رقابت به طور کامل حذف نخواهند شد، ولی بیشترین کاهش سهم از بازار برای این گروه اتفاق خواهد افتاد. ممکن است با توسعه فروشگاههای خرده فروشی آنلاین، طیفی از انواع فروشگاههای سنتی به ویژه در زمینه کتاب، سرگرمی، پوشاک، لوازم بهداشتی و تجهیزات رایانهای به تدریج با کاهش اقبال از جانب مشتریان مواجه شوند. این مساله به طور طبیعی منجر به خروج بخشی از کارآفرینان سنتی بازار و بخشی از جمعیت شاغل در این حوزه خواهد شد.
منبع : مجله ی تجارت فردا
دیدگاه تان را بنویسید