ارسال به دیگران پرینت

نگاهی به سابقه معارضه عربها و ایرانیان و تعمیم آن به امروز

| داستان معارضه برخی از اعراب با ایرانیان، به ویژه آنان که در شرایط کنونی منطقه گرایش وهابی دارند، سابقه ای بس دراز دارد.

نگاهی به سابقه معارضه عربها و ایرانیان و تعمیم آن به امروز

۵۵آنلاین :

داستان معارضه برخی از اعراب با ایرانیان، به­ویژه آنان که در شرایط کنونی منطقه گرایش وهابی دارند، سابقه­ای بس دراز دارد. مهم‌ترین اسباب آن حضور امپراتوری عظیم ایران، با قدرت کم­مانند نظامی و سیاسی و اقتصادی در همسایگی برادران عرب، مخصوصا استیلای ایرانیان به روزگار خسرو انوشیروان بر قسمتی از عربستان و سراسر دریای پارس بوده است. همین ایرانیان، نخستین گروندگان به اسلام و پیامبراکرم در این قسمت از عربستان بودند؛ زیرا جهان­بینی ایرانیان نزدیک به جهان­بینی اسلامی بوده است، به گونه­ای که ایرانیان مسلمان شده در ماجرای فرونشاندن شورش مرتدان نقش اساسی داشتند و این نیز بی­گمان بر خشم عرب که هنوز از سنت­های جاهلی تهی نشده بودند نسبت به ایرانیان می­افزود. همان دوران که قلمروی ایرانیان از سوریه تا حدود چین را در بر می گرفت و ثروت و نعمتی عظیم در این قلمرو جا­به­جا می­شد و قسمت اعظم تاریخ بشر متمدن و بافرهنگ در این سوی جهان را شکل می­داد، تاریخ عرب شمالی و مرکزی مرکب بود از عصبیت های قبیله­ای و کشمش­های خاندانی سر مشتی شورآب و چند شتر و گوسپند و برده؛ و تاریخ فرهنگی­شان هم از افسانه­های شفاهی ایام­العرب-شرح مبالغه­آمیز همان کشمش­ها-تعدادی بت­ریز و درشت و شاعرانی که تصوری از دنیای آن روز جز جنگ و شراب و معشوق و شتر نداشتند، فراتر نمی­رفت. از همین اشارات مجمل برمی­آید که پیامبر اکرم(ص) برای اصلاح این قوم چه مجاهدت­هایی کرده و چه رنج­ها برده است. هنوز چندی از رحلت پامبر بزرگ نگذشته بود که عصبیت­ها و کشمکش­ها به شکل­های دیگر چون جانشینی پیامبر و عقب راندن اهل بیت ایشان و ایجاد جنگ­های داخلی و سلطه امویان و قوم­گرایی قدیم عرب، یعنی دشمنی با اقوامی که بر اثر فتوح به جامعه نوبنیاد اسلامی وارد شده بودند، مخصوصاً ایرانیان، ظاهر شد. آنچه فقط به اشاره گفتم­ به تفصیل در صدها اثر ادبی و تاریخی عصر اسلامی، مخصوصاً آثار برجسته مورخان و ادیبان و نسب­شناسان و سیره­نویسان و مفسرانی چون طبری و ابن­قتیبه و ابن­سائب کلبی و بلاذری و ابن­سعد و ابن­اسحاق و ابوهلال عسکری و بسیاری دیگر آمده است. به­رغم اینها، شگفت آنجاست که عرب در آنچه ما امروز آن را تمدن اسلامی می­نامیم و فی­الواقع یکی از درخشان­ترین ادوار تمدن و فرهنگ بشری است، تقریباً دستی نداشت و این تمدن عموماً ساخته ایرانیان است که برجسته­ترین دانشمندان در زمینه­های فلسفه و کلام و علوم ریاضی و طبیعی و تاریخ و جغرافیا و حتی ادبیات عرب و نیز دانش­های اسلامی چون فقه و اصول و تفسیر و حدیث را به جهان انسانی و دنیای اسلامی تقدیم کرده­اند. اگر دانشمندانی ار مصر و سوریه و شمال آفریقا و عصر اسلامی اسپانیا را، که البته عرب به معنای دقیق آن نبوده­اند، جدا کنیم، جز صدر اسلام و نخستین راویان سیرت و مغازی پیامبر اکرم، هیچ عربی نمی­شناسیم که در یکی از آن دانش­ها بلند آوازه شده یا حتی در حکومت و سیاست هم ایرانیان در بیشتر دنیای اسلامی، از مصر دوره اخشیدیان ایرانی گرفته تا حکومت­های شبه­اره هند نقش­های سترگ داشتند و فرهنگ ایرانی از چند جهت به این سرزمین­ها وارد شد و جهان ایرانی، که حدود جغرافیایی آن چند برابر جغرافیای سیاسی ایران است، پدید آوردند، از تمدن و فرهنگ قلمروی اسلامی، که بعضی جاهلان قوم­گرای عرب و حکومت­های شبیه به آنها، آن را تمدن و فرهنگ عربی نامیده­اند، جدا کنیم، چیزی از آن باقی نمی­ماند.

از سوی دیگر، از پیش از اسلام بعض قبایل و خاندان­های عرب با ایرانیان رابطه نزدیک داشتند و در ایران ساکن بوده­اند. گذشته از حکومت عربی و عرب­های حیره که مطلقاً دست­نشانده ساسانیان بوده­اند، پیشینه بعضی از عرب­های جنوب ایران به پیش از اسلام بازمی­گردد. در عصر اسلامی به روزگار فتوح و پس از آن هم گروه­های بزرگ عرب در سرزمین­های غرب و شرق ایران سکنی گرفتند و به اندک روزگار به کلی ایرانی شدند. تاریخ پرفراز و نشیب ایران در عصر اسلامی از قیام ضدامویان تا ایجاد دستگاه سیاسی و فرهنگی و دیوان­سالاری عباسیان، آنگاه ظهور و حکومت زیدیه در ایران و بعضی سلسله‌های کوچک عرب­نژاد در این سرزمین، ورود مغولان و تحلیل در جامعه ایرانی و تبدیل آنها به حامیان فرهنگ و هنر و ادب ایران، گواه این معنی است که ایران و فرهنگ ایرانی و مردم این سرزمین هیچگاه تعصب نژادی نداشته­اند و به همین سبب توانسته­اند اقوام مختلف مهاجم از یونانی و عرب و ترک و مغول را در خود تحلیل ببرند و به­همین سبب است که هیچگاه میان ایرانیان و ایرانی شدگان قرون گذشته سر ایرانیت و منافع ملی جدایی نبوده است؛ تا چه رسد به قرون اخیر که انواع ارتباط مادی و معنوی، از جمله ایجاد روابط وسیع خویشاوندی میان مردم سرزمین­های مختلف، مرزهای فرهنگی و تمدنی را پشت سر گذاشته است. بنابراین دعوی خلوص نژادی و قوم گرایی را فقط باید نمادی از جهل مطلق نسبت به تاریخ و فرهنگ بشر، مخصوصاً تاریخ معاصر دانست.

انچه از دانش و هنر در هر نقطه جهان پدید می­آید، فقط به لحاظ تاریخی یعنی شناسایی زمینه­ها و اساس آن دانش­ها و هنرها، تسامحاً منسوب به خاستگاه خود، جایی یا قومی یا دینی، می­شود. یعنی مثلاً آنچه به فرهنگ و تمدن هلنی یا ایرانی یا هندی یای اسلامی موسوم است، اطلاقی است برای بررسی تاریخی و تبیین زمینه­ها و خاستگاه آنها و شاخه­ها و نیز راه­های نفوذ آن؛ والا همه در پهنه فرهنگ و تمدن بشر جای می گیرند و هر یک از آنها زمینه ظهور فرهنگ و تمدن جدیدترند. هیچ یک از تمدن­های بزرگ بدون برخورداری از تمدن پیشین پدید نیامده­اند. تأثیر و تأثر تمدنی و فرهنگی از قوانین لایتغیر تاریخ و جامعه انسانی است. بخش بزرگ تحولات فرهنگی و ایجاد تمدن­های جهانی در گروی تبادل­ها و تأثیر و تأثرهاست. نتایج آن تحولات هم، جهانی و فرامرزی است. این نگاه البته موجب نمی­شود که ملت­های بزرگ و تمدن­ساز به آنچه به جامعه انسانی تقدیم کرده­اند، افتخار نکنند یا برابر سلب آن از خود، مقاومت نشان ندهند. هر یک از تمدن­های یونانی و ایرانی و هندی و چینی و مصری و اسلامی بی­تردید موجب فخر یونانیان و ایرانیان و هندیان و مصریان و چینیان و مسلمانان است و نفی آن از هر یک از ان اقوام و ملت­ها یقیناً حاصل جهل به تاریخ است. جالب آنکه ملت­های صاحب تمدن، نسبت به تمدن­های پیش و پس از خود، عموماً عناد ندارند و می­دانند که اصحاب آن تمدن­ها هم مانند خود اینان در ایجاد تمدن و فرهنگ جهانی سهیم بوده­اند. کسانی با آن تمدن­ها عناد دارند که خود و مردمشان نقشی در ایجاد تمدن نداشته­اند. درست همچون کشورهایی که در یک قرن اخیر، بر اثر جنگ و تجزیه یا سیست­های خاص استعماری ایجاد شده­اند و هیچ پیشینه تاریخی مستقل ندارند، اما سخت می کوشند برای خود تاریخ بتراشند و بعضی از قدرت­های بزرگ هم برای مقاصد خاص از آنها حمایت می­کنند. جهل نسبت به وجود دانشمندان ایرانی و مراکز علمی پیش از اسلام، و آنگاه عرب دانستن دانشمندان ایرانی-جهانی، چون ابونصر فارابی، ابوعلی بن سینا، علی عیسی اهوازی مجوسی، محمد زکریای رازی، ابوریحان بیرونی، ابن ربن طبری؛ و حتی فقیهان و محدثان بزرگ چون بخاری و ابوحنیفه؛ و بنیان­گذاران نحو عربی چون سیبویه و نیز مورخانی چون طبری وبلاذری و ابن­قتیبه و ابوعلی مسکویه و صدها تن دیگر پدیدآورندگان همان تمدن ایرانی-جهانی­اند که عرب­های نژاد گرای دور از فرهنگ و تمدن جهانی­، که حالا بعضی از آنها خود را در لباس رهبری گروهی از مسلمانان می­بینند و از حمایت بی­مانند مادی و معنوی ایران برخوردارند، اما اخیراً با بدترین و عقب مانده­ترین حاکمان عرب هم عقد برادری بسته­اند، آن را نفی می­کنند. ضدیت آنها و نفی این بدیهیات البته حقیقت را تغییر نمی­دهد؛ اما تاسف ما از آنجاست که دیروز، و هم امروز نیز، اگر ایرانیان و تمدن و فرهنگ آنها نبودند، اینها و امثال اینها هنوز فرق میان نمک و کافور را نمی­دانستند. مشارالیه جز نفی تمدن ایرانی، افاضه دیگر هم فرموده­اند و مصداق « ان کس که نداند و نداند که نداند» یعنی جهل مرکب شده­اند. قسمتی از سواحل جنوبی دریای پارس (خلیج فارس و دریایی که به غلط دریای عمان خوانده می­شود و اطلاقی متأخر است)، تمام جزایر این دریا که قسمتی مهم از آن عرب­نشین بوده و هست، به لحاظ تاریخی جزو قلمروی اصلی ایران بوده است و عرب­های این نقاط هم ایرانی بوده­اند. جز آنها، عرب­هایی که از 1500 سال پیش در جریان فتوح اسلامی به ایران آمدند و ساکن شدند و با ایرانیان بیامیختند، هم ایرانی شدند و طی قرن­ها در جنگ و صلح از وطن و سرزمین خود، ایران، دفاع کرده­اند و اکنون هم می­کنند.

گروهی قابل توجه از علویان و سادات هم که از بیم هم­نژادان و هم­زبانان خود به ایران آمدند، مورد استقبال ایرانیان، اعم از مسلمان و غیرمسلمان، واقع شدند و به­رغم دستگاه خلافت، حکومت­هایی مقتدر ایجاد کردند و ماندند و با ایرانیان مخلوط شدند و از فرهنگ و ادب و آداب و رسوم ایرانی دفاع کردند. هیچ یک از علویان و سادات اهل فکر و دانش ایران- چه انتساب آنها به خاندان نبوت به لحاظ تاریخی درست باشد، و چه در قرون متأخر خود را در زمره سادات داخل کرده کرده- خود را عرب نمی­دانستند و نمی­دانند. خیل عظیمی از این سادات در تاریخ ایران نشان داده­اند که ایرانی­اند و مدافع فرهنگ ایرانی که خود یکی از باشکوه­ترین تمدن­های بشری است و در عصر اسلامی چنان با فرهنگ اسلامی در آمیخت که به مثابه یک پیکره، راهبر جهان ایرانی و اسلامی شد و هنوز هم هست.

منبع : صدا
به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه