ارسال به دیگران پرینت

دِیر آختالا در شمال ارمنستان

| دیر آختالا(Akhtala) از جمله دیرهای قلعه ای شکل ارمنستان است که به صورت دیر- دژ ساخته شده اند. از دیگر دیرهای ارمنستان که دارای چنین ساختاری هستند می توان به آماراس(Amaras) و خورویراپKhor) virap) اشاره کرد.

۵۵آنلاین :

نویسنده : حمیدرضا سروری

دیر آختالا(Akhtala) از جمله دیرهای قلعه ای شکل ارمنستان است که به صورت دیر- دژ ساخته شده اند. از دیگر دیرهای ارمنستان که دارای چنین ساختاری هستند می توان به آماراس(Amaras) و خورویراپKhor) virap) اشاره کرد. در ایران نیز دیرتادئوس مقدس از جملۀ این گونه از بناها به حساب می آید. دیر- دژها همگی دارای شکلی یکسانند که عبارت از محوطه ای مستطیل یا کمابیش مربع شکل است که دور آن را حصارهایی فراگرفته و با برجهایی دایره ای و نیم دایره ای درگوشه های خود احاطه شده اند و در داخل محوطه ها نیز حجره هایی مسکونی یا کاربردی ساخته اند. کلیسای دیر هم در مرکز محوطه و به صورت مستقل قرار دارد. برخی از این دیر- دژها همچنین دارای برج ناقوس یا پیش تالار(گاویت) هستند (هوسپیان،14:1387).

دیر آختالا که از آن با نام پقندزاوانک(Pghindzavank) هم نام برده می شود به فاصلۀ 185کیلومتری ایروان در استان لوری(Lori) در شمال ارمنستان جای گرفته است. دیر- دژ آختالا در صخره ای بسیار بزرگ ساخته شده و پرتگاهی ژرف از سه طرف حفاظی طبیعی را برای آن شکل داده است. تنها ورودی کلیسا در شمال آن است که به وسیلۀ برجی زنگی شکل همراه با دیوار حفاظت می شود. منطقۀ آلاوردیAlaverdi)) که دیر آختالا در آن جای گرفته است دارای معدنهای غنی مس است و از نظرپیشینۀ تاریخی منطقه ای غنی به شمار می رود ژاک دو مورگان فرانسوی طی سالهای 1889-1887م چندین گور از عصر آهن را در این منطقه کاوش کرد. در مورد تاریخ ساخت دیر نظرهای گوناگونی وجود دارد برخی بر این باورند که به وسیلۀ هراکلیوس امپراتور روم درسدۀ هفتم میلادی ساخته شده است و برخی دیگر ساخت کلیسا را به واختانگ گورگسالی(Vakhtang Gorgasali) پادشاه کارتلی(Kartli) در شرق گرجستان امروزی و سدۀ پنجم میلادی نسبت می دهند. به نظر می رسد کلیسای اصلی دژ موسوم به آستواتساتسین(Astvatsatsin) درآخرهای سدۀ دوازدهم و ابتدای سدۀ سیزدهم میلادی به وسیلۀ دودمان ارمنی- گرجی زاکارید(Zakarid) بنا شده است. پشت خاچکار یا صلیبی که در محوطۀ دیر پیدا شده کتیبه ای وجود دارد که به تاریخ 1188میلادی و شاهدختی به نام ماریام(Mariam) اشاره می کند درکتیبه آمده که ماریام کلیسای سورپ آستواتساتسین را درپقندزاوانک ساخته است. کلیسا ازگونۀ بازیلیکاهای گنبد دار است. بازیلیکا Basilica)) تالار رومی ستون دار مستطیل شکل است و دارای سکویی نیم دایره ای(Apse) در بخش انتهایی است که در ابتدا از آن برای نشستهای همگانی و دادرسی استفاده می شد و سپس با همین نام الگویی برای ساخت کلیساهای مسیحی شد و سکوی آن نیز به محراب تبدیل گشت. از ویژگیهای برجستۀ کلیسای آستواتساتسین وجود دیوارنگاره های زیبا و فراوان است دیوار نگاره هایی که بین سالهای 1216-1205م کشیده شده اند. دیوارنگاره ها دارای ویژگیهای هنری بیزانسی هستند که با سنتهای ارمنی- گرجی آمیخته شده اند. بیشتر آنها دارای کتیبۀ یونانیند،دیوارنگاره ها شخصیتها و داستانهای موجود درکتاب سپندینۀ مسیحیان را نقل می کنند. تصویر بسیار بزرگی از مریم مقدس در حالی که حضرت عیسی را درآغوش دارد در محراب کلیسا کشیده شده است. دیوارنگاره های غربی کلیسا بهشت را تصویر کرده اند و در دیوارۀ شمالی محاکمۀ حضرت عیسی به نمایش درآمده. تصویرهای حواریان،قدیسان و بزرگان آیین مسیحی همچون گریگوری روشنگر،یعقوب و یوحنا،پاپ سیلوستر دوم و...در دیوار نگاره های کلیسا به چشم می خورد. از دیگر سازه های موجود در دژ- دیر آختالا می توان به کلیسای کوچکی اشاره کرد که در برابر دیوار غربی کلیسای اصلی ساخته شده است. سردابه،تونل و انبارهای شراب از دیگر سازه های موجود در مجموعه هستند در بیشترکلیساهای سده های میانی ارمنستان بنای این سازه ها رایج بوده است. چندین نفر از نجیب زادگان دودمان زاکارید و البته اسقفهای ارمنی هم درکلیسای اصلی و دیگر فضاهای موجود در دیر- دژ به خاک سپرده شده اند. سنگ گورهایی با تاریخ 1877،1885و... در فضای کلیسای اصلی به چشم می خورند.کلیسا در زمان حملۀ تیمور لنگ بسیار آسیب دیده ضمن این که یکی از حاکمان داغستان در سال1784میلادی نیز آسیبهای فراوانی را به آختالا وارد کرد. میخاییل وُرُنتسف(Mikhail Vorontsov) نایب السلطنۀ قفقاز در سدۀ نوزدهم میلادی برای نگهداری از کلیسا گنبد چوبی و آهنی نیم کره ای شکلی را ساخت تا به وسیلۀ آن مانع از آسیبهای بیشتر شود. برخی از دیوارنگاره ها هم در سال1979میلادی مرمت شدند. نکتۀ جالب دیگر این که بخشهایی از فیلم مشهور رنگ انار ساختۀ کارگردان مشهور ارمنی سرگئی پاراجانوف درآختالا فیلمبرداری شده است. اگر تصمیم دارید زمینی از ارمنستان به گرجستان سفر کنید با یک تیر می توانید دو نشان را بزنید! هم کلیساهای شمال ارمنستان (کلیساهای مهمی همچون هاقپات،ساناهین،کوبایر،آختالا،اودزون و...) را که در محدوده ای کمابیش کم وسعت بر سر راه ارمنستان به گرجستان قرارگرفته اند را می توانید ببینید و هم می توانید از زیباییهای طبیعی مسیر دست یابی به گرجستان نهایت استفاده را ببرید.

به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه