تکیه بیگلربیگی کرمانشاه

۵۵آنلاین :

نویسنده : حمید رضا سروری

تکیه بیگلربیگی یکی از شاهکارهای دوران قاجار درکرمانشاه است. بنایی زیبا با آیینه کاریهای درجه یک. تکیه بیگلربیگی در بافت قدیمی شهر روبروی مسجد جامع قرار دارد. سه ورودی دارد که ورودی اصلی آن در بخش جنوب شرقی جای دارد سر در این ورودی به وسیله مقرنسهای گچی و گچ بریهای برجسته تزیین گردیده است همچنین در دو طرف ورودی دو ردیف تاق نما دیده می شود در تاق نمای بالایی دو نقش برجستۀ گچ بری شده به شکل قرینه کار شده اند نقش سمت چپ از نگاه بیننده به طور کامل از بین رفته و نقش سمت راست نیز بسیار آسیب دیده سر و بخشی از بدن نقش وجود ندارد ولی از روی بخشهای برجای مانده می توان پیکر فردی از دوران قاجار با شلوار ویژة آن دوره را بازشناخت. روی در ورودی با گچ بریهای هندسی همراه با نقش دو پرنده و نشان شیر و خورشید تزیین گردیده است. پس از گذر از در ورودی که دارای کوبه های زنانه و مردانه است فضای هشتی قرار دارد پس از هشتی که سقف آن با رسم بندیهای آجری تزیین‌شده است دالان کمابیش درازی قرار دارد که به حیاط اصلی تکیه منتهی می شود در سمت چپ دالان ورودی موزۀ پارینه سنگی زاگرس قرار دارد که چند سالیست در بنای تکیۀ بیگلربیگی راه اندازی شده و ابزارهای دوران پارینه سنگی قدیم،فراپارینه سنگی یا پساپارینه سنگی و نوسنگی همچون تراشه های بزرگ،سنگ مادر لوالوا،ریز تیغه های سنگی،خراشنده ها و به طور کلی ابزارهای سنگی انسانهای اولیه که در جای جای ایران و به ویژه درکوههای زاگرس پیدا شده اند درآن به نمایش درآمده و همراه با عکس و توضیح در مورد محوطه های روباز،غارها،نوع ابزارها و چگونگی ساخت و استفاده از آنها به وسیلۀ آدمیان نخستین است و به طور کلی دید کلی و کمابیش خوبی در مورد زندگانی انسانهای نخستین به بازدید کننده می دهد. به جز ابزارهای سنگی چندین و چند گونه از استخوانهای حیوانی همانند جمجمۀ خرس،بزکوهی،دندان گاو وحشی و...هم در موزه به نمایش درآمده. تکیه دارای حیاط کمابیش بزرگیست و در وسط حیاط حوض بزرگی وجود دارد در برابر حوض بخش اصلی و غربی تکیه قرار دارد که سقفش پوشش شیروانی دارد و در نمای بیرونی دارای تزیینات گچ بریست. در نمای ورودی این بخش درون قابی بیضی شکل که با رنگ آبی تزیین شده (یا ابا عبدالله الحسین) نوشته شده و زیرش هم سال1362هجری قمری آمده که البته به تاریخ ساخت گچ بریها یا تعمیر بنا اشاره دارد چرا که تکیه در سال 1309ه.ق به وسیلۀ عبدالله خان ملقب به بیگلربیگی که یکی از بزرگان کرمانشاه در دوران قاجار بوده است ساخته شده و بنای آن در سال1315هجری قمری به پایان رسیده. تزیینات گچ بری شدۀ دیگری همچون ستونهای تزیینی و چسبیده به دیوار هم در این بخش به کار رفته است. بخش غربی دارای ایوان کمابیش بزرگیست و با سه پلۀ سنگی به حیاط راه پیدا می کند. در بخش شمالی حیاط هم ایوان بلندی با دو ستون بلند خودنمایی می کند. اطراف حیاط به وسیله فضاهای گوناگونی احاطه شده که فضاهای بخشهای شرقی و جنوبی حیاط کارکرد مسکونی داشته. درگوشۀ شمال شرقی حیاط، آشپزخانه قرار دارد که در روزهای محرم برای تهیه غذای سوگواران از آن استفاده می کردند. در هریک از گوشواره‌های فضای درونی تکیه پنجره‌ای با تاق هلالی و جود دارد و اطراف آن به وسیله آیینه کاری عبارتهای(لا اله الا الله، محمدرسول الله وعلی ولی الله) نوشته شده است از دیگر تزیینهای فضای درونی تکیه ستون نماهای گچی و طرحهای هندسی است دو تا از این ستون نماهای گچی در برابر یک شومینۀ زیبا کار شده اند. درگوشۀ جنوبی تکیه،ارسی زیبایی با شیشه‌های رنگی وجود دارد که حسینیه را به حیاط کوچکتری مرتبط می سازد و از راه این حیاط می توان وارد مجموعۀ گرمابه بیگلربیگی شد. از فضاهای گوشۀ جنوبی تکیه برای اقامت خانمها به هنگام مراسم سوگواری و همچنین نگهداری وسیله های مراسم سوگواری استفاده می‌کردند. در جای جای بخش آیینه کاری شدۀ تکیه عکسهایی از بانی بنا و بزرگان کرمانشاه در اواخر دورۀ قاجار به نمایش درآمده. درون قابی که دربخشی از آیینه کاری تکیه گذاشته شده کتیبه ای وجود دارد که به نام هنرمند آیینه کار اشاره کرده است(عمل مشهدی مصطفی بنای کرمانشاهی1326ه.ق). در بخش دیگری از تکیه موزه ای به نام موزۀ خط و کتابت هم وجود دارد که دارای سندها و مدرکهای تاریخی و نسخه های خطی است و بازدیدکنندگان می توانند از آنها دیدن کنند. تکیه بیگلربیگی در۱۹آذر۱۳۷5به شمارۀ ۱۷۹۷در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. در سال۱۳۸۰سازمان میراث فرهنگی آن را خریداری کرد و در سالهای۱۳۸۱و۱۳۸۲مرمت شد.