در پنل «چالش‌های لجستیک خرده‌فروشی و دنیای هوش مصنوعی» مطرح شد؛ هوش مصنوعی می‌تواند هزینه‌های لجستیک را کاهش دهد، اما عدم‌قطعیت همچنان پابرجاست

در پنل «چالش‌های لجستیک خرده‌فروشی و دنیای هوش مصنوعی» در روز سوم نمایشگاه الکامپ ۱۴۰۵، فعالان حوزه لجستیک درباره مهم‌ترین چالش‌های این صنعت، نقش هوش مصنوعی در کاهش هزینه‌ها و بهبود تصمیم‌گیری، تغییر ماهیت مشاغل و همچنین آینده لجستیک در پی رشد تجارت الکترونیکی صحبت کردند. در این پنل، مهرداد مهربد، مدیرعامل ایرتکس، بابک عقیلی‌نسب، مدیرعامل پستکس، حمید بکیان، مدیر مسئول الوپیک و آیه غفرانی، مدیر عملیات کارپو، دیدگاه‌های خود را درباره مسیر پیش‌روی صنعت لجستیک مطرح کردند و بر ضرورت اصلاح فرایندها، افزایش بهره‌وری و استفاده هوشمندانه از ظرفیت‌های موجود تأکید داشتند.

مدیریت این پنل بر عهده نسیم نعمتی، مدیر واحد ارزیابی و سرمایه‌گذاری CVC آریا ساسول، بود.

لجستیک با عدم‌قطعیت گره خورده است

مهرداد مهربد با اشاره به اینکه عدم‌قطعیت یکی از ویژگی‌های جدانشدنی صنعت لجستیک است، توضیح داد: نباید انتظار داشت هوش مصنوعی این عدم‌قطعیت را به‌طور کامل از بین ببرد. به گفته او، جذابیت اصلی این فناوری در مدیریت بهتر عدم‌قطعیت و کمک به تصمیم‌گیری است.

او تأکید کرد: «اگر عدم‌قطعیت را از لجستیک بگیریم، دیگر جذابیتی ندارد.» از نگاه او، مسئله اصلی این است که سازمان‌ها بتوانند با کمک ابزارهای جدید، اثر این عدم‌قطعیت را کنترل کنند و کیفیت تصمیم‌های خود را افزایش دهند.

مهربد همچنین درباره نگرانی‌ها از تأثیر هوش مصنوعی بر اشتغال اظهار کرد: با توسعه فناوری، بخشی از مشاغل تغییر می‌کنند، اما هم‌زمان مشاغل جدیدی نیز شکل خواهند گرفت. او معتقد است هوش مصنوعی به‌جای حذف انسان، می‌تواند کیفیت کار و تصمیم‌سازی را افزایش دهد و نگرانی جدی از بیکار شدن انسان‌ها به واسطه این فناوری وجود ندارد.

آیه غفرانی نیز هوش مصنوعی را ابزاری قدرتمند توصیف کرد که می‌تواند در بخش‌های مختلف صنعت مورد استفاده قرار گیرد، اما تأکید کرد: مانع اصلی در بسیاری از سازمان‌ها، خود فناوری نیست؛ بلکه ذهنیت مدیران و آمادگی سازمان برای تغییر فرایندهاست. در شرکت‌های سنتی، گاهی مدیران با وجود امکان کاهش هزینه‌های عملیاتی و افزایش بهره‌وری، حاضر نیستند فرایندهای قدیمی را تغییر دهند و همین موضوع استفاده از هوش مصنوعی را محدود می‌کند.

غفرانی پیاده‌سازی هوش مصنوعی را ذاتاً فرایندی پیچیده و عجیب‌وغریب نمی‌داند و معتقد است بخش مهم ماجرا به فرهنگ‌سازی و تغییر نگاه سازمان‌ها برمی‌گردد. او همچنین به تجربه‌های بین‌المللی اشاره کرد و گفت: استفاده درست از هوش مصنوعی می‌تواند حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد در بهبود بهره‌وری و عملکرد سرویس‌ها اثرگذار باشد؛ اثری که در شرایط ایران، با توجه به سطح بالای هزینه‌های ناشی از ناکارآمدی، می‌تواند حتی بیشتر باشد.

به گفته او، هزینه حمل‌ونقل و لجستیک بخش قابل‌توجهی از بهای تمام‌شده کالا را تشکیل می‌دهد، در حالی که قیمت سوخت در ایران پایین‌تر از بسیاری از کشورهاست. غفرانی تأکید کرد: اصلاح فرایندها می‌تواند این هزینه‌ها را به شکل محسوسی کاهش دهد و نمونه‌هایی از این اتفاق نیز در صنعت تجارت الکترونیکی ایران تجربه شده است.

هوش مصنوعی؛ از پیش‌بینی تقاضا تا بازتعریف نقش انسان

بابک عقیلی‌نسب، مدیرعامل پستکس، قیمت پایین سوخت را یکی از موانع افزایش بهره‌وری در صنعت حمل‌ونقل دانست. به اعتقاد او، وقتی سوخت با قیمت بسیار پایین عرضه می‌شود، انگیزه اقتصادی برای افزایش بهره‌وری و سرمایه‌گذاری روی بهینه‌سازی کاهش پیدا می‌کند. او پایین بودن دستمزد نیروی انسانی را نیز چالش دیگری دانست و هشدار داد: با دستمزدهای پایین، حفظ و تربیت نیروی متخصص در صنعت لجستیک دشوار است.

عقیلی‌نسب همچنین «پیش‌بینی‌ناپذیری» را یکی از مشکلات اصلی لجستیک ایران عنوان کرد. به گفته او، فعالان این صنعت در بسیاری از مواقع حتی نمی‌توانند بدانند صبح روز بعد چه اتفاقی رخ خواهد داد و همین عدم اطمینان، مستقیماً روی هزینه‌ها اثر می‌گذارد. او ضعف ساختار لجستیکی کشور، از جمله وابستگی شدید به حمل‌ونقل جاده‌ای و نبود زیرساخت‌های کافی در حمل‌ونقل ریلی را نیز از دیگر مشکلات این صنعت دانست و گفت: بخش قابل‌توجهی از قیمت کالا به هزینه‌های لجستیکی مربوط می‌شود.

مدیرعامل پستکس در ادامه، نقش هوش مصنوعی را در افزایش «پیش‌بینی‌پذیری» مهم دانست و توضیح داد: اگر سازمان بداند در عملیات خود چه اتفاقی رخ داده، چه عواملی باعث آن شده و در ادامه چه چیزی ممکن است رخ دهد، می‌تواند گلوگاه‌های عملیاتی را بهتر شناسایی و مدیریت کند.

او در عین حال معتقد است هوش مصنوعی قرار نیست انسان را به‌طور کامل حذف کند. عقیلی‌نسب با اشاره به تغییر ماهیت مشاغل تأکید کرد: بخشی از فعالیت‌ها همچنان به انسان وابسته خواهند بود؛ به‌خصوص فعالیت‌هایی که با پرسش از «چرایی» سروکار دارند. او با اشاره به اهمیت مهارت‌های فلسفی و تفکر انتقادی، توضیح داد: انسان باید بخشی از مشاغل را برای خود حفظ کند، چرا که هوش مصنوعی در نهایت ابزار است و پرسش از چرایی و جهت‌دهی به تصمیم‌ها همچنان به انسان نیاز دارد.

حمید بکیان نیز بحث را از زاویه فاصله میان رشد تقاضای خرده‌فروشی و ظرفیت عملیاتی صنعت لجستیک دنبال کرد و توضیح داد: تقاضای خرده‌فروشی، به‌خصوص در تجارت الکترونیکی، سریع‌تر از زیرساخت لجستیکی رشد کرده و در نتیجه میان نیاز مشتری و توان اجرایی کسب‌وکارها شکافی شکل گرفته است. به اعتقاد او، بخشی از این شکاف را باید از مسیر بهینه‌سازی ظرفیت‌های موجود جبران کرد.

بکیان بزرگ‌ترین چالش عملیاتی را «تصمیم‌گیری در شرایط عدم‌قطعیت» دانست؛ چرا که حجم سفارش‌ها، ظرفیت ناوگان، موقعیت مکانی و بسیاری از متغیرهای دیگر ثابت نیستند. او معتقد است هوش مصنوعی می‌تواند در حوزه بهینه‌سازی و تصمیم‌گیری به کسب‌وکارها کمک کند، اما در کنار آن باید زیرساخت و آمادگی لازم برای استفاده صحیح از این فناوری نیز وجود داشته باشد.

او تأکید کرد: بخشی از هزینه‌های لجستیک نه از افزایش واقعی هزینه‌ها، بلکه از «عدم بهینگی» ناشی می‌شود و اگر بتوان فرایندهای عملیاتی را از حالت دستی به سمت فرایندهای هوشمند برد، امکان کاهش هزینه و افزایش کیفیت سرویس فراهم خواهد شد.

بکیان همچنین به تغییر روند مهارت‌های موردنیاز بازار کار اشاره کرد و گفت: از سال ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶، تمرکز سازمان‌ها در جذب نیروی انسانی از مهارت‌های صرفاً وظیفه‌محور به سمت مهارت‌های شناختی عمومی مانند حل مسئله، تحلیل و خلاقیت حرکت کرده است. او رشد سواد دیجیتال را یکی از نشانه‌های این تغییر دانست و توضیح داد: مسیر استفاده از فناوری نیز از مرحله یادگیری صرف عبور کرده و به سمت استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان ابزار حل مسئله حرکت کرده است.

به گفته مدیر مسئول الوپیک، در آینده هوش مصنوعی می‌تواند فاصله میان دریافت یک سیگنال و تصمیم‌گیری را کوتاه‌تر کند؛ با این حال، استراتژی، طراحی سرویس و خلاقیت همچنان به حضور انسان نیاز دارند. او آینده صنعت لجستیک را نیز نه در افزایش بی‌حساب ظرفیت، بلکه در سازماندهی و استفاده بهینه از ظرفیت‌های موجود می‌بیند.

بکیان با اشاره به رشد تجارت الکترونیکی، لجستیک را در حال تبدیل شدن به یک «موتور رشد» دانست و توضیح داد: برخلاف گذشته که قیمت و محصول از محرک‌های اصلی خرید آنلاین بودند، اکنون عواملی مانند پیشنهادهای تحویل نیز در تجربه خرید و تصمیم مشتری اثرگذارند. از نگاه او، همین موضوع باعث می‌شود لجستیک دیگر صرفاً یک بخش پشتیبان نباشد و به یکی از اجزای مؤثر در رشد کسب‌وکار تبدیل شود.

او همچنین به نمونه‌هایی از سرمایه‌گذاری و همکاری میان شرکت‌های بزرگ برای استفاده از ظرفیت‌های موجود اشاره کرد و گفت: برنده آینده صنعت کسی نیست که صرفاً ظرفیت بیشتری جمع‌آوری کند، بلکه شرکتی موفق‌تر خواهد بود که بتواند ظرفیت‌های موجود را به بهترین شکل سازماندهی و استفاده کند.

در مقابل، آیه غفرانی درباره سرعت تحول هوش مصنوعی هشدار داد و بیان کرد: سرعت رشد این فناوری بسیار بالاست و همین موضوع پیش‌بینی آینده را دشوار کرده است. هوش مصنوعی هم‌اکنون نیز روی کسب‌وکارها و منابع انسانی اثر گذاشته و شرکت‌ها با استفاده از ابزارهای هوشمند تلاش می‌کنند بهره‌وری خود را افزایش دهند.

غفرانی هشدار داد: اگر این روند با همین سرعت ادامه پیدا کند، احتمال شکل‌گیری بحران جدی در بازار کار وجود دارد؛ مگر اینکه نیروی انسانی نیز خود را با شرایط جدید تطبیق دهد و مهارت‌های تازه‌ای یاد بگیرد. به اعتقاد او، متخصصانی که بتوانند انسانی‌تر فکر کنند، پرسش‌های درست مطرح کنند و مهارت‌هایی فراتر از اجرای وظایف تکراری داشته باشند، شانس بیشتری برای حفظ جایگاه خود خواهند داشت.

او در بخش دیگری از صحبت‌های خود، رگولاتوری را یکی از موانع رشد صنعت لجستیک دانست و خواستار نگاه بازتر نهادهای تنظیم‌گر و فعالان این حوزه شد. غفرانی معتقد است برای توسعه زیرساخت لجستیکی، علاوه بر فناوری، سرمایه‌گذاری، فرهنگ‌سازی و تغییر رویکرد تصمیم‌گیران نیز ضروری است.

عقیلی‌نسب نیز با اشاره به چشم‌انداز تقاضای جهانی هشدار داد: تا سال ۲۰۳۰ حجم درخواست‌های پستی و لجستیکی می‌تواند به اندازه‌ای افزایش پیدا کند که منابع موجود جهان پاسخگوی آن نباشند. او با توجه به دارایی‌محور بودن این صنعت، سرمایه‌گذاری سنگین در ناوگان و زیرساخت را ضروری دانست، اما در عین حال تأکید کرد: سازماندهی بهتر می‌تواند امکان استفاده از ظرفیت‌های بلااستفاده را فراهم کند و هزینه‌ها را کاهش دهد.

مدیرعامل پستکس در نهایت از رگولاتور خواست دست‌کم در بخش‌هایی که مانع توسعه کسب‌وکارهای لجستیکی می‌شود، فضای بیشتری برای فعالیت بخش خصوصی ایجاد کند. او همچنین به تجربه سرمایه‌گذاری چند همتی انجام‌شده توسط دات‌وان در پستکس اشاره کرد و از تلاش‌هایی برای توسعه ناوگان، از جمله سرمایه‌گذاری روی ۲۵ هزار موتورسیکلت برقی و سایر وسایل حمل‌ونقل، سخن گفت.

در جمع‌بندی، مهرداد مهربد تأکید کرد: ورود به صنعت لجستیک بدون درنظرگرفتن سطح بالای عدم‌قطعیت و چالش‌های بیرونی و درونی آن تصمیم ساده‌ای نیست. با این حال، به اعتقاد او کسانی که وارد این صنعت می‌شوند باید به‌جای تلاش برای حذف عدم‌قطعیت، روی راهکارهای مدیریت و کاهش اثر آن تمرکز کنند؛ چرا که آینده لجستیک تا حد زیادی به توانایی کسب‌وکارها در تصمیم‌گیری بهتر در شرایط متغیر وابسته است.