ابهام در صندوق اعتباری هنر | پاسخ‌های جنجالی به مطالبه شفافیت درباره وام‌ها و کمک‌های بلاعوض

در حالی که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی طی هفته‌های اخیر حضور پررنگی در فضای مجازی داشته و درباره موضوعات مختلف اظهارنظر و انتشار مطالب را در دستور کار قرار داده است، منتقدان معتقدند یکی از مهم‌ترین وظایف این وزارتخانه، یعنی پاسخگویی شفاف به مطالبه‌های عمومی، با کاستی‌های جدی روبه‌رو شده است. به‌ویژه در سامانه ملی انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، بسیاری از پرسش‌های مطرح‌شده یا بدون پاسخ باقی مانده‌اند و یا پاسخ‌هایی دریافت کرده‌اند که از نگاه رسانه‌ها و کارشناسان، با روح قانون شفافیت همخوانی ندارد.

این انتقادها پس از آن شدت گرفت که روابط عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در پاسخ به پرسش مطرح‌شده از سوی پایگاه خبری «سینما مثبت» درباره پرداخت کمک‌های بلاعوض به ۲۰۳ هنرمند، توضیحاتی ارائه کرد که مبنای انتشار گزارشی در این رسانه قرار گرفت. پس از انتشار خبر، به گفته سینما مثبت، مسئولان وزارت ارشاد در تماس‌های متعدد خواستار حذف گزارش شدند، اما این رسانه با تأکید بر پایبندی به اصول حرفه‌ای از حذف آن خودداری کرد.

در ادامه این ماجرا، رئیس مرکز روابط عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در اظهاراتی اعلام کرد که برداشت منتشرشده مبنی بر پرداخت کمک‌های بلاعوض بین ۳۰ میلیون تا دو میلیارد تومان به ۲۰۳ هنرمند، با آمار رسمی و تفکیک واقعی پرداخت‌ها مطابقت ندارد. با این حال، سینما مثبت تأکید کرده است که اطلاعات منتشرشده بر اساس پاسخ رسمی ارائه‌شده از سوی خود وزارتخانه تنظیم شده بود.

رئیس مرکز روابط عمومی وزارت ارشاد همچنین با استناد به قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات عنوان کرد که اگرچه اصل بر دسترسی مردم و رسانه‌ها به اطلاعات عمومی دستگاه‌های اجرایی است، اما انتشار اطلاعات خصوصی اشخاص حقیقی، از جمله میزان حمایت مالی پرداخت‌شده به هر فرد، مشمول این حق نمی‌شود. این تفسیر با واکنش‌هایی همراه شد و برخی آن را برداشت موسع از قانون دانستند.

در ادامه پیگیری این پرونده، خبرنگار سینما مثبت این‌بار پرسشی را از طریق سامانه ملی انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات خطاب به صندوق اعتباری هنر ثبت کرد و خواستار اعلام جزئیات تمامی وام‌ها و کمک‌های بلاعوض پرداختی به اعضای صندوق اعتباری هنر و سایر هنرمندان از ابتدای سال ۱۴۰۳، به تفکیک نوع پرداخت و مبلغ شد.

پاسخ ارائه‌شده از سوی «عقیل گودرزی» به‌عنوان شفاف‌ساز مستقر در صندوق اعتباری هنر، بار دیگر حاشیه‌ساز شد. در این پاسخ آمده است که درخواست مطرح‌شده مشمول مفاد فصل چهارم و مواد ۱۴ و ۱۵ قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات در حوزه حمایت از حریم خصوصی است و امکان ارائه اطلاعات وجود ندارد.

با این حال، منتقدان این پاسخ معتقدند استناد به ماده ۱۴ قانون با متن صریح آن انطباق کامل ندارد؛ چراکه این ماده صرفاً در مواردی اجازه رد درخواست را می‌دهد که اطلاعات درخواستی مستقیماً به حریم خصوصی اشخاص مربوط باشد یا از طریق نقض حریم خصوصی به دست آمده باشد. از نگاه آنان، صندوق اعتباری هنر یک نهاد عمومی و حاکمیتی است و نحوه هزینه‌کرد منابع و پرداخت تسهیلات آن می‌تواند در چارچوب شفافیت مالی مورد مطالبه افکار عمومی قرار گیرد.

در همین راستا، برخی این پرسش را مطرح کرده‌اند که آیا نگرانی از انتشار فهرست دریافت‌کنندگان تسهیلات و کمک‌های بلاعوض، به دلیل احتمال وجود نام مدیران، مسئولان یا افراد شناخته‌شده در میان دریافت‌کنندگان است یا خیر. پیش‌تر نیز در فهرست مربوط به ۲۰۳ هنرمند، نام چهره‌هایی همچون برزو نیک‌نژاد، بهرام دهقانی و فرهاد قائمیان دیده می‌شد؛ موضوعی که بر حساسیت افکار عمومی نسبت به نحوه توزیع این حمایت‌ها افزوده است.

منتقدان بر این باورند که انتشار شفاف اطلاعات مربوط به پرداخت تسهیلات و کمک‌های بلاعوض، ضمن افزایش اعتماد عمومی، می‌تواند به رفع هرگونه ابهام درباره نحوه تخصیص منابع نیز کمک کند. در مقابل، عدم ارائه اطلاعات یا استناد به تفاسیر مختلف از قانون، زمینه طرح پرسش‌ها و گمانه‌زنی‌های بیشتری را فراهم می‌کند.

در پایان، سینما مثبت اعلام کرده است که مطابق رویه حرفه‌ای خود، آمادگی دارد دیدگاه‌ها و توضیحات تمامی افراد، سازمان‌ها و نهادهایی را که نام آن‌ها در این گزارش مطرح شده است، منتشر کند.