آنچه مدیران را از هم متمایز می کند
| پرونده هفته پیش تجارت فردا با عنوان «تغییر نسل مدیران» با نموداری شروع میشود که اطلاعات قابل توجهی را در خود جای داده است.
۵۵آنلاین :
پرونده هفته پیش تجارت فردا با عنوان «تغییر نسل مدیران» با نموداری شروع میشود که اطلاعات قابل توجهی را در خود جای داده است. در آن نمودار میتوان دید که ایران در کنار چین مسنترین هیات دولت را در میان کشورهای برگزیده دارد. در حالی که متوسط سن اعضای هیات دولت در ایران و چین بیش از سایر کشورهاست، پراکندگی توزیع سنی (ارتفاع ستونها) وزرا در این دو کشور از دیگر کشورها کمتر است. به عبارت دیگر در حالی که هیات دولت سایر کشورها ترکیبی از اعضای مسن و جوان را در خود جای داده است، در ایران و چین اعضای دولت همگی مسن هستند. فارغ از شباهت ظاهری ایران و چین، میان این دو کشور نیز تفاوت جدی وجود دارد و آن «ماندگاری» بالای وزرا در ایران است. وزرای دولت چین از پایینترین مشاغل اجرایی خدمات اجتماعی خود را شروع میکنند، در یک فرایند حزبی رشد مییابند و در انتها برای مدت محدودی به وزارت میرسند و پس از آن نیز بازنشسته شده و از فرایند اجرایی خارج میشوند. برخلاف چین، در ایران برخی برای وزیر شدن به دنیا آمدهاند و سالهاست که بر صندلیهای متفاوت دولتهای مختلف تکیه زدهاند. مسن نبودهاند که برای وزارت انتخاب شده باشند، وزیر بودهاند و در این شغل مسن شدهاند. این شرایط بسیار متفاوت است از آنچه در کشوری مثل چین شاهدیم.
تمرکز بر شاخصهایی همچون سن، جنسیت، دین یا مذهب، قومیت و... برای انتخاب مدیران ارشد اجرایی کشور حداقل از نظر «کارایی و توانمندی» توجیهی ندارد. شواهد متعددی وجود دارد که سن، به طور مشخص، عامل تعیین کنندهای در توانایی وزیر در اداره وزارتخانه، سیاستگذاری مناسب و همراهی با دولت نیست. در همین دولت یازدهم وزیرانی را شاهد هستیم که از نظر سن و تجربه در یک گروه قرار میگیرند اما عملکرد آنها بسیار متفاوت بوده است. از سوی دیگر در دولت نهم و دهم وزیرانی جوانی را تجربه کردیم که بهرغم فعالیت زیاد نتایج فاجعهباری را برای اقتصاد، محیط زیست، صنعت و... کشور رقم زدند. از این رو است که منظور از تغییر نسل مدیران، الزاماً به مفهوم کاهش میانگین سن وزرا و مدیران دولت آتی نیست بلکه ناظر بر تزریق فکر و رویه جدید در مدیریت نظام اجرایی و اقتصادی کشور است. حساسیتی که این روزها در مورد سن کابینه و مدیران پیش آمده است بیشتر ناشی از ماندگاری مدیران در مسئولیتهای اجرایی، مقاومت و شاید عدم باوری است که آنها نسبت به خواست مشروع جامعه برای تغییر در سیاستهای اقتصادی و اجتماعی و همچنین روشهای اجرایی سکان هدایت بخشی از نظام اقتصادی و اجتماعی کشور را بر عهده داشتهاند، تغییرات زیادی در جامعه اتفاق افتاده است. کودکان اول انقلاب به افراد میانسالی تبدیل شدهاند که هم اکنون باید با واقعیت تأمین زندگی خانوار و پرورش فرزندان کنار بیایند. جوانان کنونی همگی دارای تحصیالات عالی هستند، با دنیای دیجیتال به خوبی آشنا هستند، از کم و کیفیت زندگی سایر ملل به اندازه کافی میدانند و از کوچکترین اتفاقی در کسری از ثانیه باخبر میشوند. در مقابل، مدیرانی که برخی از آنها حتی در زمان انتخاب نیز از استانداردهای لازم برخوردار نبودند و به دلیل شرایط پیش آمده پس از انقلاب شاهین مسئولیت بر دوش آنها نشسته بود، حیران در هزار توی مسئولیتهای اجرایی، فعالیتهای سیاسی و امور شخصی تنها موی سپید کردهاند و تجربه اندوختهاند که چگونه در سیستم خود ساخته، ادامه حیات دهند. اينکه معاون اول رئيس جمهور در توئیتر خود مینویسد: «مدیرانی که توانایی کار ندارند با عرق ملی به نفع مدیران کارآمد و خلاق کنارهگیری کنند، منافع کشور نباید به خاطر منافع یک مدیر آسیب ببیند» در بطن خود حاوی پیامهای ناخوشایندی است و پرده از بسیاری از مسائل آشکار ولی صامت برمیدارد. چرا باید معاون اول بالاترین مسئول اجرایی کشور عرق ملی را واسطه انصراف مدیران ناکارآمد از پذیرش مسئولیت قرار دهد؟ چرا تقاضا برای انصراف، مگر نمیتوان آنها را کنار گذاشت ؟ منافع مدیران چیست که در تضاد با منافع کشور نیز قرار میگیرد، مگر قرار نبوده که اینها برای منافع کشور کار کنند؟ به طور مشخص این ماندگاری بیش از اندازه مدیران در مسئولیتهای اجرایی بوده است که معاون اول ریاست جمهوری را، که دغدغه حرمت افراد را دارد، به نوشتن چنین پیامی واداشته است و همچنین این ماندگاری طولانی مدت بوده است که منافعی برای برخی از مدیران ساخته که اکنون آن منافع ملی نیز مهمتر میدانند. اگر تجارت فردا میتوانست شاخص مقایسهای از ماندگاری مسئولان اجرایی سایر کشورها نیز تهیه کند آنگاه بهتر میتوانستیم مقایسه کنیم که با چه کشورهایی شباهت داریم.
- معیارهای انتخاب مدیران
اما سوالی که در نهایت باید به آن پاسخ داده شود این است که با توجه به تجربهای که تاکنون داشتهایم، به چه معیارهایی باید در انتخاب مدیران ارشد توجه شود و چه رویهای باید برای درونزا کردن فرایند تغییر نسل مدیران در پیش گرفته شود؟ بخش دوم این سؤال به طور ضمنی میپذیرد که فرایند تغییر نسل مدیران باید فرایندی پیوسته، مداوم و خواست مشترک نظام اجرایی و مدیر باشد. این مساله در بسیاری از کشورها با کاهش نقش دولت و گسترش رقابت در فضای کسب وکار حل شده است. نظام اقتصادی را در نظر بگیرید که در آن نقش دولت تنها تسهیلگری و نظارت بر عملکرد بازارهاست، مدیران اجرایی چنین نظامی در مقایسه با نظامی که در آن دولت سرمنشأ تمامی فعالیتها و توزیع کننده منافع اقتصادی است، انگیزه کمتری برای حفظ مشاغل عمومی دارند. از سوی دیگر با کاهش نقش دولت به نفع بخش خصوصی، بازار کار پاداشی بسی فراتر از دولت به مدیران کارآمد میدهد. از این رو است که در چنین نظامی پذیرش مسئولیتهای اجرایی تنها با انگیزههای شخصی، خدمت به جامعه یا تقویت پیشینه کاری برای بهرهبرداری آتی در بازار کار انجام میگیرد. اما هنگامی که دولت فرایند توزیع منافع اقتصادی را در انحصار خود قرار داده باشد و با محدودیتهای خود ساخته عملکرد بازارهای کار، سرمایه و محصول را مختل کند، طبیعی است که هر فردی تلاش میکند مسئوليتی را در دولت به دست بیاورد و تا میتواند آن راحفظ کند، چراکه مسئولیت معادل بهرهمندی از امتیازهایی است که در اختیار دولت قرار گرفته است. الگوی بهینه فعالیت در چنین نظامی، در اختیار گرفتن منصبی در دولت، حفظ آن و به کار گماردن فرزندان و نزدیکان در بخشهای اقتصادی نزدیک به حوزه مسئوليت خود است.
اگرچه سن عامل تعیین کنندهای در کارآمدی مدیر نیست اما یکی از عوامل مهم در موفقیت و کارآمدی یک مدیر، تجربه است که کسب آن نیازمند صرف زمان و افزایش سن است. خوشبختانه رابطه میان سن و تجربه، رابطهای یک به یک نیست و پس از مدتی با افزایش سن، فرایند افزایش تجربه کند میشود. از این رو است که همواره افرادی نسبتاً جوان و باتجربه برای بر عهده گرفتن در واقع بین یک مدیر مسن و یک مدیر جوان تفاوت ایجاد میکند نه سن آنها بلکه نحوه اندیشیدن آنها نسبت به مسائل پیش رو، سیاستگذاری و اجرای سیاستهاست. اگر مزیتی برای یک مدیر جوان قائلیم با این پیشفرض است که مدیر جوان قرابت بیشتری جامعه دارد و از کاستیهای روشها و سیاستهای موجود آگاه است و برای رفع آنها صاحب نظریهای است. شاید اگر مراد انجام کاری فیزیکی بود، سن به تنهایی امتیاز داشت اما در سیاستگذاری و مدیریت، ورای سن، این نحوه اندیشیدن و باورهاست که بین مدیر مسن و مدیر جوان تفاوت ایجاد میکند. چه بسا مدیران جوانی که غره به توانایی و باورهای خویش از پذیرش هرگونه مشورتی سرباز میزنند و به خطا میروند و جامعه را با خسران مواجه میکنند و چه بسا مدیران پا به سن گذاشتهای که تجربه خویش را با نیروی جوانان باتجربه ترکیب میکنند و کاری میکنند کارستان.
منبع : تجارت فردا
دیدگاه تان را بنویسید