ایران ققنوس جهان است
| بحثی درباره روشنفکران دینی ایران ستیز و تقابل آن ها با ایران و هویت ایرانی
۵۵آنلاین :
گفتن: «هنر نزد ایرانیان است و بس» جنایت است. ایران اصلاً چه موجودی است؟
اول ثابت کنید چیزی به نام ایران وجود دارد؟ ابژهای داریم که اسمش ایران است؟
جملهها و اظهارات بالا نه از گفتارهای رادیو اسرائیل است و نه از گفتارهای رادیوهای انگلیسی و آمریکا و نه از گفتارهای ایران ستیزانی که شب و روز بر طبل اضمحلال ایران میکوبند. گفتههای بالا از کسانی است که در شناسنامه و پاسپورتشان هویت و تابعیتشان، ایران و ایرانی درج شده است. چرا این همه نفرت از ایران و ایرانی؟ چرا این همه نفرت از فرهنگ و تمدن ایرانی به آیا کسانی که میگویند هنر نزد ایرانیان است و بس، جنایت کارند؟ آیا صحبت کردن از ایران کار حیوانی است؟ آیا آقایان از تبعات کلماتی چون جنایت و حیوان خبر دارند؟ جنایت اسم است. هر فعل حرام شرعاً و عرفا جنایت نامیده میشود مثل: کشتن، آویختن خفه کردن، شکافتن و بیرون آوردن چشم، واقعاً گفتن «هنر نزد ایرانیان است و بس» معادل آدم کشتن است؟ آیا واقعاً مساوی است با حیوان بودن؟ این همه خشونت کلامی و غیربهداشتی برای چیست؟ آن هم از کسانی که خودشان را روشنفکر مذهبی، عارف، فیلسوف و علامه میپندارند. آیا این آقایان متوجه نیستند که: ممکن است یک عدهای، فرمان بریده، لباس شخصی، خودسر و ... از این کلمات خشونت آمیز و غیربهداشتی سوءاستفاده کنند و این نوع کلمات را از نوع تکفیر قلمداد کرده و خسارت جبران ناپذیری در اجتماع به وجود آورند. همان طوری که در طول تاریخ اسلام و به ویژه بعد از انقلاب به خاطر از میان برداشتن مخالفان و دگراندیشان شاهد بودیم. با شنیدن این جملات واقعاً دل هر ایرانی به درد میآید! وقتی هم که از استاد داوری اردکانی میشنویم که: «انکار ایران انکار وجود خویش است» لختی به آرامش میرسیم و به خودمان دلداری میدهیم که: چه انتظاری از کسی داریم که خودش را نشناسد و انکار کند؟
- پدیدهای به نام روشنفکری دینی
پدیده روشنفکری قبل از انقلاب هم بود. نه رژیم این جماعت را جدی میگرفت و نه مردم روی آنها حساب میکردند. بعد از انقلاب با یک پدیدهای جدیدی به نام روشنفکر دینی مواجه شدیم. چون با سوابق روشنفکر جماعت آشنا بودیم، از خودمان میپرسیدیم که: این روشنفکر دینی دیگر چه صیغهای است؟ روشنفکر دینی قرار است چه کار کند؟ آیا قرار است دین را با سازوکارهای تمدن امروزی تطبیق دهد؟ آیا روشنفکر دینی دین را روزآمد خواهد ساخت؟ آیا روشنفکر دینی از شعب ابیطالب بیرون خواهد آمد، جوانان و مردم را به گفته مولا علی (ع) فرزند زمانشان خواهد ساخت؟ این را از ان جهت نوشتم که امروز روشنفکران دینی عوض اینکه به روشنگری دینی بپردازند، همنوا با دشمنان ایران به ایران ستیزی میپردازند و با هر چه تمدن و فرهنگ ایرانی دشمنی میکنند. مثل اینکه، یکی از مشخصههای روشنفکر دینی مخالفت با هر چه سمبل و نمادهای ایرانی است.
- اتحاد علیه ملی گرایی
در هفتاد سال گذشته روشنفکران دینی با کمونیستها طبق یک توافق نانوشته اتحادی علیه ملی گرایی و تمدن و هویت ایرانی تشکیل دادند. کمونیستها که اعتقاد به حکومت پرولتاریای جهانی داشتند موضوع وطن پرستی و ملی گرایی را یک مقوله شونیستی میدانستند. بعد از جنگ جهانی اول مذهبیها خودشان را بیشتر به پان عربیسم و پان اسلامیسم نزدیک میدیدند تا اینکه علاقه ملی و دینی داشته باشند. بعد از اضمحلال امپراتوری عثمانی، غربیها و بیشتر انگلیسی، صحنه گردان مسائل امت اسلامی و پان عربیسم در منطقه بود. گروههای متعصب ایران هم به طرف اخوان المسلمین کشیده شدند که انگلیسیها درآورده بودند. به این طریق گروههای خشن اتحاد نامیمونی با حزب توده در داخل ایران علیه حکومت ملی دکتر مصدق و هر چه ملی گرایی بود تشکیل دادند. قبل از اینکه کودتایی توسط آمریکاییها علیه حکومت ملی دکتر مصدق انجام پذیرد جلوتر از آن تودهایهای روسی و برخی چهرهها با اعمال خویش حکومت ملی دکتر مصدق را تضعیف کرده بودند و حکومت ملی دکتر مصدق فقط به یک تلنگر احتیاج داشت که آن هم توسط لات و لوتها و لمپنهای جنوب شهر با کمترین هزینه بر حکومت ملی دکتر مصدق وارد آمد و حکومت او ساقط شد. پس از انقلاب اسلامی نیز فضا را چنان بر ملی گراها و میهنپرستان تنگ کردند که کسی جرئت نمیکند صحبتی از ایران و هویت ملی و منافع ملی به زبان بیاورد که یک موقع با صفتهایی همچون جانی، آدمکش و حیوان روبهرو نشود.
- هدف فردوسی از سرایش مصراع مشهور
نیم بیت «هنر نزد ایرانیان است و بس» از فردوسی است. من نمیدانم آن آقایانی که میگویند کسی که این شعر را گفته جنایتکار است. منظورشان فردوسی است؟ و یا منظورشان کسانی هستند که به علت علاقه به فرهنگ و هنر این مرز و بوم شعر را میخوانند و تکرار میکنند؟ ارگ منظورشان فردوسی باشد، به نظر من آنها آیا با سازوکارهای امروزی میشود درباره کارهای هزار سال پیش یک مملکت قضاوت و داوری کرد؟ آیا آنهایی که فردوسی را جنایتکار میدانند، میدانند ایران در آن زمان قرن چهارم چه وضعی داشت؟ مسلم است که نمیدانند. اجازه بدهید. اوضاع تاریخی زمان فردوسی را با حداقل کلمات و جملات و علت اینکه فردوسی این شعر را گفته شرح دهم. ایران در قرون سوم و چهارم از دو طرف مورد هجوم و سلطه بیگانگان بود. از طرف غرب، عربها و از طرف شرق، ترکان با حمله خود با کشتار و قتل و غارت، در ایران تشکیل حکومت دادند. این ترکان برای مشروعیت دادن به حکومتشان از دوران باستان ایران الگوبرداری میکردند، حتی محمود غزنوی خودش را دنباله بر حق سلسلهی ساسانیان میدانست و با چهارصد شاعر دربارش عیش و عشرت دوران ساسانیان را بازسازی میکرد و هم به قول بیهقی انگشت به دهان به دنبال قرمطی و شیعی میگشت. با حمله اعراب به ایران «استقلال ایران از بین رفت و بسیاری از ایرانیان کشته شده و بسیاری کنیز و برده شدند.» (پرتو اسلام، صفحه ۲۲، احتمال امین، ترجمه عباس خليل اقدم، چاپ معارف سال 1316). خب این وضع ایران بود در زمان فردوسی با انواع اجحافات و ظلم و ستم. یادمان باشد در آن زمان هم اعراب و هم ترکان فاقد هرگونه علوم نقلی و عقلی بودند و فاقد هر نوع هنر، به گفته ابن خلدون «تا قرن چهارم و پنجم اعراب هنوز خوی جاهلیت را حفظ کرده بودند و فاقد هر نوع علم و هنر بودند» آیا اعراب و ترکان جز قتل، غارت، کشتار و برده و کنیز گرفتن هنر دیگری داشتند؟ شکی نیست که در حمله اعراب، کتابها و کتابخانهها و آثار تمدنی ایران آسیب دید و از بین رفت. شرح این اتفاقات را میتوانید در تاریخهایی همچون طبری، مقدسی، ابن اثیر دینوری، یعقوبی و ... بخوانید. آقایان روشنفکران دینی شما که به ایدئولوژی جهان وطنی از نوع اسلامیاش اعتقاد دارید، اگر در زمان فردوسی بودید و این حملهها، ظلمها و سلطهها را بر ایرانیها میدیدید چه میگفتید؟ میگفتید هنر نزد اعراب و ترکان است و بس؟ آن موقع شما در کدام طبقهای از اخلاق و انسانیت قرار داشتید؟ در ۱۵۰۰ سال گذشته ایران حتی یک بار هم به کشور دیگری تجاوز نکرده و همانا ایران بوده که در این مدت بیش از چهل بار از شرق و غرب از جنوب تا شمال مورد حمله قرار گرفته است و تمام این حملهها و هجومها هم موفقیتآمیز بود. اما ایران در هر شکستی مثل ققنوس از خاکسترش فرهنگ و تمدن ایرانی را بازتولید کرد و پیشبینی ابن خلدون را مبنی بر «هرگاه ملتی مغلوب گردد و زیر سلطه دیگران واقع شود به نیستی و انقراض خواهد رفت» به سخره گرفته است.
- زمین شورهزار که سمبل در نیارد
«... منظور من اینهاست نه کسانی که فیلسوفاند یا شارح و معلم فلسفه هستند اما زندگی فیلسوفانه ندارند وگرنه الان میان فیلسوفان کسی است که فیلسوف است و تکفیر هم میکند.» (مصطفی ملکیان: عطا و القای عرفان اسلامی، مجله اندیشه اصلاح، صفحه ۵۰، شماره اول). ما عارف و فیلسوفی نداریم که کسی را تکفیر کند. چون فیلسوفان و عارفان، ذاتشان آزاد اندیشی و از تعبد گریزان هستند. آن فیلسوف و عارفی که دیگران یا طرف مقابلاش را تکفیر میکند نه فیلسوف است و نه عارف. آن عارفان و فیلسوفان که تکفیر میکنند همان از جنس عالمان و روشنفکران دینی است. در طول تاریخ، شریعتمداران، آبشان با عرفا و فیلسوفان به یک جوب نمیرفت. تکفیر هم در طول تاریخ حق شریعتمداران بود و صاحبان زر و زور و تزویر با فتوای فقیهان و قاضیالقضاتها، عارفانی مثل حلاج، سهروردی، عین القضات و... را بر سر دار بردند. حالا بگذریم از این که ۶۰-۵۰ سال پیش جرئت نداشت در حوزههای علمیه مثنوی و معنوی بخواند؛ فقیهان و شریعتمداران مثنوی معنوی را با انبر برمیداشتند و نجس مینامیدند. در زمان انقلاب تعدادی از جوانان درس و مشق را در دانشگاهها نیمه کاره گذاشته و به حوزه علمیه رفتند. گویا این جوانان در حوزههای علمیه دنبال گمشدهشان بودند و بعد از تحصیل با عنوان روشنفکر دینی با گرایش اخلاق مدعی این بودند که عرفان و فلسفه را با دین آشتی دهند و در این راه بیشتر سر بر آستان عارفانی همچون مولوی، شمس تبریزی، عین القضات همدانی و ... سائیدند. حالا این روشنفکران دینی چگونه میخواهند عرفان و فلسفه را با دین آشتی دهند به خودشان مربوط است؟ «من پاک و پاکیزهتر از عین القضات همدانی نمیشناسم، با شمس همدلی بیشتری دارم، وقتی من به خودم رجوع میکنم میبینم که در میان عارفان عمیقتریناش مولاناست.» (مصطفی ملکیان: عطا و القای عرفان اسلامی، ماهنامه اندیشه اصلاح، صفحه ۵۴)
- عارفان مسلمان، دلبستگان به ایران
حالا که آقایان روشنفکران دینی و علامهها بیشتر به این عزیزان عارف ارادت پیدا کردهاند، اجازه بدهید تلقی و برداشت این عارفان را در مقوله ایران و میهنپرستی بدانیم، امیدوارم که آقایان شرمنده از آن نباشند که علاقهمندان ایران و فرهنگ ایرانی را جانی و حیوان اخطاب میکنند.
- از سهروردی نمیگویم که تمام وجودش سرشار از غیرت ایرانی بود و آخر جانش را در راه فرهنگ و فلسفهی اشراقی ایرانی گذاشت.
- عین القضات همدانی عارف معروف در رسالهای به نام شکوی غریب، در زندان بغداد از وطن اقلیمی و سرزمین خود یاد میکند و در آستانه سرنوشت شوم خود از وطن یاد میکند. سمعانی از رساله عینالقضات که در زندان بغداد به دوستان و برادران خود نوشته و میگوید: چگونه یاران خویش را فراموش کنم و شوق خویش را به زبان نیاورم و حال آنکه پیغمبر خدا فرموده حب الوطن در فطرت انسانها سرشته شده و از همدان و کوه الوند یاد میکند صبر مصر و عاشقانه شعر میسراید. باز سمعانی میگوید اگر آن رساله را بر سنگها خواندندی سنگها در هم میشکستند (تحجرات عين القضات به تصحیح عفیف عسیران، چاپ دانشگاه تهران ص ۳۴)
- شمس تبریزی آن عارف شوریده حال به زادگاهاش خیلی علاقه داشت و تبریز را نمادی از ایران میدانست. وقتی شنید که شخصی به تبریز و تبریزیان توهین کرده و به زادگاه او بد گفته است با خشم تمام گفت: «آن شخص از خری خود گفته است که تبریزیان را خر گفته است. او چه دیده است. آنجا کسانی بودند که من کمترین ایشانم. (مقالات شمس تبریز به تصحیح محمدعلی موحد، دفتر دوم، ص ۴۳ انتشارات خوارزمی)
- شیخ نجم الدین کبری، ستاره درخشان عرفان ایرانی که آموزههای آن از خراسان تا فرارود تا شام و آسیای صغیر را در بر میگرفت، زمانی که تاتار به خوارزم حمله آورد اصحاب خود را جمع کرد و گفت: زود برخیزید به بلاد خود روید که آتش از جانب شرق روان است که تا مغرب خواهد رفت و فتنه عظیم، اصحاب التماس کردند که: چهار پایان آماده است اگر چنانچه حضرت موافقت کند در جوار ایشان به خراسان رویم، شیخ فرمودند که من اینجا شهید خواهم شد و مرا اذان رفتن نیست. گویند شیخ خرقه گشاد و دو طرف را پر سنگ و نیزه به دست گرفت بیرون آمد. چون با تاتاران مقابل شد بر آنها را تیرباران کردند.
- ملاحشری در روضه اطهار مینویسد که: مولانا به خاطر استادش شمس به تبریز خیلی علاقه داشت و آرزو داشت که در گورستان سرخاب تبریز دفن شود. گویند هر کسی که از تبریز به زیارت مولانا میرفت طبق سفارش او از خاک پاک سرخاب تبریز هدیهای میبردند و گویند آنقدر خاک سرخاب تبریز جمع شده بود که کفت این خاک را در قبر من پهن سازید. که من هم در خاک سرخاب تبریز آرمیده باشم.
- هویت فرهنگی خاص ایرانیان
«ممکن است بگوید وقتی میگوییم ایران به هویت فرهنگی خاص میگوییم ایران، من میگویم مولفههای فرهنگی ما ایرانیان را بگویید که فقط در ما ایرانیها هست، در غیر ما ایرانیها نیست.» (مصطفی ملکیان، پارسینه فرهنگ امروز)
اجازه بدهید به سه نمونه از هویت فرهنگی خاص ایرانیان از تاریخ ایران اشاره کنیم.
خاقانی شروانی شاعر قرن ششم هجری، اشعارش در چهار گوشه ایران آن زمان نقل محافل بود. آن طوریکه در کتابهای راحه الصدور و نزههالقلوب و مرصادالعباد و ... آمده پر است از اشعار خاقانی. خاقانی شروانی در برگشت از مکه از طریق مداین اثر معروف خود را - هان ای دل عبرت بین از دیده نظر کن هان - در مداین میسراید. خاقانی هنوز به مسقطالراسش شروان نرسیده، این شعر در اقصی نقاط ایران آن روز ورد زبان ایرانیها از شرق و غرب از شمال و جنوب میشود. آیا این هویت خاصی فرهنگی هشت قرن پیش ایران آن روزگار نیست؟
در ۷۰۰ سال قبل یک عارف ربانی در هرات که ۲۵۰۰ کیلومتر دورتر از شبستر در آذربایجان است، طی سوالی از یک عارف میپرسد و او در جواب سؤال با هزار بیت شعر چنان آتشی در خرمن زاهدان و سالوسان و ریاکاران میاندازد که حالا هم این خرمنها در حال سوختن است. خب جناب آقای روشنفکر دینی از نوع اخلاقیاش در کدام کشور در صدها سال پیش با مردمانی با فاصله دو هزار و پانصد کیلومتر از همدیگر چنین وابستگیهای مشترک ملی و فرهنگی داشتهاند. آیا میتوانید یک کشور و یک ملت را با همین هویت با مشخصه فرهنگی در طول تاریخ پیدا کنید؟
این دیگر از تجربیات خودم است. در یکی از شبهای زمستان سال ۱۳۳۹ گوشم را به راديو چسبانده بودم تا برنامهی گلها را بشنوم. گوینده برنامه گلها با آن صدای ظریفاش این شعر را خواند:
یاد آن شب که صبا بر سر ما گل میریخت // به سر ما ز در و بام و هوا گل میریخت
من که یک نوجوان ۱۲ ساله بودم چنان این شعر در من تأثیر کرد و حسی آفرید که آن شعر مدتها ورد زبانم بود. وقتی بزرگ شدم در خاطرات استاد باستانی پاریزی خواندم: «در سال ۱۳۳۹ در کرمان معلم بودم و مدیر دبیرستان دخترانه بهمنیار، یک روزی صبح بچهها پی در پی به دفتر من میآمدند و میگفتند که آقا: شعر شما را در رادیو میخواندند شنیدید؟ ما خیلی خوشمان آمد.» منظور بچهها همان شعری بود که من در یکی از شبهای زمستان همان سال از رادیو شنیده جناب آقای روشنفکر دینی، این چه فرهنگی است که چنین احساس و عاطفه مشترکی را در تمام اقوام و مردم ایران با فاصلههای دورافتاده از دهات آذربایجان تا یک گوشه دیگر دورافتاده از کرمان را برانگیخته باشد؟
- ملاحظه پایانی
و در آخر سوالی از روشنفکران دینی که اعتقادی به مقولهای از نوع وطن ایران ندارند دارم: شما که اعتقاد به آرمانشهر دارید، اگر بخواهید آرمان شهر خود را در جایی پیاده کنید، در کجا پیاده میکنید؟ در لاهوت و ناسوت و جابلقا و جابلسا که نمیشود پیاده کرد. هر چقدر که تئوری معنوی و الهی باشد باید در یک اقلیم مادیاش پیاده کرد. آنگونه افلاطون اتوپیای خود (جمهوریت) را در اقلیمی مانند یونان قابل پیاده شدن میدانست. شما که به مقولهای به نام وطن و ایران اعتقاد ندارید مدینه فاضله خود را در کجا و برای قابل پیاده شدن میدانید؟
منبع : صدا
دیدگاه تان را بنویسید