ویژگی های نسل دهه هشتاد

۵۵آنلاین :

نکته اول این است که روشنفکران ادبی و علمی با پیچیدگی­های زبانی و متن­های غیرقابل تلخیصشان نمی‌توانند حضور مؤثری را در فضای مجازی داشته باشند. بنابراین، نقش گروه­های مرجع روشنفکری احتمالاً کاهش پیدا می‌کند و نقش گروه‌های مرجع هنری - به دلیل توانایی‌شان در کاربرد پیام‌ها و تصاویر متناسب با فضای مجازی تقویت می‌شود. برای نسل‌های دهه‌های ۴۰ و ۵۰ روشنفکران نقش مرجعیت فکری داشتند ولی امروزه یک خواننده زیرزمینی بیشتر می‌تواند نقش یک الگوی فکری را برای نوجوانان کنونی بازی کند. الگوهای هنری خاص در نسل فعلی تاثیرگذارترند و این احتمال می‌رود که این نسل، گروه‌های مرجع عمیق فکری را از دست بدهد.

این نسل به دلیل عضویت در شبکه­های اجتماعی کمتر روزنامه و کتاب می‌خواند. یعنی جایگاه کتاب خواندن در این نسل به شدت تضعیف شده و فقط کتاب درسی است که برای آن‌ها اهمیت دارد. در نسل‌های گذشته، در کنار کتاب‌های درسی کتاب‌های زیادی اعم از کتب تاريخ سیاسی، اجتماعی، مذهبی، شعر، رمان و حتی مجلات عمومی اهمیت پیدا می‌کرد. در حال حاضر، بیشتر وقت بچه‌ها صرف مدرسه و بعد از آن، کلاس‌های آمادگی برای کنکور می‌شود. در نتیجه، وقت محدودی برای آن‌ها باقی می‌ماند که آن را نیز شبکه‌های اجتماعی می‌گیرد. نوشتن و خواندن آن‌ها بیشتر به فضای مجازی محدود می‌شود. پیام‌های کوتاهی را می‌نویسند و می‌خوانند، گرچه این موضوع به گونه­ای مهارت خواندن و نوشتن آن‌ها را -البته با توجه به اقتضائات فضای مجازی تقویت می‌کند - اما مهارت‌های گفت­وگویی‌شان را کاهش می‌دهد؛ شهروندی که در جامعه مدنی حضور دارد و می‌خواهد در یک جامعه دموکراتیک نقش آفرینی کند باید از مهارت‌های گفتاری و شنیداری خوبی برخوردار باشد و این را در فضای واقعی تمرین کرده باشد. فرهنگ ادبی در بین نسل دهه هشتاد جای خود را به فرهنگ تصویری می‌دهد. ویژگی این فرهنگ - تصویری، کوتاه­نویسی، تفکر الگوریتمیک، منتقل کردن پیام‌های کوتاه، به ويژه بیان ایده‌ها مسائل از طریق تصاویر و ایماژها و کلیپ­ها و انیمیشن­ها است. یعنی افراد بیش از آنکه حرف بزنند عکس‌ها را ردوبدل می‌کنند، اگر هم بخواهند حرف بزنند. کوتاه­نويسی می­کنند و این فرهنگ ممکن است در عرصه آموزش، کار، فرهنگ و فراغت تأثیرات خود را بگذارد. نسل نو را با سه شاخصه رسانه­ای شدن، مصرفی شدن و پسامادی شدن جامعه باید سنجید. در دو دهه اخیر، در کلانشهرها، در کنار گسترش فقر و شکاف طبقاتی، ثروت‌های کلانی پدید آمد و نسل نو از مواهب آن‌ها بهره­مند شد. این نسل از رفاه نسبی برخوردار است و دوره ندرت و کمیابی دهه ۶۰ را ندیده‌اند و طعمش را نچشیده‌اند. این نسل بیشتر به دنبال بیان خویش و خود ابرازی از طریق پاساژ گردی یا جلب توجه در شبکه‌های اجتماعی است.

با رویکرد بدبینانه می‌توان به شکل­گیری «نسل تکنو» اشاره کرد که با فرهنگ تصویری تبدیل به نسل سبک زندگی شده‌اند. رفتارهای آن‌ها غیرسیاسی است؛ نه سیاست نهادین و نه سیاست جنبشی، این نسل تحت سلطه آی­تی دارای تفکر چند پاره تصویری - برخلاف تفکر یکپارچه ادبی - است. مسئولیت­پذیری اجتماعی در آن‌ها به سختی ممکن می‌شود. آن‌ها نسل انتخاب هستند؛ امکانات مادی بیشتر و بهای زیادی که خانواده و مدرسه به آن‌ها داده‌اند، این نسل را برای انتخاب آماده کرده است؛ چه انتخاب سبک زندگی و چه انتخاب جغرافیای زندگی. برای این نسل معیارهای مصرفی پررنگ‌تر از تعلقات جغرافیایی است. از این جهت در انتخاب جغرافیای زندگی به جاذبه‌های زندگی مصرفی بیشتر توجه خواهند کرد تا علقه­های سرزمینی.

تعجیل در سن بلوغ فرهنگی، کاهش سن آسیب‌های اجتماعی را در پی دارد؛ سن بسیاری از آسیب‌های اجتماعی به ۱۳ سال رسیده است. جماعت‌های پاساژ گرد ضد ایدئولوژی و فرهنگ گریز (فرهنگ مسلط و رسمی) می‌شوند. اما جامعه پیچیده‌تر از آن است که با رویکردی جبر گرایانه بتوان آن را تبیین کرد. این نسل نوعی تلون و شخصیت ژله­ای دارد. تمایل به جستجوی معنا این امکان را فراهم می‌کند تا این نسل در گروه‌های اجتماعی مختلف جذب شود. البته نباید بدبینانه به این امکان نگاه کرد. این نسل می‌تواند جامعه پذیری از نوع دیگر و نه با الگوی مطلوب خانه و مدرسه را محقق کند؛ بازتعریفی از زندگی و فرهنگ داشته باشد. تجربه غرب نشان داده تین­ایجرها می‌توانند «فرهنگ دیگر» را جایگزین «فرهنگ موجود» کنند و انتخاب آن‌ها برخلاف نگرانی بدبینان لزوماً «ضد فرهنگ» نخواهد بود. این نسل توان آن را دارد فرهنگ موجود را نقد و فرهنگ دیگری را جایگزین کند. اما مقاومتی از سوی فرهنگ رسمی صورت می‌گیرد که تلاش می‌کند آن‌ها را به خانه براند. راندن به خانه نتیجه نمی‌دهد، چراکه آن‌ها را به زیرزمین می‌فرستند و نوجوانی تبدیل به پدیده­ای زیرزمینی می‌شود که امکان دارد دستخوش آسیب‌های اجتماعی شود. اگر فردگرایی و خودابرازی این نسل امکان بروز پیدا نکند در قالب انواع سکتاریسم (فرقه گرایی) و میل به ایدئولوژی‌های جدید ظهور می‌یابد.

هراس اخلاقی یا استقبال اخلاقی از این تحولات نسلی بستگی به نحوه برخورد با آن دارد. بزرگ‌ترین تهدید، تحلیل خطی این تحول است. برخلاف برخی تصورات درباره غیرسیاسی بودن این نسل، اتفاقاً بیم آن می‌رود. که آن‌ها جذب گروه‌های سبکی و سیاسی افراطی شوند. در دهه‌های ۵۰-۱۹۴۰ میلادی نظریه پردازان مکتب فرانکفورت درباره گسترش فرهنگ پاپ مبتذل از سوی جوانان و غیرسیاسی شدن آن‌ها هشدار می‌دادند. کسی پیش بینی نمی‌کرد این نسل در دهه ۱۹۶۰ دست به گسترده‌ترین حرکت سیاسی در آلمان، فرانسه، انگلیس و آمریکا بزند. امکانات متعارضی که در اختیار این نسل قرار می‌گیرد، انتخاب‌های متعارضی را نیز در پی خواهد داشت که نوع مواجهه با آن می‌تواند به این انتخاب‌ها جهت دهد.

از تاثیرگذاری این نسل بر محیط پیرامون و جامعه می‌توان تحت عنوان تأثیر نرم یاد کرد. این نسل با حضور مستمر و پیگیر خود در عرصه عمومی بر محیط پیرامون خود اثر می­گذارد. این نسل می‌تواند از طریق اطلاع­رسانی در فضای مجازی و ایفای نقش شهروند - خبرنگار، مطالبات خود را پیگیری کند. اکنون تولید اطلاعات دیگر از انحصار نهادهای خاص مثل روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها خارج شده و در جامعه به یک امر عمومی تبدیل شده است. در حال حاضر همه این امکان را دارند که با استفاده از امکانات تلفن‌های همراه خود در لحظه تبدیل به یک شهروند - خبرنگار شوند و تولید اطلاعات کنند و آن را در فضای مجازی به اشتراک بگذارند و به نحوی به شکل­گیری افکار عمومی کمک کنند. احتمال دارد آن‌ها آدم‌هایی شوند که بدون اینکه - به مفهوم رایج آن - سیاسی باشند، بتوانند تأثیرات سیاسی بگذارند و با تأثیرگذاری بر جامعه، آن را دگرگون کنند. تحولی که رخ داده را نمی‌توان به راحتی پس زد. نسل جوان طلایه­دار تحولات اجتماعی است. امید نسل جوان، امکان تغییر شیوه‌های متصل شده اجتماعی را فراهم می‌کند. جریان جوانی به جریان زندگی اجتماعی تداوم می­بخشد گرچه برخی نقش روشنفکران را در این تحولات پررنگ می‌دانند، اما در مقابل برخی جهانی را می‌سازد. طرفداران فلسفه زندگی معتقدند رسالت جوانان در هم شکستن تحجر زندگی است. هانا آرنت بحث «ناتالیتی» را مطرح می‌کند. تا هنگامی که نوزادي به دنیا می‌آید امیدی برای تغییر هست! بنابراین باید به این روان تغییردهی جوانان باور داشت، در نهاد مدرسه، دانشگاه و سیاست‌های فرهنگی بازاندیشی کرد. گمان نشود. آن‌ها اگر رانده شوند به خانه برمی‌گردند. چرا که این نسل عرصه‌های جدیدی برای خود ابرازی می­یابند و اگر نیاید به خودویرانگری تمایل می­یابد و اگر امکان مطلوبی فراهم شود، خلاقیت­های بزرگی را بروز خواهد داد.