محمّد معین
نهم اردیبهشتماه زادروز محمّد معین
| تعداد لغات فرهنگ حاضر (۱) بیش از لغاتی است که در فرهنگهای فارسی قدیم و جدید آمده (صرف نظر از فرهنگ لغتنامۀ دهخدا که دائرةالمعارف است)؛ چه هرچند تعداد مواد فرهنگ ناظمالاطباء و فرهنگ آنندراج بیش از فرهنگ حاضر است، باید گفت که بسیاری از لغات عربی که در آنها آمده هرگز در فارسی (متون نظم و نثر و تداول فارسیزبانان) به کار نرفته و بنابراین اصلاً در قلمرو فارسی در نیامده و نباید در فرهنگهای فارسی آنها را وارد کرد.
- تعداد لغات فرهنگ حاضر (۱) بیش از لغاتی است که در فرهنگهای فارسی قدیم و جدید آمده (صرف نظر از فرهنگ لغتنامۀ دهخدا که دائرةالمعارف است)؛ چه هرچند تعداد مواد فرهنگ ناظمالاطباء و فرهنگ آنندراج بیش از فرهنگ حاضر است، باید گفت که بسیاری از لغات عربی که در آنها آمده هرگز در فارسی (متون نظم و نثر و تداول فارسیزبانان) به کار نرفته و بنابراین اصلاً در قلمرو فارسی در نیامده و نباید در فرهنگهای فارسی آنها را وارد کرد.
- فرهنگهای متداول فارسی (قدیم و جدید) اصولاً به اعلام توجهی نکردهاند و فقط عدهای محدود از اعلام را در طی لغات گنجانیدهاند و فقط در فرهنگ معاصر تعدادی از اعلام را جداگانه آوردهاند که هرچند سعی مؤلفان آنها مشکور است کماً و کیفاً قابل مقایسه با اعلام کتاب حاضر نیستند.
- ترکیبهای خارجی مورد توجه فرهنگنویسان ما نبوده و فقط محدودی در بعضی فرهنگهای گذشته (آنندراج، ناظمالاطباء) و یکی از فرهنگهای معاصر آمده که قابل قیاس با تعداد ترکیبات مندرج در بخش دوم کتاب حاضر نیست.
- ضبط تلفظ لغات با حروف لاتینی مخصوص نخستین بار در کتاب حاضر به کار رفته، هرچند در فرهنگ ناظم الاطباء استاد محترم آقای سعید نفیسی حروف لاتینی را به کار بردهاند، ولی بهواسطۀ آماده نبودن حروف مخصوص ناگزیر شدهاند حروف معمولی چاپخانهها را به کار برند.
- ریشه و وجه اشتقاق لغات و اعلام در هیچیک از فرهنگهای فارسی (قدیم و جدید) داده نشده. فرهنگ حاضر نخستین فرهنگ مستقلی است که در این راه گام برداشته.
- نخستین بار است که در فرهنگی فارسی اشاره به غیرمستعمل بودن (= غم.) و کماستعمال بودن (کم.) لغات مندرج شده است.
- فرهنگهای متداول فارسی از چاپ نقشه بهعلت اشکالات فراوان صرفنظر کردهاند و فقط یک فرهنگ به چاپ تعدادی محدود اقدام نموده و آن هم از لحاظ کمیت و کیفیت قابل مقایسه با فرهنگ حاضر نیست.
- نمرهبندی مواد (لغات و اعلام) موجب سهولت مراجعه و کشف منظور خواهد شد. این کار تاکنون در هیچیک از فرهنگهای فارسی و بسیاری از فرهنگهای اروپایی انجام نشده.
- نمرهبندی معانی مختلف یک ماده نیز سبب سهولت پیدا کردن معنی مقصود و تمییز معانی متعدد خواهد شد. این طریقه در فرهنگهای فارسی سابقه ندارد و بسیاری از فرهنگهای اروپایی فاقد آناند.
دکتر محمّد معین
(۱) منظور از فرهنگ/ کتاب حاضر در این نوشتار فرهنگ فارسی معین است.
[ای زبان پارسی...، به کوشش دکتر میلاد عظیمی، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۳۹۰ (چاپ دوم در دست انتشار)، ج ۳، ص ۱۲۱۷-۱۲۱۹]
بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی
دیدگاه تان را بنویسید