اقدامی که نباید ساده از آن گذشت
| بهکارگیری عبارتی مجعول به جای خلیج فارس از سوی رکس تیلرسون، وزیر خارجه آمریکا، در یک مصاحبه در واشنگتن تحولی است که نباید راحت از کنار آن گذشت. اگرچه در گذشته برخی از مقامات وزارت خارجه آمریکا بسیار بهندرت این اصطلاح جعلی را بهکار بردهاند و در سطح وزیر خارجه نیز گاه کلمه بیمعنی «خلیج» استفاده شده، استفاده از عبارت جعلی از سوی یک وزیر خارجه آمریکا تاکنون سابقه نداشته است.
۵۵آنلاین :
این اقدام تیلرسون حاکی از فرصتطلبی سیاسی او و نقض اصولی است که تاکنون حداقل مقامات عالیرتبه آمریکا به آن پایبند بودهاند. نام خلیج فارس بهعنوان یک نام سنتی و تاریخی سال ١٩١٧ به تصویب نهاد «نامهای جغرافیایی آمریکا» USBGN که مرجع رسمی اسامی جغرافیایی دولت فدرال آمریکاست، رسیده و دولت آمریکا نیز مطابق قانون مصوب کنگره ملزم به تبعیت از آن بوده است. عملا نیز در دهههای گذشته به همین سیاق عمل شده و نام خلیج فارس در دوایر دولتی آمریکا و نیز در رسانهها، مراکز علمی و دانشگاهی و... کاربرد داشته است. حتی سال ١٩٩٠ و همزمان با استقرار صدها هزار سرباز آمریکایی برای اخراج نیروهای صدام از کویت، نهاد «نامهای جغرافیایی آمریکا» درخواست فرماندهان نیروهای آمریکایی در خلیج فارس برای استفاده از نام مجعول را به دو دلیل رد کرد: نخست اینکه «هیچ کشوری نمیتواند نام یک عارضه جغرافیایی را که خارج از قلمروش قرار دارد، بهطور خودسرانه تغییر دهد». دوم اینکه «دریای عرب» در همان منطقه قرار دارد و استفاده از نام پیشنهادی موجب اشتباه میشود. با وجود مواضع رسمی نهاد یادشده و به تبع آن دوایر دولتی آمریکا، با شروع دهه ٩٠ میلادی نیروهای نظامی آمریکا که در برخی از شیخنشینهای خلیج فارس، بهویژه ناوگان پنجم آمریکا در بحرین، مستقر شده بودند نتوانستند در برابر فشار این شیوخ و قانون محلی مربوطه برای استفاده از نام مجعول مقاومت کنند. البته مقامات وزارت دفاع اغلب در مواجهه با اعتراضها اذعان کردهاند زیر فشار از ناحیه مقامات سعودی و دیگر کشورهای عربی ناگزیر از استفادهنکردن از نام خلیج فارس شدهاند. حتی در یک مورد، سخنگوی نیروی دریایی آمریکا توضیح داد «ما ضمن اینکه از تاریخ پرافتخار مردم ایران و نیز تاریخ طولانی نام خلیج فارس مطلع هستیم؛ اما چون اصطلاح «خ ل ی ج ع رب ی» توسط نیروی دریایی آمریکا در منطقه و متحدان منطقهای استفاده میشود، ما آن را بهناچار در گزارشهای دریافتی از نیروی دریایی منطقه استفاده میکنیم و در موارد دیگر نام تاریخی خلیج فارس را به کار میبریم». بهتدریج در کنار واحدهای نظامی مستقر در منطقه که برای استفادهنکردن از نام خلیج فارس دستورالعمل دریافت کردند، برخی از دیگر مقامات آمریکایی نیز متناسب با نزدیکی به اعراب و منافع اقتصادی مربوطه رفتارهای متناقضی را به نمایش گذاشتند. همچنین روند طولانی سردی و تنش در روابط ایران و آمریکا عامل مهم دیگری بود که موجب گرایش به استفادهنکردن از نام تاریخی و سنتی «خلیج فارس» در سطوح دولتی شد و تلاش شد از آن بهعنوان اهرم فشار علیه ایران استفاده شود. بااینحال تاکنون وزارت خارجه آمریکا نیز به موازات استفاده تقریبا مستمر از نام «خلیج فارس» در رسانههای معتبر آمریکا و مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی، عمدتا به موضع رسمی خود پایبند بوده و مقامات آن در اظهارات شفاهی و بیانیههای مکتوب اکثرا به استفاده از نامی گرایش داشتهاند که در مدرسه آموختهاند. بااینحال و با وجود مواضع رسمی، گاه در سطوح عالی حداکثر از کلمه «خلیج» استفاده شده است؛ برای مثال در سخنرانی معروف ژوئن ٢٠٠٩ اوباما در قاهره یا در ابلاغ انتصاب دنیس راس بهعنوان مشاور ویژه هیلاری کلینتون برای «خلیج و آسیای جنوب غربی» چنین شد که مغایر با رویه رسمی در وزارت خارجه بود و مورد اعتراض شدید ایران، از جمله ایرانیان خارج از کشور قرار گرفت. البته هر بار و در پی اعتراضهای ایرانیان بهویژه ایرانیان مقیم آمریکا، وزارت خارجه معمولا توضیح داده که تعمدی در کار نبوده و نباید نتیجهگیری عمدهای از این موارد کرد. نام از «خلیج فارس» همچنین بهطور رسمی در کنگره آمریکا، از جمله در اسناد و مصوبات آن، استفاده میشود؛ هرچند برخی از اعضای کنگره نیز ثبات قدمی در این مورد ندارند و متناسب با شدت مواضعشان علیه ایران یا دوستی با دولتهای عربی نامهای مختلفی را استفاده میکنند. کارشناسان اسامی جغرافیایی اتفاق نظر دارند که نام «خلیج فارس» قدیمیترین نام یک آبراه است که همچنان از آن استفاده میشود. این نام در حوالی سال ٥٠٠ قبل از میلاد از سوی هکاتئوس، ملقب به پدر جغرافیا، برای نخستینبار به کار برده شد و در سنت تاریخ و جغرافیا در یونان باستان، روم باستان، تاریخ قرون وسطی، دوره تمدن اسلامی و عصر جدید بهطور مستمر استفاده شده است. پنج بخشنامه دبیرخانه سازمان ملل از مارس ١٩٧١ تا می ١٩٩٩ بهصراحت بر استفاده از نام «خلیج فارس» تأکید کرده و سایر سازمانهای بینالمللی نیز بر استفاده از این نام تأکید کردهاند. نام «خ ل ی ج ع رب ی» که بهطور تاریخی برای دریای سرخ کنونی استفاده میشد، فقط در اواخر دهه ٥٠ میلادی و در پی کودتای بعثی در عراق و براساس بخشنامه شورای انقلاب عراق در سپتامبر ١٩٥٨ مطرح و استفاده از آن در عراق الزامی شد. سه سال بعد دولت وقت مصر نیز در پی مناقشهای دیپلماتیک با شاه ایران بر سر رابطه دیپلماتیک با اسرائیل و بهعنوان اهرم فشاری در این مناقشه استفاده از نام مجعول را رسمیت بخشید. درحالیکه مطابق اسناد متقن تا آن تاریخ در مصر از نام «خلیج فارس» استفاده میشد که از جمله در شعار مشهور پانعربیسم، یعنی «وحدت عربی از اقیانوس اطلس تا خلیج فارس»، انعکاس داشت. جای تأسف است که اکنون وزیر خارجه آمریکا میراثخوار یک دولت بعثی و یک دولت پانعربیست شده است. ازآنجاکه نامهای جغرافیایی باید از اثرات تحولات سیاسی در داخل کشورها و در سطوح منطقهای و بینالمللی مصون بمانند، ضروری است که دولت شهروندان ایرانی، بهویژه ایرانیان مقیم آمریکا در مقابل اقدام غیراصولی و خطرناک وزیر خارجه آمریکا که قبل از هر چیز هویت «خلیج فارس» و موقعیت تاریخی ایران در آن را هدف قرار داده است، ساکت نمانند.
کوروش احمدی . کارشناس روابط بینالملل
منبع : شرق دیلی
دیدگاه تان را بنویسید