آخرین تحولات پرونده پلاسکو
| «لباسهای مجلسی و لباس عروسها پشت ویترین ایستادهاند. مردی حبابهایش را در هوا میفرستد و زنی روی قیمت لباسهای راحتی چانه میزند.
۵۵آنلاین :
«لباسهای مجلسی و لباس عروسها پشت ویترین ایستادهاند. مردی حبابهایش را در هوا میفرستد و زنی روی قیمت لباسهای راحتی چانه میزند. به فاصله چند قدم از کوچه برلن در خیابان جمهوری دنیای دیگری جریان دارد. پسرکی جوان جایی در کنار پیادهرو کز کرده و با حسرت، به دودهایی نگاه میکند که از خیابان آن طرفتر به هوا میرود. پردهای از اشک چشمهای سبزش را پوشانده و با بغض میگوید: «یک ماه بود که آمده بودم اینجا کار کنم. از شهرستان. ماهی ۹۰۰ میگرفتم. الان دیگر تکلیف ما چه میشود؟ گوشیام هنوز داخل گاوصندوقی است که در مغازه بود.» حسرت کارگران، بهت صاحب مغازهها و ضجههای همسران و مادران چشم به راه، در کنار مردمی که در خیابان کناری مشغول خرید هستند، متناقضترین درام این تراژدی را ساخته است.» این تصویر، ساعت ۲ ظهر اولین روز بعد از آوار شدن پلاسکو در خیابان جمهوری جریان داشت. حالا ماهها از آن حادثه، گذشته گزارشهای مختلفی از آن قرائت شده است. دو گزارش به صحن شورای شهر تهران رفته و گزارش کمیته ملی نیز کلیاتش اعلام شده است. گزارشی که جامعه دانشگاهی را درگیر کرد و تمجیدهای زیادی نیز از آن صورت گرفت. در این گزارش بنیاد مستضعفان، شهرداری تهران، آتش نشانی، وزارت کار و ... هر کدام در بخشهایی مقصر شناخته شده بودند. محمد امین قانعی راد، جامعه شناس برجسته درباره گزارش کمیته ملی گفته است: «حادثه پلاسکو از پیچیدگی خاصی برخوردار بود. از سویی بخشی از خاطره فرهنگی مردم با این ساختمان گره خورده بود، کسانی که در طول سالها ساکن تهران بودند یا به تهران آمده بودند. به نوعی این ساختمان را به یاد داشتند، از طرفی این ساختمان ۵۴ ساله یادآور شکل گیری شهر مدرن بود. ارتباط گستردهای که این حادثه با تمام سازمانهای ملی پیدا کرد، باعث شد مطالبهای ملی مطرح شود تا شفافیت بیشتری در مورد این حادثه صورت گیرد و همین مطالبات بود که منجر به این شد که رئیس جمهور در بهمن ماه سال ۹۵ هیاتی را برای رسیدگی به این حادثه تعیین کند و از آنها بخواهد تا گزارش ملی پلاسکو را ارائه دهند.»
با همه این تفاسیر، هنوز سؤالهای سادهای پابرجاست؛ مقصر اصلی حادثه پلاسکو چه کسی است؟ چه کسی باید پاسخگوی مال باختگان و جان باختگان باشد؟
پلاسکو طی هفته گذشته، حاشیههای زیادی را در شورای شهر ایجاد کرده بود. گزارش شورای شهر قرائت شد و با مخالفان مختلفی همراه بود. گزارش کمیته بررسی این حادثه که از سوی شورای شهر، مسئول تحقیق در خصوص این فاجعه ملی شده بودند، در نهایت هیچ سازمان، نهاد و ارگانی را به عنوان مقصر یا مقصران حادثه معرفی نکرد و تنها به بازخوانی حادثه و دلایل وقوع آن پرداخت؛ البته در بخشهایی از این گزارش به مسئولیتهای شهرداری، سازمان آتش نشانی، مالک ساختمان (بنیاد مستضعفان)، وزارت راه و شهرسازی و وزارت تعاون در قبال ساختمان پلاسکو اشاره شده است. احمد مسجد جامعی درباره این دو گزارش میگوید: «گزارش کمیته فنی مدیریت شهری در مواردی با گزارش کمیته ملی پلاسکو همپوشانی دارد اما گزارش دولت در خصوص حادثه پلاسکو منصفانه و اخلاقیتر بود چرا که در گزارش اولیه دولت نواقص سازمانهای دولتی مورد پذیرش قرار گرفته اما در پاسخها و گزارشهای ارائه شده به شورا در جلسات مختلف که از سوی مدیران شهر شهرداری و گروههای کارشناسی بیان شد، انگار همه تقصیرها متوجه دولت و شهروندان است. هنوز هم جای خالی کمیته حقیقتیاب احساس میشود تا با در اختیار گرفتن همه این منابع به شناسایی بهتر و بیشتر موضوع و شناخت مقصران و متخلفان پرداخته و از تکرار حوادث مشابه جلوگیری کند.»
- ابهامات گزارش حادثه پلاسکو کجاست؟
محمدمهدی تندگویان، سخنگوی فراکسيون اصلاح طلبان شورای شهر تهران، در گفت وگو با (صدا) ابعاد مختلف ماجرای پلاسكو را بررسی کرده است. او درباره گزارشهایی که از حادثه پلاسکو ارائه شده، میگوید: «این گزارشها در حد آکادمیک خیلی خوب است ولی هیچ کدام جمعبندی ندارد. آخرش معلوم نیست با چه کسی طرف هستیم و چه کسی باید پاسخ دهد. خیلی علمی توضیح دادهاند چه اتفاقاتی افتاده که البته همان هم موارد ناقصاش زیاد بود. به خصوص در حوزه اطفای حریق کار کارشناسی انجام نشده است. گزارشهای آتش نشانی را ملاک قرار دادهاند و از تیم بیرونی کمکی نگرفتهاند تا درباره کل پروژه توضیح دهد. گزارش جمع بندی ندارد.» بحرانی شدن حادثه پلاسکو و مدیریت این بحران، یکی از مهمترین ابعاد این حادثه بود. تندگویان، به این بخش کار نیز انتقاد دارد و میگوید:«تقریباً موضوع بحران اصلاً در گزارشها بررسی نشده است. هدایت بحران، تخصصهای مورد نیاز اتاق فکر آن و دیگر مسائل، در هر دو گزارش شورا ارائه نشده بود. خیلی از این بخشها حتی در گزارش کمیته ملی هم نیست. باید آنچه را که مردم انتظار دارند، مشخص کنیم و به آنها پاسخ دهیم. باید مشخص شود چه کسی باید پاسخ دهد و مسئولیت برعهده چه کسی است. اما در گزارشها به چنین نقطهای نرسیدهایم. البته اگر این گزارشها فقط دستمایه کار قضایی باشد. بحث دیگری است.»
این گزارشها البته برخی نکتهها را نیز روشن کرده است. احمد مسجد جامعی، درباره نقش شهرداری و آتش نشانی در این ماجرا با لحنی تند و صریح گفته بود: «مثلاً در گزارش آمده است که برای اطفای حریق در هر طبقه پلاسـکو ۴۸۵ متر مکعب آب به طور مستقیم لازم بود که انتقال آب از سطح زمین تا ارتفاع ۴۰ متری با تجهیزات فعلی غیرممکن بوده است و بر همین اساس با توجه به امکانات موجود استراتژی خنک نگه داشتن ساختمان در دستور کار قرار میگیرد و حال جای سؤال است که در اختیار آن مجموعه قرار نداده، به گونهای که ما شاهدیم ۱۹۸ میلیارد تومان از اعتبارات آتش نشانی از محل اخذ عوارض دو درصد پرداخت نشده است و چرایی این مسئله هنوز در ابهام قرار دارد. شهرداری در تخصیص بودجه چه اولویتی مهمتر از جان و مال انسانها داشته است؟ مشکل دیگر مدیریت شهری آنجاست که به مدیریت بحران و آتش نشانی به مانند یک فرزند ناخواسته نگاه میکنند و میلیاردها تومان بودجه آتش نشانی و مدیریت بحران را تخصیص نمیدهند و به تصحیح ساختارهای ناقص و انجام آموزشهای لازم برای آنها نمیپردازند و هر جا که بد عمل میشود، دم از ضعف فرهنگی شهروندان میزنند. از دید مدیریت شهری در این حادثه هم دولت و هم شهروندان به دلایل مختلف از جمله ضعف فرهنگی مقصرند و البته بر ساحت آنها گردی نمینشیند.»
- بنیاد مستضعفان پاسخگو نیست
در گزارش کمیته ملی حادثه پلاسکو، درباره قصور نهادهای مختلف از شهرداری و بنیاد مستضعفان گرفته تا وزارت کار و آتش نشانی، صحبت شده بود. اما به ظن تندگویان، این صحبتها نیز قانع کننده نیست، او توضیح میدهد: «اینها خیلی کلی و بر اساس قوانین موجود هستند. تفکیک نشده که قبل از اتفاق به چه نسبتی مسئول بودند و حالا باید از چه کسی پاسخ بخواهیم . عمده اینها را بر اساس قوانین موجود استخراج کرده و نقش هر نهاد را پیش از اتفاق، مشخص کردهاند. اما توضیح ندادهاند که چرا این اتفاق افتاد؟ بعد از اتفاق چه کسانی مسئول بودند؟ خود حادثه بازتابی در این گزارشها ندارد.» او ادامه میدهد: «اینکه شیوههای علمی و روشهای مقابله با این حادثه چطور بوده و ما چه کردهایم، مشخص نشده است. حتی معلوم نیست بعد از اطفا و تخریب این مدت زمانی که وقت گذاشتیم و کارها را انجام دادیم، در آن تخصص داشتیم یا نه؟ و اصلاً کمیته بحران چطور تشکیل شده است. فقط موارد قانونی ابتدایی ایمنی سازه استعلام شده و حتی آن هم هنوز مبهم است. بر اساس همین مواد قانونی، درصد قصور مقصران نیز معلوم نشده است.» تندگویان درباره روش صحیحی که از نظر او باید انجام میشد و نشد، میگوید: «پیشنهاد آقای مسجد جامعی تشکیل کميته حقیقتیاب بود. کمیتهای که همه این گزارشها را بررسی و رأی صادر کند تا بر اساس آن مشخص باشد سراغ چه کسانی باید برویم.» او درباره گزارش هزار صفحهای کمیته ملی نیز میگوید: «گزارش کمیته ملی از نظر علمی کار با ارزشی است اما خیلی کاربردها را ندارد. من خیلی از بخشهای آن را دیدهام. در آن هم به موضوعات پس از حادثه با جزئیات پرداخته نشده که اطفای حریق را به چه روشهایی میتوانستیم انجام دهیم.»
البته گزارش کمیته ملی، نوآوری تازهای در نظام کشورداری بود . قانعی راد، جامعه شناس، درباره آن میگوید: «این نخستین بار است که در ایران از ارائه گزارش ملی در رابطه با یک رخداد صحبت میشود. ما به طور مکرر حوادث و رخدادهایی در ایران داشتیم از قبیل سقوط هواپیما و تصادفی قطار تا مواردی مثل اختلاس و فساد در بانکها و صنعت بیمه که در آنها به نوعی قصور صورت گرفته بود. اما برای هیچ کدام از این رخدادها گزارش ملی تهیه نشد. حتی در مواردی که اعتراضات مردمی هم مطرح بود، دولتها چندان ضرورت پاسخگویی به مردم را احساس نمیکردند، اما در مورد پلاسکو میبینیم که ارائه گزارش به مردم به صورت یک سنت تازه در حال شکلگیری است. تا به حال گزارشی نداشتیم که هدفی آن پاسخ دادن به مردم و افکار عمومی باشد. البته گزارشهایی در پوشش گزارش به مردم ارائه شده است، اما بیشتر شکل سطحی و تبلیغاتی داشته و فاقد نگاه انتقادی به موضوع بوده و نقاط ضعف و قصور در آنها مورد بحث و بررسی قرار نمیگرفت. امیدواریم سنت تازهای که با گزارش ملی پلاسکو آغاز شد، به شکل دادن یک فرآیند یادگیری اجتماعی کمک کند. نوآوری این گزارش در این بود که توانست فراتر از نهادهای رایج و قوه قضاییه پای یک دستگاه سوم (نهاد دانشگاه) را در تدوین یک گزارش به میدان بیاورد.»
- وعدهها به آتش نشانان و کاسبان پلاسکو به کجا رسید؟
در هفته گذشته، صحبت از توبیخ و حتی اخراج برخی از آتش نشانان به خاطر مصاحبه در زمان حادثه پلاسکو، مطرح شده بود. برای پیگیری این ماجرا به سراغ یکی از خانوادههای آتش نشان رفت اما آنها حاضر به گفتوگو نشدند. تندگویان در این باره نیز میگوید: «من هیچ مدرکی ندارم. شنیدههای ما هم مثل شماست. مدرکی که نشان دهد کسی احضار شده باشد، نداریم. بخشی به دلیل اخلاق خود خانوادهها و کارمندهای آتش نشانی است که ترجیح میدهند حرف نزنند. اما کسی تا به حال رسماً نیامده در شورا گزارش دهد یا در جلسهای بازخواست شود.»
سخنگوی فراکسیون اصلاح طلبان شورای شهر درباره دیگر حاشیه حادثه پلاسکو نیز میگوید: «ما میخواستیم آتش نشانان را به عنوان شهدای ایثارگر معرفی کنیم اما نتوانستیم. آنها به عنوان شهدای خدمت به حساب میآیند و مستمری بگیر هستند. هیچ کدام از مزایا و خدمات شهدا، به آنها تخصیص داده نمیشود.»
تندگویان درباره پیگیریهای شورای شهر تهران برای این مسئله میگوید: «شورا درباره شهادت اصلاً نمیتواند ورود پیدا کند. یا باید حکم حکومتی باشد یا مجلس آن را قانون کند و به بنیاد شهید ابلاغ کند. درباره مجلس خودم ورود پیدا کردم و نامه زدم ولی در صحن نرفت. چرا که تعداد نمایندهها کفایت نمیکرد. بیشتر هم فکر میکنم این موضوع شرعی است و باید تبعات فقهی آن حل شود. ما نتوانستیم به نتیجه برسیم و دست شورا هم نیست. قوانین فرادستی است.» او درباره وعدههایی که به کاسبان پلاسکو داده شد نیز میگوید: «کسبه به ما نامه زده و اعلام کردهاند هیچ کدام از قولهایی که به آنها داده شده، عملی نشده است. این نامه در شورا قرائت شد. البته بیشتر آنها در مجتمع نور جای جدیدی گرفتهاند اما وامهایی که به آنها اعلام شده هیچ کدام پرداخت نشده است.» تندگویان همچنین از شانه خالی کردن بنیاد مستضعفان صحبت میکند و میگوید: «تکلیف جای قبلی با مالک معلوم نشده و مالک اصلاً برای انجام کارهای مربوطه ورود پیدا نکرده است. ما در شورا، برای پیگیری این مسائل فقط میتوانیم با نهادهای مختلف نامه نگاری کنیم که این کارها را هم انجام دادهایم. ولی هیچ کدام پاسخگو نیستند. ما هیچ پاسخ رسمی از مالک نگرفتیم و حتی هنوز جواب ندادهاند که ابلاغیه هشدار دریافت کردهاند یا نه.» او در انتهای حرفهایش میگوید: «ما چيزی در قانون نداریم که بنیاد را موظف کند به ما پاسخ دهد. ولی به دادستانی باید پاسخگو باشند. چراکه جان یک سری آدم از دست رفته است.»
منبع : مجله صدا
دیدگاه تان را بنویسید