دردسرهایی که از نیش بعضی از حشرات دامن گیرتان میشود
| این زنبورهای خرمایی را میتوان دایناسورهای مدرن بالدار خواند؛ آنها قادرند هر حشرهای را از پای درآورند و هر پستانداری را ناتوان کنند.
۵۵آنلاین :
این زنبورهای خرمایی را میتوان دایناسورهای مدرن بالدار خواند؛ آنها قادرند هر حشرهای را از پای درآورند و هر پستانداری را ناتوان کنند. دکتر استفان مارتین حشرهشناس دانشگاه سالفورد است. وی در حین زیر نظر گرفتن کندوی زنبورهای عسل همراه با همکارانش مورد هجوم این زنبورها قرار گرفتند. او میگوید «برای در امان ماندن از این حشرات باید چشمان و دهان خود را ببندید و منتظر رفتن آنها باشید. یکی از همکاران من نتوانست این کار را انجام دهد و فرار کرد و در نتیجه چندین بار نیش خورد. در واقع اگر این زنبورها تشخیص دهند که تهدیدی برایشان ندارید شما را راحت میگذارند زیرا هدر دادن زهر کار معقولی برایشان نیست.»
دوری از خانه زنبور
اما اگر بدشانس باشید و نیش بخورید کارتان به بیمارستان کشیده میشود. سم این حشره قادر است گوشت را متلاشی کند و نوروتوکسین آن نیز فعالیت عصبها را مختل کرده و دردی را ایجاد میکند که از نظر برخی به فرورفتن سوزن داغ درون بدن شبیه است. اما این حشره به خاطر ابعادی که دارد میتواند حجم بالایی از سم را وارد بدن شما کند و در نهایت اگر ۳۰ یا ۴۰ بار توسط آنها نیش بخورید، به اندازه یک قاشق چایخوری سم وارد بدنتان میشود. اگر این سم از حدی بالاتر برود آنگاه میتواند باعث از کار افتادن کلیهها شده یا حتی قلبتان را از تپیدن نگه دارد. اگر هم برحسب تصادف آلرژی داشته باشید باز هم از نیش این زنبور به دردسر خواهید افتاد. اما آنچه این زنبور را مشکلساز میکند ابعادش است. لانه این حشره آنقدر بزرگ است که ممکن است وزنش به بیش از ۹ کیلوگرم برسد. این میزان میتواند یک شاخه درخت را بشکند و به همین خاطر است که این زنبور عظیمالجثه ترجیح میدهد لانهاش را به جای درخت روی زمین بسازد. از همین رو، احتمال آنکه به لانه آنها نزدیک شوید بسیار زیاد است. به همین خاطر توصیه میشود که به این زنبورها نزدیک نشوید چرا که سرعت پرواز کردن آنها بالغ بر ۲۴ کیلومتر بر ساعت یا بیشتر است. اما زنبورهای خرمایی علاوه بر اینکه خطری برای انسان محسوب میشوند میتوانند زندگی زنبورهای عسل را هم نابود کنند که البته برای جلوگیری از بروز این مسئله زنبورهای عسل به اقدامی جالب به نام آغوش دسته جمعی دست میزنند. در صورتی که زنبور دیدبان یک کندوی عسل پیدا کند، ساکنان کندو به سمت آن هجوم نمیبرند و در مقابل به آن اجازه میدهند که داخل بیاید و به خیال خود بوی خاصی که در ابتدا گفته شده را ایجاد کرده و همقطارانش را به سمت لانه بکشاند. اما این یک دام است و به محض آنکه دیدبان وارد شد، ساکنین کندو توپی را در اطراف آن ایجاد میکنند. در ادامه زنبورها شروع به لرزاندن بدن خود کرده تا دمایش را بالا ببرند و از این طریق دیدبان را درون آن بپزند. در اثر این کار دی اکسید کربن درون توپ تجمع یافته و باعث مرگ زنبور میشود.
سیستم دفاعی
اما نکته جالب دیگر در مورد این زنبورها آناتومی بدنیشان است که فاقد قلب بوده و خون را با انقباض بدن به اندامهای مختلف پمپاژ میکند. از همین رو، زنبورهای عسل همزمان تلاش میکنند که با تجمع حول توپ ایجاد شده آن را فشرده کنند و از این طریق مانع از گردش یافتن خون درون اندامهایش شوند. بنابراین بالا بردن دما، تجمع دی اکسید کربن و توقف جریان خون همگی عللی هستند که مرگ زنبور خرمایی را به دنبال خواهند داشت. بنابراین، زنبور دیدبان عاقبت میمیرد و همزمان جان تعدادی از زنبورهای عسل کارگر را هم خواهد گرفت [در نتیجه تلاشی که برای رهایی کرده بود] با این همه، کل کندو و ساکنانش نجات پیدا میکنند. این یک اقدام مقابلهای قابل توجه است که ظرف هزاران سال در وجود زنبورهای عسل شکل گرفته است . اما زنبورهای عسل اروپایی چنین مکانیزم دفاعی جالبی ندارند و برای همین است که زنبور خرمایی دیدبان کندوی آنها را علامتگذاری کرده و سپس با دوستان خود به آنجا بازمیگردد. آنها بعد از هجوم به کندو همه بزرگسالان را قتلعام میکنند و جالب است بدانید که تمایلی به خوردن بدنهای عاری از مواد غذایی آنها ندارند. و در مقابل لاروهایشان را با خود به لانه میبرند تا غذای شفیرههای خود را تأمین کنند. در مواردی هم که اگر دستبرد این زنبورها به کندو یکروزه تمام نشود و به نوعی ناتمام بماند، آنها نگهبانانی را در ورودی کندو قرار میدهند تا از آن حفاظت کنند. با در نظر داشتن آنچه گفته شد، سؤال بسیاری این است که زنبورهای خرمایی (یا آسیایی) چه فایدهای دارند؟ آنها صرفاً نیش میزنند و باعث آسیب رسیدن به انسان میشوند، در حالی که زنبورهای عسل، مرتباً در تلاشند و کمترین فایدهشان عسلی است که تولید میکنند. مارتین نیز در پاسخ به این سؤال میگوید: «زنبورهای آسیایی بخشی بسیار مهم در اکوسيستم هستند. آنها در زمانی که زنبورهای عسل را هدف حمله قرار نمیدهند به سمت کرمها هجوم میبرند که در واقع دشمن محصولات کشاورزی هستند و میتوان آنها را قدرتمندترین آفتکشهای طبیعی خواند.»
لقمه بزرگتر از دهان
نوعی سوسک در طبیعت هست که با باقی طعمها فرق دارد و توانسته دوزیستان را سر جایشان بنشاند. این حشره به رده Epomis تعلق دارد و قورباغهها، وزغها و سمندرها را وادار میکند که به آن حمله کنند و سپس با حرکتی ناگهانی آروارههای خود را به داخل بدن مهاجم فرو کرده و شیره جانشان را میمکد. وقتی که شفیره این سوسک به بزرگسال بدل میشود هم همین شیوه شکار را از والدین خود به ارث میبرد و با چنان خشونتی شکارچیان خود را به دام میاندازد که شاید نمونهاش را نتوان پیدا کرد. وزغی را تصور کنید که در طبیعت برای خود سیر میکند و ناگهان چشمش به شفیره سوسکی میافتد که با تکان دادن شاخکهایش خودنمایی کرده و او را به سمت خود فرا میخواند.
تحلیل اشتباه
مغز وزغ به او گفته است هر چیزی که تکان بخورد و ابعادش به قدری باشد که بشود کنترلش کرد میتواند یک غذا باشد. بنابراین دوزیست تصمیم خود را میگیرد و همین که به قربانی نزدیک میشود، حرکات آن نیز تندتر میشود اما وزغ باز هم نزدیک شده و ناگهان به طعمه خود حمله میکند. در این نقطه دو احتمال وجود دارد که البته پایان هیچکدامشان هم خوب نیست: اول اینکه وزغ شفیره را به دهان میگیرد و حشره دندانهای قلاب شکل خود را داخل زبان آن فرو میکند یا به قسمت دیگری از بدن آن که میتواند لب، گردن یا پهلوهایش باشد حمله خواهد کرد. احتمال دوم این است که وزغ حشره را قورت دهد با این تصور که دیگر کار تمام خواهد شد و خطری او را تهدید نخواهد کرد. اما دانشمندان که از نزدیک شاهد بلعیده شدن یکی از این لاروها توسط وزغ بودهاند اعلام کردهاند که دوزیست، دو ساعت بعد از این ماجرا شفیره را بالا میآورد. آنها میگویند بعد از بیرون آمدن از دهان وزغ، در ابتدا لارو خود را به مردن زده اما بعد از اندکی به خود آمده و مجدداً به وزغ حمله میکند. لارو به هیچ وجه قصد رها کردن شکارچی یا بهتر بگویم طعمه خود را ندارد و شروع به خوردن بدن آن میکند. اما جالب است بدانید که در این حین، خونی از بدن وزغ بیرون نمیآید و اگر هم شفیره سوسک را به دو نیم تقسیم کنید، باز هم با حجم بالایی از خون درون بدن آن رو به رو نمیشوید.
دشمنی از درون
به گفته گیل ویزن، حشرهشناس دانشگاه تورنتو، اتفاقی که احتمالاً رخ میدهد این است که لارو، آنزیمهایی را در داخل بدن وزغ ترشح کرده که فرایند حل شدن گوشت آن را سرعت میبخشند. بنابراین پیش از آنکه غذا به داخل دهان حشره برود، پروسه هضم آن آغاز شده است. وزغ تا دو روز متوجه اتفاقاتی که درون بدنش رخ داده نمیشود و زندگی عادی خود را از سر میگیرد؛ مرتباً از این سو به آن سو میرود و حشرههای مختلف را ش کال میکند. اما بعد از 48 ساعت، بدنش شروع به ضعیف شدن خواهد کرد و ضعف آنچنان شدید میشود که جانور دیگر امکان تکان خوردن نخواهد داشت. در این مرحله است که لارو وارد مرحلهای تخت عنوان «فاز شکار» میشود. آنطور که ویزن میگوید: لارو شروع به خوردن بدن وزغ میکند و بافت بدنی آن را از هم میدرد. بعد از چند ساعت، تنها چند تکه استخوان از آن باقی میماند و پوستی که روی آنها را پوشانده است. لارو در واقع بسان یک قاتل سریالی عمل میکند و در جریان رشد خود میتواند تا 9 وزغ یا سمندر را به این سرنوشت دچار کند. در واقع اشتهای وصف ناپذیر این حشره کوچک از فرایند رشد آن ریشه میگیرد. این حشره سه فاز جداگانه را برای رشد پشت سر میگذارد و به همین خاطر به غذای زیادی نیاز دارد.
در جریان فاز اول که حشره بسیار هم کوچک است، شفیره تنها یک قربانی میگیرد و در فاز دوم تعداد آنها به دو یا سه میرسد و در فاز انتهایی تا ۵ قربانی جان خود را از دست میدهند. جالب است بدانید که در این حین، متدهای مورد استفاده شفیره برای کشتن قربانیانش درست مانند یک قاتل سریالی پیچیده و پیچیدهتر میشود. گونه بالغ این جانور نیز نوعی رفتار سادیسمی را از خود نشان داده و با وجود آنکه نسبت به لاروها خشونت کمتری دارد و بیشتر از کرمها و دیگر حشرات و البته وزغها و پرندههای زخمی تغذیه میکند، باز هم دوست دارد که به دوزیستها آسیب برساند.
قتل در بزرگسالی
اما شیوه شکار گونه بالغ با شفیرهها فرق دارد و برای این کار بهسان سوارکاری ماهر پشت وزغ سوار شده و دندانهایش را به داخل بدن آن فرو میکند. این دندانها یا بهتر بگوییم آروارهها با آنچه شفیره دارد فرق دارند. آنطور که ویزن میگوید: دندانهای شفیره شکل قلاب مانندی دارند در حالی که آروارههای انواع بالغ دندانهدار است. در واقع اجزای دهانی گونههای بزرگسال این سوسک به شیوهای که بتواند طعمه را محکم به دهان بگیرد طراحی نشدهاند و به همین خاطر حشره مجبور است که در کمترین زمان ممکن است کار خود را به انجام برساند. اما سوسک به یک دلیل روی وزغ سوار میشود؛ بعد از آنکه تقلا کردن قربانی به اتمام میرسد، حشره شکافی را در قسمت کمر دوزیست ایجاد میکند. ویزن میگوید: «تصور نمیشود که جانور ستون فقرات قربانی را هدف بگیرد و در مقابل فرضیه ما این است که حشره با این کار ماهیچههای متصل کننده پاهای قورباغه را قطع میکند و در نتیجه جانور راهی برای فرار نخواهد داشت. حالا که وزغ یا قورباغه ناتوان شده است، حشره میتواند با آسودگی خاطر از بدن آن تغذیه کند. بعد از آنکه حشره سیر شد، جسد را رها میکند و اگر در این زمان وزغ نمرده باشد، پرنده یا پستانداری از راه میرسد و کارش را میسازد.» همانطور که دیدید قربانی قاتل جان شکارچی میشود. اما تنها در ده درصد از موارد یک شکارچی کوچکتر از قربانی خود است و اتفاقی که برای دوزیست و سوسک Epomis رخ میدهد در طبیعت سابقه ندارد. ویزن و همکارانش اما در ادامه به مورد دیگری اشاره میکنند که در آن قربانی بزرگتر از شکارچی است. در دهه 80 میلادی، دانشمندی یک خرچنگ دریایی که از حلزونها تغذیه میکرد را به محیطی مملو از طعمه انتقال داد و در آنجا بود که خرچنگ به طعمه بدل شد که البته این نیز به خاطر بیشتر بودن تعداد حلزونها بوده و با دستکاری انسان چنین اتفاقی رخ داده در حالی که سوسک Epomis در چندین هزار سال فرایند تکامل به حشرهای تبدیل شده که دوزیستان را به طعمه بدل میکند.
دیدگاه تان را بنویسید