گورستان انگلیسیها در کلکته
| بنا به گفتۀ بریتانیاییها کرانه های جنوبی هندوستان در سدۀ 18میلادی ثروتمندترین کرانه ها درگیتی بودند.
۵۵آنلاین :
نویسنده : حمید رضا سروری بنا به گفتۀ بریتانیاییها کرانه های جنوبی هندوستان در سدۀ 18میلادی ثروتمندترین کرانه ها درگیتی بودند. در این جا بود که یک سری از رویدادها آغاز گردید و باعث شد جزیره ای کوچک که چند هزارکیلومتر از هند فاصله داشت و در آن سوی اقیانوس بود بر سرزمین پهناور هندوستان چیره شود. تا پیش از پرتغالیها تمامی مهاجمان خارجی به سرزمین هند از راه شمال یعنی ازگذرگاه خیبر یا تنگۀ خیبر میان افغانستان و پاکستان امروزی به هند وارد شدند از اسکندرگرفته تا سلطان محمود،تیمور و... کشورهای اروپایی به دنبال راه دریایی برای تجارت جهانی بودند ماجراجوییهای آنها درابتدا باتلاشهایی برای دست یابی به بازارهای ادویه در شبه قارۀ هند تقویت شد که درآن زمان به وسیلۀ فرمانروایان مسلمان مصر و از طریق دریای سرخ کنترل و هدایت می شد. تلاش نافرجام کریستوفر کلمبوس برای پیدا کردن مسیر دریایی ازغرب به هندوستان منجر به کشف آمریکا درسال 1492میلادی گردید اما درپایان واسکوداگاما بود که راه هند را پایه گذاری نمود،به کرانه های آفریقا سفرکرد و از راه اقیانوس هند درسال1498میلادی به کالیکوتKozhikodeرسید. پس ازپرتغالیها پای هلندیها،دانمارکیها،فرانسویها و البته انگلیسیها به هند باز شد. هنگامی که قدرت گورکانیان در شمال هند کم می شد جنوب هند به صحنۀ درگیری بین کشورهای اروپایی تبدیل گردید. بریتانیاییها در ابتدا نتوانستند در غرب هند در ایالت گجرات با پرتغالیها و هلندیها هماوردی کنند و به این دلیل به جنوب هند یعنی شهر چنای یا مدرس رفتند و به تجارت پارچه پرداختند. پیروزی کامل بریتانیاییها در جنوب هندوستان و به سال 1799در نبرد سرینگاپاتامSeringapatam روی داد در این نبرد نیروهای کمپانی هند شرقی،نیروهای سلطان میسور را شکست دادند و پس از این جنگ بود که کمپانی هند شرقی به نقطۀ اوج خود رسید. بریتانیاییها با ناتوان کردن فرمانروایان مغول در شمال هند موفق شدند تا مالیات را افزایش دهند و شهرکلکته در بنگال به مرکز قدرت و نفوذ انگلیسیها تبدیل گشت. درکارگاههای کلکته تریاک تولید می کردند و برای مصرف به چین می فرستادند. پارچه ها و ماده های ریسندگی که در شمال هند و اروپا مصرف می شد درکارگاههای این شهر تولید می گردید. بریتانیا شبکۀ گسترده ای را برای کنترل خدمات صدها هزار نفر ازکارگران زبردست در صنعتهای گوناگون ایجاد کرده بود این شبکه به راستی نمونۀ نخستین شرکتهای چند ملیتی امروزی بود که با پشتیبانی بریتانیا میلیونها پوند درآمد تولید می کرد و برزندگانی و مرگ افراد زیادی تأثیر می گذاشت. دراواخر سدۀ 18و آغاز سدۀ نوزدهم میلادی بنگال تحت تأثیر انقلاب صنعتی درانگلستان به شاهرگ استعمار بریتانیا تبدیل گشت. بریتانیاییها در جای جای کلکته اثری از خود برجای گذاشتند. یکی از آثار آنها گورستان بزرگی است که تعداد زیادی از افسران،کارکنان،بازرگانان و...کمپانی هند شرقی در آن به خواب جاودانه فرورفته اند The South Park Street Cemetery یکی از مهمترین گورستانهای اروپایی در مشرق زمین است. این گورستان زیر سایۀ درختان درمحله ای به نام((Chowringhee در مرکز شهرکلکته پایتخت ایالت بنگال غربی هند جای گرفته. درسال1717میلادی این محله دهکده ای جدا افتاده از بقیه دهکده ها بود و جنگلی آن را احاطه می کرد. وارن هستینگزWarren Hastings نخستین حاکم انگلیسی دژ ویلیام و سرپرست شورای عالی بنگال که در پی آن و به طور عملی به عنوان نخستین انگلیسی به مقام فرمانداری کل هند رسید(1785-1772م) در این منطقه شکار می کرده. قدیمی ترین آرامگاه موجود درگورستان از آن سارا پیرسونSarah Pearson است که درهشتم سپتامبر1768میلادی در19سالگی همانند بسیاری از زنان انگلیسی که در بنگال زندگی می کردند بسیار زود و درجوانی از دنیا رفته. معماری آرامگاههای گورستان شکوه اروپا را نشان می دهد. عشق و شیدایی پیروی از سبک یونان و روم باستان درآن هنگام در قلبهای ماجراجویان جوان که به هند رسیده بودند موجود بود. به سرزمینی دور و عجیب پا گذاشته بودند و می خواستند تا یاد دوستان و آشنایانی که از دست می دادند را با شکوه ویژه ای گرامی بدارند از این رو با الهام از گنبدهای برازندۀ رومی و شاهکارهای یونانی آرامگاههای زیبایی را ساختند. گورهای هرمی،آرامگاههای گنبدی،گورهای ابلیسکی(ستون سنگی نوک تیز) و گورهای کلاسیک و استاندارد با ایوانهای باشکوه و سرستونهای یونانی ساخته شدند. یکی از آرامگاهها از آن ژنرال چارلز استوارت Charles Stuart است عشق و علاقه اش به هند به اندازه ای بود که به او هندو استوارت می گفتند از این رو آرامگاهش مانند نیایشگاههای هندو ساخته شده است. وی به کنار رود گنگ می رفت و در آن جا شنا می کرد،جامگان هندی می پوشید و حتی ایزدان هندی را ستایش می کرد،زنان بریتانیایی ساکن هند را تشویق می کرد که جامگان هندی بپوشند. او می گفت کتابهای سپندینۀ هند زمانی نگاشته شده اند که نیاکان ما در جنگلها زندگی می کردند!یکی از معروفترین افرادی که درگورستان به خاک سپرده شده سرویلیام جونزSir William Jones زبان شناس و خاور شناس انگلیسی است. او 28سپتامبر1746به دنیا آمد و در27آوریل1794از دنیا رفت. پسر ریاضی دانی مشهور بود و ازکودکی مهارتی عجیب دریادگیری زبانهای خارجی داشت.یونانی،لاتین،پارسی و چندین زبان دیگر را فرا گرفت. درمارس1783به عنوان قاضی دادگاه عالی بنگال برگزیده شد. نخستین کسی بود که پیوند بین زبانهای هند و اروپایی را کشف کرد و انجمن سلطنتی آسیایی را پایه گذاری نمود. آرامگاه الیزابت سندرسن Elizabeth Sanderson زیباروی افسونگر کلکته و Robert Kyd روبرت کید،گیاه شناس برجسته هم در این گورستان است. آرامگاه هنری لوییز ویویان دروزیوHenry Louis Viviande Rozio هم این جاست؛شاعر و آموزگاری که بین سالهای 1833-1809میلادی در کلکته زندگی کرد و جالب این که هرساله درگورستان مراسمی برای بزرگداشتش برگزار می گردد. چندین آرامگاه از آن بچه های کم سن و سال است یکی از دلیلهای مرگ و میر بالای نوزادان در آن زمان وجود بیماریهایی مانند وبا و آبله بوده. آرامگاه توماس پرنسیپ Thomas Prinsep یکی از بستگان جیمز پرنسیپ نخستین فردی که خط برهمی و خاروشتیKharoshti را رمزگشایی کرد و در پی آن فرمانهای آشوکا امپراتور قدرتمند هند خوانده شدند هم این جاست. همچنین چندین گور ارمنی درگورستان وجود دارد یکی از آنها آرامگاه مارکار آراتونMarcar Aratoon بازرگان برجستۀ ارمنیست. آرامگاه ساموئل الدهام Samuel Oldhamنخستین فردی که کارهای کفن و دفن مردگان را در بنگال بر عهده داشته هم در گوشه ای از گورستان به چشم می خورد الدهام سنگ گور خودش را از محوطه ای باستانی در شمال بنگال آورده بود! جورج بوگلGeorge Bogle،که در سال 1781درگذشته و نخستین سفیر و مأمور مخفی بریتانیا در تبت بوده هم در این گورستان به خواب جاودانه رفته است. تعدادی از افسران و سربازانی که در نبردهای انگلیسیها با فرانسویها یا نبرد با فرمانروای میسور حضور داشته اند و کشته شده اند نیز در این گورستان به خاک سپرده شده اند. سرپرست گورستان که فردی هندی-پرتغالیست به نگارنده گفت: امروزه گاهی پیش می آید که نوادگان برخی از افرادی که درگورستان خفته اند به گورستان می آیند و سراغ پدربزرگها،مادربزرگها و نیاکان خود را می گیرند و گاهی هم مراسم بزرگداشتی برای آنها برگزار می کنند. تلاشهای زیادی نیز برای مرمت و نگهداری گورستان صورت پذیرفته که بیشتر زیر نظر دو سازمان بوده،سازمانی بریتانیایی برای نگهداری ازگورستانها در جنوب آسیاBritish Association for Cemeteries in South Asia(BACSA) و بنیادی که کارش نگهداری ازگورستانهای تاریخی در هندوستان است (APHCI) Association for the Preservation of Historical Cemeteries in India.با همۀ تلاشهایی که در راستای نگهداری ازگورستان انجام می شود هر ساله تعدادی از آرامگاهها به خاطر بارانهای موسمی صدمه می بینند و به تعمیر و نگهداری نیاز پیدا می کنند. پس از این که گورستان پر شد در یک مقطع زمانی گورستان دیگری نزدیک آن با عنوان گورستان شمالی مورد استفاده قرار گرفت. تا این که در سال1840میلادی بسته شد. به طورکلی1624 آرامگاه در این گورستان ثبت گردیده، هرچند در برخی از آنها چند نفر به خاک سپرده شده اند. بیشتر آنها دارای نوشته ای کوتاه هستند که به تاریخ زادروز و درگذشت افراد اشاره دارند و زندگی نامه ای کوتاه نیز از آنها دیده می شود.
دیدگاه تان را بنویسید