افسردگی گریبان ایرانیان را گرفته
| تیر خلاص را وزیر بهداشت شلیک کرد: یک میلیون و چهارصد هزار نفر از ایرانیان افسردهاند
۵۵آنلاین :
زن نگاهش را دوخته روی یکی از گلهای قالی، همان جا که یکی از طرحهای بته جقه سرش را خم کرده، انگار که بخواهد از ترنج وسط قالی خودش را بیرون بکشد اما بین یک گروه پته گیر کرده باشد و به تكرار پایبند شده باشد، زن مدتهاست که نگاهش را دوخته و حواسش به ساعت نیست که از ۱۱ گذشته و یک ساعت دیگر بچهها از مدرسه میرسند و ناهار میخواهند، همه دنیایش را در سرزمینی بطور دست در قابی محصور میبیند و بیآنکه نگاهش را بردارد در خیالش به مقصدهای پراکنده سفر میکند، وقتی با صدای زنگ تلفن از جایش بلند میشود، هیچ یک از سفرها و مقصدهایش را به خاطر ندارد و گوشی را برمی دارد تا به دنیایی پیرامونش مرتبط شود. او یکی از ۲۰ میلیون فرد مبتلا به افسردگی است که در آمارهای وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی کشور صرفاً به عنوان یک عدد ثبت شدهاند.
وزیر بهداشت وقتی اعلام کرد که ۲۶ درصد از جمعیت کشور افسردهاند تیر خلاص را بر همه خوش باوریها و خوش بینیهای بیاساس موجود در جامعه شلیک کرد. حالا دیگر نمیشود کار را سرسری گرفت، افسردگی از جمله اختلالات خلقی است که ادامه زند گی روزمره را از بیمار سلب میکند. و معمولاً با عدم اعتماد به نفس و بیعلاقگی به انجام فعالیتهای لذتبخش همراه است و در مواردی ممکن است فرد مبتلا چیزهایی را ببیند یا بشنود که دیگران قادر به شنیدن و دیدن آنها نیستند، این نوع بیماری ممکن است در دورههای زمانی تکرار شود و فاصله بین این دورهها ممکن است از چند ماه تا چند سال به درازا بینجامد. آمارها نشان میدهد که ۲ تا ۷ درصد از بیماران افسرده به وسیله خودکشی جانشان را از دست میدهند.
- هدیه جامعه به فرد
اگر چه ژنتیک و استرس را به عنوان مهمتری عوامل بروز افسردگی عنوان میکنند، دکتر حسین عشایری از متخصصین علوم اعصاب، معتقد است که «ترمیم نشان ساییدگیهای سیستم بدن» باعث برهم خوردن تعادل خلق وخوی فرد میشود.
دکتر عشایری در توضیح بیشتر شرایط برهم خوردن خلق افراد میگوید: «سائیدگی سیستم عصبی بدن در اوقات فراغت ترمیم میشود و اوقات فراغت برای برقراری تعادل خلق و خوی هر فردی لازم و ضروری است، اوقات فراغت را میتوان استراحت فعال نام گذاشت و معمولاً در این زمان مغز محاسبهگر انسان به ارزیابی عملکرد و شرایط میپردازد؛ از آنجایی که انسان بیش از آنکه به گذشته اهمیت بدهد آیندهنگر است، معمولاً در اوقات فراغت بر آنچه در آینده ممکن است رخ بدهد، متمرکز میشود و اگر جو حاکم بر فرد فرارسیدن روزهای بهتری را نوید ندهد منحنی خلق فرد رو به افول میگذارد.»
او با تاکید بر این که شرایط اجتماعی و محیط حاکم بر جامعه نقش مهمی در تعادل روانی افراد دارند، توضیح میدهد: «وقتی محیط اجتماعی شاد نباشد مسلماً مردم معمولی غمگین خواهند شد، به این نکته توجه کنید که شادی نیازمند یک علت کوچک است و آن علت چیزی جز کیفیت زندگی نمیتواند باشد. اگر شرایط اجتماعی به مردم امکان تأمین یک سرپناه و قدم گذاشتن در آیندهای روشن را بدهد آنگاه شادی میان مردم رواج پیدا میکند، اما در شرایطی که یک عده بدون این که کار کنند از تمامی امکانات زندگی برخوردار میشوند و در مقابل عدهای با انجام کار فقط به شرایط «آستانه بقا» دست پیدا میکنند، هرگز نمیتوان نشانههای شادی را در جامعه یافت. ما در حال حاضر در جامعهمان با فقر شادی روبه رو هستیم یا میتوان گفت که هیجانهای سرگردان و بیصاحب در جامعه داریم، نکته این است که این نوع هیجانها حتماً باید معطوف به فعالیت و زندگی باشند و در صورتی که این هیحانها آسیب منفی ببینند فرد دچار صدمه خواهد شد، من نمیگویم در خیابانها بزنیم و برقصیم اما باید خبرهای مثبت شادی آور نیز در جامعه داشته باشیم تا امید در ذهن مردم جوانه بزند. من معتقدم که شادی تقسیم نشده هم اندوع بزک شده است، فردگرایی در جامعه ما به قدری زیاد شده که همه مردم میخواهند در چارچوب خانههایشان شاد و خوشحال باشند و اصلاً نمیدانند که شادی یک مساله اجتماعی است و معضلات ناشی از کمبود یا نبود شادی در جامعه گریبان تمامی افراد را میگیرد؛ همانطور که سیل و زلزله به خانهها راه پیدا میکند، مشکلات ناشی از کمبود شادی در جامعه هم به درون تک تک خانهها راه پیدا میکند. این تفکر که حصار خانه مانع از نشت مشکلات از جامعه به خانه خواهد بود، قطعاً نادرست است.»
- ژنهای مؤثر
عامل ژنتیک هم در بروز بیماری افسردگی مؤثر است اما در بسیاری از موارد دیده شده که افراد با وجود سابقه ژنتیک، بروز بیماری یا شرایط حاد را در زندگیشان تجربه نکردهاند. و کنترل عوامل محیطی مانع از بروز بیماری
شده است.
عشایری درباره تأثیر ژنتیک بر بروز بیماری معتقد است: «افرادی هستند که نسلهای قبلیشان به افسردی دوقطبی مبتلا بودهاند اما خودشان هرگز چنین تجربه ای نداشتهاند؛ چون محیط یا شرایط زندگی میتواند ژن را فعال کرده یا از فعالیت آن جلوگیری کند. آنچه امروز در علم ژنتیک مطرح است، استفاده از شرایط پیرامون برای کنترل فعالیت ژنهاست. پس این که ما به یک سری افراد که سابقه ژنتیک افسردگی در خانوادهشان دارند، انگ افسردگی بزنیم یا با بروز کوچکترین نشانههایی این افراد را در زمره بیماران قرار بدهیم کار نادرستی است.»
نکته دیگری که عشایری به آن اشاره میکند، این است که افسردگی را فقط از دیدگاه روانپزشکی نمیشود بررسی کرد؛ اگر چه با تجویز دارو و ارائه روشهای درمانی از قبیل روانکاوی، مشاوره، گروه درمانی و غیره میشود. برای کنترل این مشکل برنامهریزی کرد اما راه حل نهایی استفاده از روانپزشکی اجتماعی، تاریخی و فرهنگی است. ما نیاز داریم تا برای کنترل آنچه از سوی وزیر بهداشت افسردگی خوانده شده، تمامی عوامل اجتماعی فرهنگی و تاریخی را مداخله دهیم با وقتی به بحث آسیب شناسی اجتماعی به صورت جدی نگاه نکنیم، صرفاً با نشست در مطب و تجویز داروهای ضد افسردگی و کمک گرفتن از اروانشناسان نخواهیم توانست آن مشکل را کنترل یا از افزایش روزافزون آن جلوگیری کنیم. ما نیازمند آموزش سه بعد زیستی، روانی و اجتماعی در مدارس کشور هستیم تا با توانمند کردن افراد از بروز مشکلات برای آنها پیشگیری کنیم.»
- اوضاع روزبهروز وخیمتر میشود
اگر امروز آمارهای رسمی 26.8 درصد ایرانیان را افسرده معرفی کرده، اوضاعی به مراتب در هم پیشبینی کرده است. بر اساس آنچه حسن قاضیزاده هاشمی وزیر بهداشت اعلام کرده، تعداد جمعیت افسرده ایرانی آنچنان افزایش خواهد داشت که در سال 2030 میلادی (۱۴۱۰ خورشیدی) کشور رتبه دومین کشور افسرده جهان را تصاحب خواهد کرد؛ در حال حاضر چهارم قرار دارد.
اعلام اعداد و ارقام از سوی وزارت بهداشت فقط باعث شد تا زنگ خطر در بحث سلامت روان با صدای بلندتری به گوش برسد، وگرنه تا پیش از این هم از شیوع افسردگی در جامعه ایرانی خبرهای منتشر شده بود. نکتهای که این بار در قالب عدد مشخص شده، این بوده که شیوع افسردگی میان زنان 16.8 درصد و در مردان کمی بیش از ۱۰ درصد است؛ پس حالا اعداد و ارقام هم نشان میدهند که زنان ایرانی با خطر بزرگی دست به گریباناند و نتیجه تمامی سیاست گذاریهای حکومتی چند سال اخیر در حوزه زنان عملاً سبب جلوگیر از بروز افسردگی میان این گروه جمعیتی نشده است.
- سلامت روان متولی ندارد
تمامی فعالیتهای وزارت بهداشت معطوف به درمان بیماریهای جسمی است اما وقتی بحث به بیماریهای جسمی بخش روان میرساند، کمبود شدید بیمارستان و تخت روانپزشکی رخ مینماید، تعداد تختهای روانپزشکی کشور بین ۸ تا ۱۱ هزار تخت عنوان شده و خود وزیر بهداشت ابتدای سال ۱۳۹۲ اعلام کرده که کشور با کمبود ۴۰ هزار تخت روانپزشکی روبه روست.
اما در بخش مشاوره و روان درمانی سازمان بهزیستی کشور متولی است و مجوز بخشی از مراکز روانشناسی و مشاوره از سوی این سازمان صادر میشود؛ اگرچه سالها پیش سازمان ملی جوانان نیز در این زمینه مجوز صادر میکرد.
دکتر انوشیروان محسنی بندپی رئیس سازمان بهزیستی کشور گفته که: سازمان بهزیستی کشور یکی از سازمانهای مهم و کلیدی در تأمین و ارتقای سلامت روانی - اجتماعی جامعه در راستای حمایت روانی اجتماعی از کودکان، زنان، سالمندان، معلولین و آحاد جامعه خدمات متنوعی را ارائه داده و توسعه کمی و کیفی و تسهیل دسترسی به این خدمات را در دستور کار خود قرار داده است.»
او اظهار امیدواری کرده که: «با فراهم کردن زمینههای مناسب در راستای کنترل تعیین کنندههای اجتماعی مؤثر بر سلامت و با تمرکز بر نشاط و امید و در جهت کاهش بر جسم بزنی اختلالات روانی و... بیش از پیش مؤثر باشیم و از این رهگذر با حذف موانع، دسترسی بیشتر و بهتر افراد را به خدمات سلامت روان فراهم کنیم.»
- همه تلاشها
موضوع سلامت روان تاکنون نتوانسته توجه مسئولان و متولیان را به خود جلب کند؛ اگر چه هر از گاهی در این مقوله حرفهایی گفته میشود اما ارادهای برای کنترل بیماریهای روان در کشور به چشم نمیخورد و از طرفی برای پیشگیری از ابتلا به افسردگی نیز تاکنون در کشور برنامهای اجرا نشده است.
لیلا ارشد مددکار اجتماعی که سالهاست در زمینه زنان مبتلا به اعتیاد کار میکند. شیوع بیماریهای روان را یکی از مهمترین دلایل ابتلای زنان به اعتیاد قلمداد میکند. او میگوید: «بسیاری از این زنان که امروز با مشکلات ناشی از اعتیاد دست به گریباناند، سالها قبل با مشکلاتی مانند افسردگی روبهرو بودهاند اما عدم شناسایی این مشکلات سبب شده تا با پیچیدهتر شدن مشکلی، مواد مخدر به عنوان راهکاری برای رهایی مورد مصرف قرار بگیرد.»
او با انتقاد از اجرا نشدن برنامههای پیشگیری میگوید: «همه افراد از کودکی میبایست صبر تحت پوشش برنامههای پیشگیری سطح اول قرار بگیرند. در این برنامهها معمولاً مددکاران یا روانشناسان با توجه به رفتارهای کودکان میتوانند به راحتی سلامت روان آنها را بررسی کنند و اگر کودکی در معرض افسردگی یا هر یک از بیماریهای روان یا حتی آزارهای و جنسی قرار دارد، شناسایی و مراحل پیشگیری و کنترل را به اجرا در بیاورند اما انجام این کار مستلزم حضور افراد متخصص در مدارس است که متاسفانه این اتفاق هرگز رخ نداده و ما فرصت کنترل و کاهش آسیبهای ناشی از ابتلای افراد به افسردگی را به راحتی دست دادهایم.»
ارشد در تعریف سطح دوم پیشگیری توضیح میدهد: «در این سطح افراد در معرض خطر با صلاح دید متخصصان و کارشناسان مورد توجه، بررسی و درمان قرار میگیرند. در واقع ما در سطح دوم دایره مخاطبان را تنگتر کرده و فقط افراد در معرض خطر را مورد بررسی قرار میدهیم که خب اجرای این نوع از پیشگیری میتواند ضریب سلامت جامعه را به میزان قابل ملاحظهای افزایش دهد اما متاسفانه این نوع از پیشگیری هم در کشور ما وجود ندارد، خب نتیجه این میشود که شیوع افسردگی در میان افراد رو به افزایش خواهد بود و آمارها روز به روز بالا میرود و ما فقط با عددهای بزرگی روبهرو میشویم که با انتشار این اعداد جامعه را با یک ترس روبهرو کردهایم.»
- من قرص نمیخورم
افسردگی یا خلق پایین گاهی با مشاوره مدیریت میشود اما گاهی نیز ترکیبی از روشهای دارو درمانی و مشاوره به افراد کمک میکند تا بر مشکلشان غلبه کنند، اما نکته مهم در روش دوم این است که بسیاری از افراد حاضر به مصرف دارو نیستند و از ترسی اینکه انگ بیمار روانی به آنها نچسبد حاضر نیستند دارو مصرف کنند، ترویج فرهنگ استفاده از دارو برای کنترل انواع مشکلات ناشی از افسردگی هم هرگز از سوی مسئولین یا رسانههای جمعی انجام نشده و خب طبعاً مردم بدون دسترسی به اطلاعات شفاف و صحیح همچنان بر یک دایره بسته به دور خود میچرخند.
- وقتی مریم همسرش را کشت
مریم یک روز عصبی شد و همسرش را از بالکن طبقه سوم به زیر انداخت و باعث مرگ همسر شد، او که حالا چندین سال است در یکی از مراکز نگهداری بیماران روانی مزمن نگهداری میشود، در حال و هوای روز واقعه میگوید: «عصبانی شدم هلش دادم، یهو افتاد پایین، فقط سه طبقه بود؛ اصلاً نمیدونم چه جوری مرد، مگه آدم از سه طبقه بیفته پایین میمیره؟»
سابقه مریم نشان میدهد که او پیش از این واقعه به افسردگی مبتلا بوده و بر اساس جو فرهنگی حاکم بر خانواده خود و همسرش نمیتوانسته به روانپزشک مراجعه کند. با حاد شدن بیماری بالاخره او را برای درمان نزد روانپزشک میبرند و برایش دارو تجویز میشود. خودش میگوید: «داروها خوب بود: وقتی میخوردم خیلی خوب بودم ولی شوهرم اجازه نداد دوباره به دکتر مراجعه کنم. چند بار با هم بحث و دعوا کردیم اما فایده نداشت. همون روز هم داشتم اصرار میکردم که بهم اجازه بده وقت دکتر بگیرم، لجبازی میکرد، نذاشت و بعد...»
مریم سالهاست که برای فرزندانش دلتنگی است، بعد از آن واقعه تلخ و دردناک هرگز اجازه نیافته تا فرزندانش را ببیند و تنها آرزویش در آغوش گرفتن فرزندانش است، شاید هرگز به آرزویش نرسد.
منبع : صدا
دیدگاه تان را بنویسید