موزه و بنای یادبود نسل کشی ارمنیها در ایروان
| برای همۀ ما واژه نسل کشی همان مفهومی را داردکه نسل کشی سال1994میلادی را در رواندا به یاد آوریم.
۵۵آنلاین :
نویسنده: حمیدرضا سروری
برای همۀ ما واژه نسل کشی همان مفهومی را داردکه نسل کشی سال1994میلادی را در رواندا به یاد آوریم. ما کشتارگروهی یک میلیون و هفتصدهزار انسان را به وسیلۀ خمرهای سرخ در اواخر دهۀ هفتاد میلادی را به یاد می آوریم،کشتار گروهی دردارفور سودان و کشتار یهودیان در جنگ جهانی دوم هم به خوبی در یادمان هست ولی شاید خیلی کم دربارۀ نسل کشی ارمنیها به دست امپراتوری عثمانی در سال 1915می دانیم! تاریخ 24آوریل1915بیشتر به عنوان تاریخی که جنبه ای نمادین برای این نسل کشی دارد معرفی شده وگرنه چه پیش و چه پس از این تاریخ هم شاهد نسل کشی ارمنیها به دست عثمانیها بودیم. واژۀGenocide یا نسل کشی تا اواخر سدۀ بیستم وجود نداشت. رافائل لمکین Raphael Lemkinحقوق دان لهستانی و یهودی از ترکیب واژۀ یونانی(Genos) به معنی نژاد و قبیله با واژۀ لاتینCide)) به معنی کشتن Genocide(نسل کشی) را ساخت و برای نخستین بار درسال 1944میلادی از آن برای نام نهادن کشتار ارمنیها در سال1915استفاده کرد. به راستی او بود که پیگیر ایجاد قانونهای فرامللی برای تعریف نسل کشی بود.گرچه طرح او درنشست صلح پاریس در سال 1945 پذیرفته نشد ولی سرانجام به سال 1951میلادی توسط سازمان ملل پذیرفته شد. به طور کلی خلاصۀ نسل کشی عبارت است از: هرگونه اقدام به قصد نابودی کل یا بخشی از یک ملت یا گروه دینی از راه کشتن همه یا تعدادی از اعضای گروه،تحمیل عمدی شرایطی از زندگی بر گروهی از مردم به منظور نابودی فیزیکی همه یا بخشی از آنها و انتقال اجباری فرزندان آن گروه به گروهی دیگر. ارمنیها سده ها دردشتهای آناتولی یا همان ترکیه امروزی ساکن بودند. بیشتر ارمنیهای دنیا می توانند ریشۀ خانوادگی خود را در همین محدوده پیدا کنند. در سال1915میلادی حدود دو میلیون و چهارصد هزار ارمنی در امپراتوری عثمانی زندگی می کردند،تعداد این جمعیت در اواخر دهۀ20میلادی تنها به30هزار نفر رسیده بود!بیشتر تاریخ دانان بر این باورند که یک میلیون و پانصد هزار نفر از ارمنیها طی راهپیمایی اجباری به دستور عثمانیها در صحراهای سوریه کشته شدند یا از بین رفتند. تعداد قابل توجهی کودک کشته یا زنده سوزانده شدند. تعداد زیادی یتیم خانه برای کودکان زیر پنج سال ساخته شد چون فکر می کردند این کودکان شکنجه هایی را که پدر و مادرهایشان کشیده اند را به یاد نخواهند آورد،حدود سیصد هزار دختر جوان به حرمسراها برده شدند یا به بردگی گرفته و به خانواده های ترکیه ای وارد شدند و مجبورشان کردند که دست از باورهای مذهبیشان بردارند. به راستی که انتقال اجباری کودکان و زنان خود از مصداقهای نسل کشی است. آن دسته از ارمنیها هم که به هرطریقی خود را نجات دادند در گیتی پراکنده گشتند در خاورمیانه،اروپا،آمریکا و جاهای دوری مانند چین و هندوستان. بستر تاریخی رویداد سال1915میلادی دراز و پیچیده است. آخرین سلطان عثمانی کوشید موضوع ارمنیها را با کشتار حدود سیصدهزار ارمنی و البته یونانی و آشوری بین سالهای 1896و1897حل کند. در سال 1909میلادی با انقلاب جوانان ترکیه ای اوضاع رو به بهبود نهاد آنها سلطان وقت عثمانی را مجبور کردند حقوق بنیادی شهروندان را تضمین کند و در این بین ارمنیها هم از این تضمین رعایت حقوق شهروندی به شوق آمدند ولی اوضاع در سال 1914 به گونۀ دیگری رقم خورد و گروههای ملی گرای افراطی که شعارشان سرزمین جاوید با یک دین و یک زبان بود به گونه ای افراطی دست به کار شدند و به ارمنیها برچسب کافر بودن زدند!به راستی موقعیت و موفقیتهای فرهنگی،آموزشی و اقتصادی ارمنیها در مقایسه با دهقانان امپراتوری عثمانی حسادت آنها را برمی انگیخت! پس از ورود امپراتوری عثمانی به جنگ جهانی اول به نفع آلمان و امپراتوری اتریش -مجارستان توجه جهان به دیگر مکانها و البته جنگ متمرکز بود،آلمانیها هم به خاطر همپیمانی با عثمانیها چشم خود را بر بسیاری از رویدادها بستند و تنها در گزارشهای کنسولها و نمایندگان سیاسی آنها می توان اشاره هایی به کشتار ارمنیها یافت. به هرروی توجه جهان به جنگ فرصتی مناسب را فراروی عثمانیها قرار داد تا به حذف ارمنیها بپردازند،نخست تمامی اسلحه های ارمنیها را ضبط کردند،سپس در اوت 1914همۀ مردان و پسرهایی را که توانایی جسمی داشتند را به خدمت ارتش فرستادند و برای بیگاری و حمل بارهای سنگین تا حد مرگ به کار گرفتند و آنهایی که جان سالم به دربرده بودند را اعدام کردند. در24آوریل300ارمنی از رهبران سیاسی و آموزگار را از استانبول به بوسفور تبعید کردند و سپس آنها را به دار آویختند،تیرباران کردند یا در دریا غرق نمودند. در همان حال سه پاشای عثمانی تلگرامهایی به سراسر قلمرو خود و به والیان محلی فرستادند و دستور دادند تا ارمنیهای بالای پنج سال از بین برده شوند و این گونه بود که نابودی ارمنیها که پیشتر آغاز گردیده بود روندی تندتر به خود گرفت. بعد پیرمردها،پیرزنها و کودکان را مجبور کردند که خانه هایشان را ترک کنند. نکتۀ تأسف آور این که هنوز مقامهای سیاسی ترکیه از این رویداد با حسن تعبیر یاد می کنند و آن را انتقال برای خروج از منطقه های جنگی می دانند! همین موضوع و نپذیرفتن نسل کشی ارمنیها از سوی دولت ترکیه دلیل اصلی تیرگی رابطه و بسته بودن مرزهای بین ارمنستان با ترکیه است. با این که بیشتر کشتارها در سال 1915پایان یافت ولی بین سالهای 1920و1922 آتش کشتار باز هم زبانه کشید. جمهوری جدید ترکیه که در سال1923به وسیلۀ مصطفی کمال پاشا بنیان گذاشته شد در بیانیه ای اعلام کرد که سال 1915میلادی هیچ فرد ارمنی در ترکیه نبوده و بنابراین نسل کشی نمی توانسته وجود داشته باشد! سال 1915در شهر دیاربکر بیش ازشصت هزار ارمنی زندگی می کردند ولی امروزه تنها 5 ارمنی در این شهر زندگی می کنند،همین موضوع در شرق ترکیه در شهر وان هم دیده می شود. درسال 1965ارمنیهای گیتی یاد و خاطرۀ پنجاهمین سالگرد کشتار ارمنیها را گرامی داشتند و درآن هنگام بود که نبود بنایی یادمانی را برای این موضوع حس کردند از این رو ساخت موزۀ نسل کشی را در سال 1967میلادی کامل نمودند. معماران موزه Artur Mkrtchianو Shashur Kalashyan هستند بین موزه و بنای یادمان هم دیواری به درازای 100متر از سنگ بازالت ساخته شد و نام برخی از قربانیان نسل کشی روی آن حک گردید. موزه در دو طبقه بنا شده و ماجراهای دهشتناک کشتار ارمنیها را از راه عکسها،گزارشهای روزنامه ها،فیلمها،خاطره ها و نوشته های برخی از شهروندان آلمان،انگلستان و آمریکا را بیان می کند. بین ساعتهای 11تا 4بعدازظهر می توان از موزه دیدن کرد و بازدید از موزه رایگان است. بیرون از موزه مناره ای مخروطی به بلندی40متر به عنوان نمادی ازبقاء و زندگی دوبارۀ مینوی برپا گردیده و درکنارآن یادمانی دایره ای شکل با آتشی که همیشه در آن برافروخته است یاد قربانیان را گرامی می دارد.
دیدگاه تان را بنویسید