گوردخمه های ده نو اسحاق وند هرسین
| معماری صخره ای از دوران باستان در ایران رواج داشته و بیشتر در خدمت باورهای مذهبی ایرانیان باستان بوده گاهی هم برای سکونت دل صخره ها را تراش داده اند.
۵۵آنلاین :
نویسنده : حمیدرضا سروری معماری صخره ای از دوران باستان در ایران رواج داشته و بیشتر در خدمت باورهای مذهبی ایرانیان باستان بوده گاهی هم برای سکونت دل صخره ها را تراش داده اند. دخمه یا استودان(محل نگهداری استخوان) جایگاه مهمی درآداب مذهبی مربوط به چگونگی رفتار ایرانیان باستان با پیکر مردگان داشته. براساس وندیداد که بخشی از اوستا است جسد آدمی(Nasu) توسط دیو مرگ(Druj-Nasu) تسخیرمی گردد و بنابراین توانایی آلوده کردن آفرینشهای سپندینه یعنی آتش،آب و زمین(خاک) را دارد براین اساس در آیین زرتشت سوزاندن مرده،به آب سپردنش و یا دفن مستقیم درخاک نادرست است. جسد باید به مکانهای بلند برده شود تا به وسیلۀ پرنده ها ازتمامی اجزای فساد پذیر رها شود. پس از این مرحله است که استخوانها درون استودانها جمع می شوند. بین استانهای ایران،استان کرمانشاه به خاطر کوههای زاگرس محل مناسبی برای ایجاد گوردخمه های گوناگون بوده و در این زمینه به ویژه از نظر تعداد و اهمیت پس از استان فارس درجایگاه دوم قرارمی گیرد. پژوهشگران بزرگی مانند ارنست هرتسفلد آلمانی گوردخمه های موجود در غرب و شمال غرب ایران و شمال عراق را از آن دوران ماد می دانستندHerzfeld,1920:13,idem,1941:201)) ولی امروزه بیشترینۀ پژوهشگران براین باورند که این تاریخ گذاری معتبر نیست بلکه بیشترگوردخمه ها واستودانها(استخوان دانها)را از دوران هخامنشی و فراهخامنشی می دانند (Gall,1974:145-161). در25کیلومتری بیستون چهار دخمه وجود دارد که از نظر تقسیمهای استانی بخشی از شهرستان هرسین هستند پس از عبور از پل چهر و روستاهای عزیزآباد،گرمیانک،شمس آباد،سرخه ده،پاسار و ده نو به گوردخمه های اسحاق وند هرسین می رسیم.روستای بعد از ده نو هم چمن اسماعیل نام دارد. کمی پس از دخمه های اسحاق وند که در دامنۀ کوه قرار گرفته از راه جاده ای فرعی و پس از طی کردن 8کیلومترجادۀ خاکی به زیارتگاه گره بان که از آن مردمان اهل حق است می رسیم که دارای عرق نعنای مشهوری به نام عرق نعنای گره بان است. یکی از دخمه ها بین روستاهای شمس آباد و سرخه ده جای گرفته و به دخمۀ شمس آباد معروف است و سه گوردخمۀ دیگر بین روستاهای ده نو و چمن اسماعیل قرار گرفته اند.دخمۀ شمس آباد در ارتفاع 50متری از سطح رودخانۀ گاماسیاب است. بین مردم محلی اتاق فرهاد خوانده می شود و به وسیلۀ اسکار مان(Oskar Mann)شناسایی و معرفی شده. اندازۀ قاب حجاری دخمه 210سانتیمتر و عمق آن نیز 150سانتیمتر است. از نظر ریخت به سه گوردخمۀ دیگر بسیارشبیه است. در ده نو سه دخمه کنار همدیگرند یکی از آنها در ارتفاع بالاتری از دو دخمۀ دیگر قرار دارد دخمۀ سمت چپ دارای دهانۀ ورودی به اندازۀ 210سانتیمتر است. عمق دخمه هم 84 سانتیمتر است. دخمۀ میانی 163سانتیمتر پهنا دارد و عمق آن نیز 175سانتیمتر است. نکتۀ جالب و بسیار با اهمیت در مورد این دخمه ها وجود چهار نقش برجسته روی دخمۀ میانیست. فردی به بلندی 180 سانتیمتر در حالت نیم رخ تصویر شده،دستانش را بلند کرده و بدون تردید در حال انجام مراسم مذهبیست. جامگانی بلند پوشیده و حالت کلی نقش برجسته به نقش برجسته های هخامنشی شبیه است. هرتسفلد بر این باور بود که وی همان گئومات مغ یا بردیای دروغین است و دلیل آن را هم اشارۀ داریوش اول به دژ سیکایوواتیش(Sikayauvatiš) در کتیبۀ بیستون می دانست جایی که گئومات کشته شده و در نزدیکی بیستون قرار داشته است. سمت راست این فرد قابی کوچک دیده می شود که دارای سه نقش برجسته است. شکل قاب و کوچک بودن نقشها و به طور کلی شکل و شمایل این سه نقش از نظر هنری با فرد بزرگتر متفاوت است و این گونه به نظر می رسد که این سه نقش برجسته در زمانهای بعدی نسبت به نقش فرد بزرگتر حجاری شده اند. دو آتشدان در این بخش دیده می شود آتشدان اول 83سانتیمتر بلندی دارد و آتشدان دوم 94سانتیمتر است و سپس پشت آتشدان فردی به بلندی 80سانتیمتر نقش شده،وی دو دستش را در حالی که از آرنج خم شده به سمت بالا گرفته و به نظر می رسد شیئی را در دست چپ حمل می کند شاید کاسه ای بوده که قصد داشته از درونش ماده ای را به درون آتشدان بریزد!هرچند تشخیص آن بسیار دشوار است. شکل نقش وکم برجسته بودنش بسیار به نقش برجسته های اشکانی شبیه است. هرچند دو آتشدان روبروی او بیشتر شبیه آتشدانهای دوران ساسانیند. هیچگاه با قاطعیت نمی توان تاریخ نقشها را تعیین کرد!در سفر به استان زیبای کرمانشاه و پس از دیدن مجموعۀ جهانی بیستون بازدید از گوردخمه های اسحاق وند هرسین را هم به برنامۀ سفر خود بیفزایید.
دیدگاه تان را بنویسید