ارسال به دیگران پرینت

دژ شهر اورارتویی بسطام

| روسایی-اورو- تورRusai-Uru-Tur یا روسایی پاتاری(Rusai patari)شهرکوچک روسا در40کیلومتری شمال خوی،85کیلومتری جنوب شرقی ماکو و در9کیلومتری غرب شهر قره ضیاء الدین مرکز بخش چایپاره درکنار رود آقچای جای گرفته.

۵۵آنلاین :

نویسنده : حمیدرضا سروری

روسایی-اورو- تورRusai-Uru-Tur یا روسایی پاتاری(Rusai patari)شهرکوچک روسا در40کیلومتری شمال خوی،85کیلومتری جنوب شرقی ماکو و در9کیلومتری غرب شهر قره ضیاء الدین مرکز بخش چایپاره درکنار رود آقچای جای گرفته.رودخانۀ آقچای ازکوههای مرزی ایران وترکیه سرچشمه گرفته وپس از طی مسیر،داخل دره های کوهستانی،در محل قرارگرفتن دژ-شهربسطام ازکوهستان خارج شده و دردشت چایپاره،جریان پیدا می کند مسیر این رودخانه بخشی از جاده باستانی بوده که منطقه های شرقی اورارتو،از جمله تبریزو مرند را با توشپا پایتخت اورارتوها درکناردریاچه وان مربوط می کرده است.این تأسیسات درنقطه ای ساخته شده که چیرگی کامل بر دشت چایپاره داشته و جاده ای که در بالا به آن اشاره شد را نیزکنترل می کرده است.این دژ-شهر باستانی بزرگترین محوطه اورارتویی ایران است. آثار اورارتوها را امروزه درچهارکشور ایران،ترکیه،عراق و ارمنستان می توانیم ببینیم. اورارتوها حدود ربع نخست هزارۀ اول پیش از میلاد یکی از قدرتهای برتر شرق بودند. صنایع سنگی اورارتوها ازسطح فنی بالایی برخورداربود و تحت چنین شرایطی درکوهستانهای صخره دارساکن شده بودند.آنهامجبور بودند که صخره ها را بریده ودرمیان کوهها،جاده،کانال،ساختمان،آرامگاه صخره ای وحتی زمین مناسب برای کشاورزی ایجاد کنند.آثارصخره ای گوناگون ازآنها دلیلی است بر این که کارروی سنگ درذات اورارتوها بوده.دژ-شهر بسطام به وسیلۀ ولفرام کلایس آلمانی پیدا وکاوش آن ازسال1347تا سال1357خورشیدی به مدت ده فصل توسط هیأت باستان شناسی آلمان در ایران انجام شد. روسایی-اورو- تور(بسطام) به وسیلۀ روسای دوم (685-645ق.م)بنیان نهاده شده،کتیبه ای که به سال1910میلادی درماکو و توسط کنت کانیتز(Count Kanitz) پیدا شده و اکنون درگنجینه ایران باستان(موزه ملی ایران)نگهداری می شود گویای بنیانگذاری شهر توسط روسای دوم درحدود اواخر سدۀ هفتم پیش از میلاد است.پس از پایان فرمانروایی روسای دوم بسطام به دلیل آتش سوزی ویران و ترک شد. به نظر می رسد دلیل نابودی و آتش گرفتن دژهجوم سکاها بوده! یافته شدن سرپیکانهای سکایی این نظریه را تا حدی تقویت می کند هرچند برای اثبات این انگاره باید پژوهشهای بیشتری صورت بگیرد.برخی از نشانه ها نمایانگر این است که استقرار در دژ بسطام طی دوران ماد،هخامنشی،اشکانی و ساسانی هم ادامه داشته و پس از آن درسده های سوم تا هفتم هجری/نهم تا سیزدهم میلادی هم شاهد حضور دژ و دهکده ای ارمنی نشین بوده تا هنگامۀ تاخت و تاز مغولان که باعث شده بسطام برای همیشه غیر مسکونی شود تا امروز که شاهد حضور دهکده ای کوچک است.هیأت باستان شناسی آلمان طی کاوشهای خود بخشهای گوناگونی را پیدا کرد از جمله ساختمان شرقی با162مترطول و130متر عرض و اتاقهایی که به نظر می رسد اصطبل بوده است.محله مسکونی نیز درپای کوهی که دژ برفراز آن قرارگرفته،گسترده شده است.ازاین محله یک ساختمان ناتمام با عنوان خانه شمالی وقسمتی از یک مجتمع مسکونی توسط آلمانیها کاوش شده.محله مسکونی بدون دیوار سراسری دفاعی بوده و به زندگانی مأموران شاغل در دژ و خانوادۀ آنها اختصاص داشته است.قلعه یا بخشهای نظامی قسمت اصلی دژ-شهر را تشکیل می دهد و شامل بخشهای پایینی،میانی و بالایی است و دیوارهای دفاعی پشتبنددار بیرون دژ شمالی و ساختمان شرقی.اقامتگاه شاهانه یا محل کار و اقامت حکمران در بخش بالایی دژ بوده،چندین اتاق در این بخش کاوش شده و دربرخی از اتاقها آثار رنگ آمیزی هم به دست آمده.میان قلعه یا ارگ میانی دارای خمره های بزرگی برای ذخیرۀ آذوقه از جمله شراب و روغن بوده و البته بقایای سوختۀ بیش از150حیوان.احتمالاً گوشت حیوانها را برای استفاده درزمستان ذخیره می کردند.همراه با استخوانهای سوخته درحدود1500مهر و اثرمهرگلی که متعلق به مقامهای بلند مرتبه بوده هم به دست آمد.در این محل بنایی پیدا شد که به نظر می رسد نیایشگاهی از آن خالدی(Khaldi) یا هالدیḪaldi)) یکی ازخدایان اورارتوها بوده.بخش پایینی دژ یا پایین قلعه در جنوب محوطه است و ورودی اصلی محوطه در این بخش بوده و درپشت دیوارهای قطور دفاعی فضاهایی از جمله اتاق نگهبانان،اسلحه خانه،انبارآذوقه و غیره دیده می شود.درسال1377خورشیدی سازمان میراث فرهنگی تصمیم به ادامۀ کاردر این محوطه گرفت و سرپرستی که برای انجام این کار گرفته شد بهترین فرد ممکن برای کاوش بود.دکترحمید خطیب شهیدی یکی ازبهترین باستان شناسان ایرانی که پیشینه همکاری با آلمانیها را در بسطام داشت برای این کاردرنظرگرفته شد(خطیب شهیدی،361:1383)هیأت ایرانی کاوش را دردروازۀ جنوبی،دروازۀ شمالی،خانه شمالی و خانه شرقی ادامه داد و درتأسیسات پشت دژ آثار یک دیوار سنگی طولانی را پیدا کرد.

به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه