«فیروز»ها رفته‌اند

۵۵آنلاین :

صداهایی که از حلقومش بیرون می‌آورد، مثل دایره زدن ناشیانه‌اش، ناموزون، ناهنجار و اعصاب خردکن است! شک ندارم که در تمام عمرش آوازی نخوانده و هیچ شعله شوقی در هیچ دلی برنیفروخته. از سر تا پایش فلاکت می‌بارد.نه‌تنها ذره استعدادی در رقص و آواز ندارد، بلکه مثل روز روشن است که چنته‌اش نیز از هرگونه شوخ طبعی ذاتی و طبیعی خالی است؛ خالی از هرگونه طنز و حلاوتی. بی‌تردید از سر نداری و فقر و استیصال و بدبختی است که فرصت را مغتنم دانسته تا در این چند شب مانده به نوروز، نقش حاجی فیروز را بازی کند و لقمه نانی ببرد و چند تومانی کاسب شود. شکی برایت باقی نمی‌ماند که به‌دنبال تکدی است، نه نمایشی هنرمندانه و شادی‌بخش! شکلک‌ها و حرکت‌هایش، بیش از آنکه بیننده را به خنده بیندازد، رقت برمی انگیزد و ترحم می‌خرد! با خود می‌پرسم، مگر نه این است که «حاجی فیروز» قرار بوده با خود موجی از نشاط به همراه بیاورد؟ نه؛ این حاجی فیروز دیرآشنا و قهرمان فولکلور ما ایرانی‌ها نیست. مثل بسیاری چیزهای دیگرمان، فیروزمان نیز جعل شده است! مگر نه این است که قرار بوده با حرکات و کرشمه‌ها و آوازهای دلنشینش غم‌ها را از دل‌ها بشوید و مسرتی روح‌انگیز در جان‌ها جاری کند؟ پس چرا این روزها یا خبری از حاجی فیروزها نیست و اگر هم هست، نسخه بدلی‌های رقت‌انگیزی هستند که هیچ شباهتی به حاجی فیروز مألوف خودمان ندارند؟اما این بخت برگشته‌ها که متهم نیستند. آنها درد نان دارند و برای دوای این درد چاره‌ای ندارند جز اینکه به هر دری بزنند، حتی در روسیاهی! آنها فقط نشانی می‌دهند که از خود بپرسیم، چه شد که همه فیروزهای نوید دهنده فیروزبختی، بی‌خبر گذاشتند و رفتند؟ طرفه آن که فیروزهای ما رفته‌اند و جای‌شان بدجوری خالی‌است و نشانی از آنها در کوچه و خیابان نیست. آری، سیاه‌ها رفته‌اند. مگر نه این بود که عید پیش از سر رسیدنش، «حاجی فیروز»‌ها را پیشاپیش به‌عنوان پیام آوران بهار می‌فرستاد. برزنگی‌ها می‌آمدند، برای ریشخند کردن روسیاهی زمستان. حاجی «فیروز»ها، سیاه زنگی‌های داوطلبی بودند که با جان و دل برای امیدبخشی می‌آمدند. لبخند بر لب‌ها می‌آوردند و شادی می‌پراکندند و همه نیز دوست‌شان داشتند. هدف، مسرت بخشی بود. غم‌ها باید زدوده می‌شد و مسئولیت این کار نیز با «فیروز»ها بود که صمیمانه و با جان و دل قدم پیش می‌گذاشتند.... حتی اگر کوهی از غم بر شانه‌های‌شان سنگینی می‌کرد و در خلوت و تنهایی، یک چشم‌شان اشک بود و چشم دیگرشان خون، به میان مردم که می‌آمدند، تو گویی شادترین آدم‌های روزگارند! چرا؟ چون شادی را باور داشتند و شادی بخشی را تقدیس می‌کردند. سیاهانی که علاوه بر شیرینی و شوخ‌طبعی، دانش این کار را هم داشتند. حاجی فیروز از دیرباز نمادی از یک‌تحول عظیم طبیعی بوده؛ با صورتی سیاه شده که نماد روسیاهی سرمای زمستان است و لب‌ها و لباس‌هایی سرخ که نمادی از بهار نشسته بر پیکره این سرما[ی روسیاه]. اما حالا در آستانه نوروز در کوچه و خیابان می‌چرخیم و به دنبال‌شان می‌گردیم. انگار نه انگار که اصولاً زمانی در این سرزمین وجود داشته‌اند و با آواها و کرشمه‌های خود به رگ‌های شهرها خونی تازه می‌دادند!گویی دیگر شادی و خنده ناشی از تماشای حاجی فیروز چیزی پرت و اضافی است و ما دیگر وقتی برای این قرشمالی‌ها نداریم! به جای این کارها می‌توانیم از روی صفحه گوشی‌هایمان جوک‌های اروتیک بخوانیم و برای هم تعریف کنیم. چه باک، که دیگر لطیفه قشنگی نشنویم! لطیفه‌ای که پرده دری نکند، تحقیر نکند و نمایشی از استهزا و دست انداختن این و آن نباشد... و آدم را بدون این‌ها بخنداند. آخر مگر خنده و شادی دوای هر درد بی‌درمانی نبود؟ آن هم در روزهایی که میهمان عزیزکرده‌ای چون بهار پشت در بود.انگار باید مرگ یک نمایش را باور کرد، مرگ نمایش «فیروز»ها را؛ یک نمایش اصیل چندهزارساله، که نمایش گردان‌ها و معرکه گیرهایش جلوی چشم‌های ما گذاشتند و رفتند. یا مردند، یا از سال‌ها قبل از مرگ طبیعی از نفس افتادند؛ توگویی که این نمایش، اصلاً نه تماشاگری داشته و نه اصلاً از بیخ تماشایی در کار بوده!با همه این‌ها، چه با این سیاه‌ها و چه بدون آنها، با همه بایدها و نبایدها، شایدها و نشایدها، عید، عید است و حال و هوایی که نوروز با خود می‌آورد، برای ما ایرانی‌ها شبیه هیچ چیز دیگری نیست. بهاران هماره برای ما مملو از زندگی بوده است و کیست که توان انکار این حقیقت را داشته باشد؟ از این رو، چه نوروز امسال، چه نوروز سال بعد و چه نوروز صد سال بعد، باز همدیگر را خواهیم دید و باز لبخند خواهیم زد و باز به یکدیگر خواهیم گفت: نوروزتان فیروز...