کوشک سلیمانیه

۵۵آنلاین :

نویسنده : حمیدرضا سروری

عمارت یا کوشک سلیمانیه درشهرکرج بین بلوارهای شهیدچمران وامامزاه حسن واقع شده درمحلی که پیشتر ازآن دانشکدۀ کشاورزی بود ولی امروزه متعلق به ادارۀ میراث فرهنگی،صنایع دستی وگردشگری استان البرز است. درتاریخ 2/12/1327خورشیدی باشمارۀ370درفهرست آثارملی به ثبت رسیده.این بنا بین سالهای ۱۲۲۵تا۱۲۲۷هجری قمری دردوران فتحعلی‌شاه قاجارساخته شده است.معماربنا محمد حسین خان نظام الدوله اصفهانی (صدر اصفهانی)بوده.مجموعۀ سلیمانیه دربردارندۀ بخشهای گوناگونی چون عمارت گلشن،ساختمان کلاه فرنگی،عمارت درقرمز،باغ انگوری،باغ فراش آباد و...بوده که از این مجموعه تنها کوشک آن مانده!به نظر می رسد وجه تسمیه بنا به این دلیل بوده که یکی از پسران فتحعلیشاه که سلیمان میرزا نام داشته فرمانروای منطقۀ کرج بوده و این کاخ هم محل اقامت او،بنابراین طبیعی است که نام او روی این عمارت گذاشته شود. صدر اصفهانی بانی بنا هم پدرزن سلیمان میرزا بوده.از بین افرادی که به بنا اشاره می کنند می توان به ژاک موریه،کرپورتر،سولتیکف،اوژن فلاندن،کنت دوسرسی ،بروگش آلمانی و چند نفر دیگراشاره کرد.مجموعه به دلیل مرگ فتحعلیشاه درسال1250هجری قمری و فرار سلیمان میرزا ازدست جانشین فتحعلیشاه قاجار یعنی محمد شاه قاجار مدتی متروک می شود تا این که درزمان ناصرالدین شاه تعمیرهایی درکوشک صورت می گیرد و تزییناتی به بنا افزوده می شود.بر اساس نوشته های چند تن از افرادی که از بنا بازدید کرده اندکوشک دارای تزیینات آیینه کاری هم بوده که امروزه اثری از آن دیده نمی شود.بنا در دو طبقه ساخته شده.ورودی ونماهای اصلی آن شمالی-جنوبی است.فضای همکف با ساختاری پایه ای و برپا دارنده، فضای طبقۀ اول را که کاملاً مجلل است ازگزند شرایط آب و هوایی ویژۀ منطقه به دور می دارد.فضای تالار به وسیلۀ دو درگاه ازسمت شرق و غرب به راهروهایی باز می شود که انتهای شمالی و جنوبی آنها پلکانی است که به همکف می رسد.درراهروها و روبروی این دو درگاه ورودیهای دیگری ورود به گوشواره های شرقی و غربی را ممکن می کند.تالار اصلی عمارت فضایی مستطیل شکل است که دارای تزیینات گچ بری،نقاشی و تزیینات چوبی و سنگی است.تزیینات چوبی شامل ارسی یا پنجره های مشبکی است که البته بازسازی شده اند.سقف تالار هم ازچوب ساخته شده.تزیینات سنگی تالارشامل ازاره ای مرمرین است که تا ارتفاع یک متری ازکف تالاربین دوجرزمیانی ارسیها دردوضلع شمالی و جنوبی و حدفاصل تاقچه ها تا کف دردو ضلع شرقی و غربی قراردارد.ازارۀ کنونی تالار بازسازی شده و تنها بخش اندکی ازآن ازارۀ اصلی است.تزیینات گچ بری تالارهم شامل نقشهای رنگی هندسی و گیاهی است که شوربختانه دچارریختگی و پوسته شدن شده.تزیینات نقاشی شامل دو تابلو روی زمینه ای گچیست که اهمیت عمارت را دوچندان می کند.تابلوها درنیمۀ بالایی دیوارهای شرقی و غربی و درعرض دیوارترسیم شده اند.نقاشیها توسط عبدالله خان نقاش باشی درسال1228هجری قمری کشیده شده اند.هنگامی که نقاش به کاخ آمد هیچ فضایی را برای نقاشی آماده ندید بنابراین دستور دادکه فضای تاقهای دیوارهای شرقی و غربی شاه نشین را بپوشانند و سپس روی اندودی ازگچ نقاشیها راکشید.رنگهای به کاررفته دراین نقاشیها معدنی است.نقاشیها با روش ایرانی کشیده شده و رنگها کنارهم قرارگرفته اند نه روی یکدیگر.اندازۀ نقاشیها 6مترو 85سانتیمتر در2متر و40سانتیمتراست.نقاشی دیوارشرقی آغا محمد خان قاجار بنیانگذار سلسلۀ قاجار را به همراه پدرش(محمد حسن خان قاجار)برادران(جهانسوز،جعفرقلی و مهدی خان)ولیعهد(فتحعلی خان)و بزرگان ایل قاجار نشان می دهد.این نقاشی تنها نقاشی موجود ازآغا محمد خان قاجار است.از آن جا که نقاش بسیاری از این افراد را دیده تلاش کرده همۀ آنها را به همان شکل حقیقی بکشد،بنابراین درنقاشیهای عمارت سلیمانیه واقع گرایی تا حد قابل قبولی رعایت شده.نکتۀ بسیارجالب دراین تابلو نمایش ولیعهد(فتحعلی خان)با کلاه زندیه است شاید نقاش تلاش داشته این را بقبولاندکه این دو خاندان دیگر با هم دشمنی ندارند! یا این که به دلیل نزدیکی زمانی و تحت تأثیر نقاشی دورۀ زندیه ناخودآگاه دست به این کار زده!پاسخ به این پرسش کمی دشوار است.نقاشی دیوار غربی فتحعلیشاه دومین پادشاه سلسلۀ قاجار را نشسته بر تخت به همراه پسرانش نشان می دهد.14تن از پسرانش اطراف اوهستندکه از مهمترینشان می توان به عباس میرزا(ولیعهد)،محمد علی میرزا و علی خان اشاره کرد.سلیمان میرزا سی و چهارمین وکوچکترین فرزند شاه دراین تابلو است و با جامگانی سپید تصویر شده.روی تخت شاه چنین نوشته شده: تخت دارای جهان، فتحعلی‌شاه است این/یا كه عرشست و برآن از ملك العرش آهنگ.زیرآن هم نوشته شده:زد رقم برده شه عبدالله1228.تصویر فتحعلیشاه بسیارصدمه دیده بوده و درسالهای اخیرتوسط سازمان میراث فرهنگی مرمت گردیده.