در داووس 2017 چه گذشت؟

۵۵آنلاین :

نشست اندیشمندان، سیاستمداران و متفکران حوزه‌های اقتصاد، سیاست و علوم اجتماعی و فناوری در دهکده مرتفع و برفی داووس در سوئیس اگرچه نقد و بررسی موضوعات متعددی را دربر داشت اما به گفته ناظران و تحلیلگران دغدغه واحد اغلب میزگردها و سخنرانی‌ها «خیزش پوپولیسم» و رویدادهای غیرمنتظره‌ای بود که در یک سال گذشته در جهان رخ داده و شاید دامنه آن در سال جاری نیز گسترش یابد. اثرگذاری این رویکرد پوپولیستی در آمریکا و اروپا روی عرصه‌های اقتصادی و اجتماعی و جهت بخشی به سیاستگذاری‌ها و تصمیم‌گیری‌های آتی مساله‌ای است که بحق مورد نگرانی است. در حالی که پیش‌بینی‌های نهادهای اقتصادی نسبت به رشد اقتصادی کشورها و رشد بازارها برای سال ۲۰۱۷ بهبود یافته است اما هنوز ریسک رویدادهای پیش‌بینی نشده بالاست. هنوز بی‌ثباتی‌های سیاسی می‌تواند با رقم زدن پدیده‌هایی چون مهاجرت گسترده بخش عمده‌ای از پیش‌بینی‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. سخت‌ترین کار فعلی برای نظریه‌پردازان پیش‌بینی آینده است؛ چرا که فعلا زمان، زمان غلط از آب درآمدن پیش‌بینی‌های عقلانی است.

داووس، بلندترین شهر رشته کوه‌های آلپ که در ارتفاع ۱۵۶۰ متری قرار دارد، هر سال در روزهای نخست سال نو میلادی، در کوران برف و سرما، در میان تدابیر شدید امنیتی میزبان چهره‌های بزرگ سیاسی و اقتصادی است. چهره‌هایی که کمتر پیش می‌آید در یک محدوده و فضای کوچک این چنین گرد هم آیند؛ این از موفقیت‌های کم‌نظیر کلاوس شواب ۷۹ ساله است که توانست با راه اندازی چنین اجلاسی به تدریج داووس را تا حد مهم‌ترین نشست‌های بین‌المللی نیز بالا ببرد.

در اجلاس داووس سه هزار نفر شرکت می‌کنند که تمامی افراد به طرز سختگیرانه‌ای با دعوتنامه رسمی به داووس وارد می‌شوند. به طوری که حضور در این اجلاس برای بسیاری از سیاستمداران و مقام‌های سیاسی و اندیشمندان در حد آرزو باقی می‌ماند. افراد معمولا ابتدا باید چند سالی در نشست‌های منطقه‌ای حضور پیدا کنند تا در نهایت به اجلاس اصلی داووس دعوت شوند. بلیت حضور در نشست‌ها برای اعضا رایگان است اما اعضای حقوقی و حقیقی داووس حق عضویت سالانه می‌پردازند. حق عضویتی که تا مرز ۵۸۵ هزار دلار در سال هم می‌رسد.

در نشست امسال که از 17 تا ۲۰ ژانویه، چهار روز کاری، برگزار شد 1200 مدیرعامل از شرکت‌های مختلف حضور پیدا کردند. در این میان حضور سیاستمدارانی از چین و اروپا و آمریکا و سلبریتی‌هایی چون شکیرا، مست دیمون و فارست ویتاکر نیز بر جذابیت‌های ظاهری و محتوایی داووس امسال افزود. در اجلاس امسال که محور بسیاری از نشست‌ها مشارکت زنان و رفع تبعیض علیه زنان بود، حدود ۸۰ درصد شرکت‌کنندگان مرد بودند و تنها ۲۰ درصد از حاضران در داووس زن بودند. با این حالی در ۹۱ درصد نشست‌ها زنان حضور داشتند.

• چین به دنبال رهبری در همه جا

چین چند سالی است که سعی دارد در هر جایی که می‌تواند چه سیاست، چه اقتصاد، چه فناوری و چه ورزش خود را در قد و قامت یک رهبر نشان دهد و یک اجلاس غیرانتفاعی بین‌المللی مانند داووس نیز از این مساله مستثنی نیست. مجمع جهانی اقتصاد برای نخستین بار در داووس ۲۰۱۷ میزبان رئیس جمهوری از کشور چین بود. شی جین‌پینگ همچنین بزرگترین هیات چینی را با خود به داووس آورد تا همزمان دو رویداد تازه را رقم بزند. او در حالی که به عنوان نخستین رئیس جمهور از کشور چین در این رویداد شرکت کرد، سخنرانی افتتاحیه این مراسم را هم بر عهده داشت و در آن بر تداوم فرآیند جهانی شدن تاکید کرد. او عنوان کرد که جهانی شدن هنوز قدرت بهبود زندگی مردم را دارد. او در بخشی از سخنرانی خود گفت: «درست است که جهانی شدن اقتصاد، مشكلات جدیدی ایجاد کرده است. اما دلیلی برای پا پس کشیدن از آن وجود ندارد. بلکه باید فرآیند جهانی شدن را اصلاح و مدیریت، اثرات منفی آن را خنثی و مزایای آن را به تمام کشورها و ملل معطوف کرد. در زمانی که نیروهای ملی‌گرا و حمایت‌گرا در حال قوت گرفتن در غرب هستند. جهانی شدن به راحتی می‌تواند قربانی شود. برخی جهانی شدن اقتصاد را منجر به بروز هرج‌ومرج در دنیا می‌دانند. زمانی از جهانی شدن به عنوان گنجی به مثابه آنچه علی بابا در بغداد یافته بود نام می‌بردند و حالا آن را مانند جعبه پاندورا سرمنشا بدبختی می‌دانند. بحران مالی جهانی مثال دیگری است. این بحران پیامد غیرقابل اجتناب جهانی شدن نبود، بلکه نتیجه شکست بزرگ مقررات مالی بود.»

اما این اظهارنظر تنها از سوی رئیس جمهور چین نبود و بقیه چینی‌ها هم نظراتی مشابه در اجلاس ارائه دادند. از جمله جک ما موسس علی بابا و یکی از مشهورترین چهره‌های کارآفرین در بازارهای جهانی. او نیز از جهانی شدن دفاع می‌کند اما انتقاداتی نیز به امریکا وارد می‌داند. او در بخشی از سخنرانی‌های خود در این نشست گفت: «امریکا نباید به خاطر مشکلاتی که دارد جهانی شدن را سرزنش کند. بلکه مدیریت این فرآیند در آمریکا اشتباه بود. آنها به جای استفاده از ثروت تولید شده، آن را حیف و میل کردند. شرکت‌های بین‌المللی آمریکایی میلیون‌ها و میلیون‌ها دلار از جهانی شدن درآمد داشتند. در سه سال گذشته شرکت‌هایی چون آی‌بی‌ام، سیسکو و مایکروسافت چند میلیارد پول تولید کرده‌اند. اما این پول چه شده؟ هدر رفته است. در ۳۰ سال گذشته امریکا درگیر ۱۳ جنگ شده است که هزینه‌ای بالغ بر 2/14 هزار میلیارد دلار برای این کشور دربرداشته است. این همان جایی است که تمامی آن پول‌ها صرف شده است. اگر بخشی از این پولی صرف ساخت و ارتقای زیرساخت‌ها یا کمک به کارگران یقه آبی و یقه سفید می‌شد چه اتفاقی می‌افتاد؟ شما باید پولی که درمی‌آورید را برای مردم خودتان هزینه کنید.»

• وداع با آمریکایی که می‌شناختیم

دونالد ترامپ اگرچه در داووس حاضر نبود اما نامش در اغلب بحث‌ها و گفت‌وگوها برده شد. او در حالی قدرت را در آمریکا به دست گرفت که در داووس همه صحبت از ابهام و نامشخص بودن سیاست‌های او می‌کردند. درباره رویکردی که دولت ترامپ در خود آمریکا و در جهان دنبال می‌کند، نااطمینانی زیادی وجود دارد. با این همه آمریکا نمایندگان زیادی در این نشست داشت، چه از میان اقتصاددانان و مدیران شرکت‌ها و چه سلبریتی‌ها. اما شاخص‌ترین چهره آمریکایی حاضر در این نشست احتمالا جو بایدن، معاون رئیس جمهور سابق آمریکا باراک اوباما بود. بایدن در زمان برگزاری نشست هنوز در سمت خود باقی بود و به نوعی سخنرانی پایانی دوران هشت سال فعالیت سیاسی خود را ایراد می‌کرد. او در این سخنرانی سعی کرد از نظم لیبرال بین‌المللی و تلاش‌های دولت باراک اوباما طی هشت سال گذشته دفاع کند. سخنانی که بخش‌هایی از آن به وضوح در تقابل با آنچه بود که دونالد ترامپ می‌گوید؛ از جمله در مورد ناتو.

بایدن در 48 ساعت پایانی حضور در قدرت ایالات متحده، از تلاش دولت متبوعش برای صلح، دفاع از ناتو و پیمان آتلانتیک، نقش روسیه در انتخابات آمریکا و اینده اتحادیه اروپا گفت. او همچنین در مورد جهانی شدن نیز گفت: جهانی شدن خوب مطلق نیست. من یک تاجر آزاد هستم و از جهانی شدن حمایت می‌کنم. اما نمی‌توانم انکار کنم که جهانی شدن شکاف بین طبقه بالا که با سرعت به جلو می‌رود و طبقه متوسط درگیر با مشکلات و طبقه پایین در حال سقوط را زیادتر کرده است تجارت بین‌الملل و ادغام بیشتر اقتصادها میلیون‌ها نفر از مردم را در جهان در حال توسعه از فقر مطلق نجات داده و برای آنها تحصیلات بالاتر، امید به زندگی بیشتر و فرصت‌های فزون‌تری به ارمغان آورده است.

با این حال داووس فقط محل تجمع منتقدان و مخالفان ترامپ نیست. افرادی هم بودند که از او دفاع کنند و او را چهره‌ای توصیف کنند که به زودی به یکی از امیدهای تداوم روند جهانی شدن تبدیل می‌شود. آنتونی اسکار موچی که از نزدیکان ترامپ است و مدیریت بخش‌هایی از کاخ سفید را در دولت جدید برعهده دارد در اجلاس داووس گفت: «احتمالا من ترامپ را متفاوت از آنچه شما تصور می‌کنید میبینم. اما فکر می‌کنم در چهار سال آینده نظر شما به دیدگاه من در مورد او بسیار نزدیک خواهد شد.»

• بریتانیا به کجا می‌رود؟

ترزا می، یکی دیگر از چهره‌های مطرح حاضر در داووس بود. خانم نخست‌وزیر که از زمان به قدرت رسیدن تاکنون مورد انتقادهای فراوانی در باب بی‌عملی بوده است. او درگیر یکی از سنگین‌ترین سیاست‌های ممکن یعنی جدایی بریتانیا از اتحادیه اروپاست. او در اجلاس داووس سعی کرد بگوید این جدایی به معنای بسته شدن درهای بریتانیا به روی تجارت آزاد و مراودات مالی نیست - همانطور که فیلیپ هاموند خزانه‌دار انگلیس چنین نظری دارد و در میزگرد چشم انداز اقتصاد جهان مطرح می‌کند - اما گفته‌های خانم می برای رهبران بازارهای مالی متقاعد کننده نبوده و نیست و اغلب آنها در گفت‌وگوهایشان بر این نکته تاکید کرده‌اند که در برنامه‌های آتی خود، حجم فعالیت دفاتر مالی‌شان در لندن را کمتر می‌کنند. ترزا می در سخنرانی خود در داووس گفت: «نباید گستره این تصمیم را دستکم بگیریم. تصمیم مردم بریتانیا به معنای مواجهه با تغییراتی بنیادی است. ما باید درگیر مذاکراتی سنگین شویم و نقشی تازه برای خودمان در دنیا تعریف کنیم. باید بپذیریم که مسیر پیش روی ما گاهی مه‌آلود خواهد بود اما اعتقاد داریم که ما را به آینده‌ای روشن‌تر برای فرزندان و نسل‌های بعدی هدایت می‌کند. مردم ما انتخاب کردند که یک بریتانیای جهانی واقعی بسازند.»

در عین حال برخی مطبوعات انگلیسی در روزهای پس از داووس نوشتند که انگلیسی‌ها امسال چندان مورد استقبال نبودند و سخنرانی ترزا می و اظهارنظرهای هاموند چندان مورد توجه نبود. در حالی که سال‌های قبل معمولا اشتیاق بیشتری برای سخنان مقامات انگلیسی در داووس وجود داشت.

• نظم نوین جهانی؟

یکی از نکاتی که در اجلاس داووس 2017 بسیار تکرار شد، مربوط به این دیدگاه بود که جهان در حال حاضر شاهد بزرگترین تغییر ژئوپولتیک بعد از جنگ سرد است. تغییری که دنیای تک‌قطبی با یک ابرقدرت را به دنیای چندقطبی با چندین ابرقدرت تبدیل می‌کند. نوریل روبینی، اقتصاددان، می‌گوید: «ما به سمت دنیایی در حال حرکتیم که قدرت‌های بزرگ زیادی دارد. این قدرت‌های بزرگ یا باید با هم کار کنند یا اینکه باید شاهد شکاف‌ها و نزاع‌های فزاینده‌ای در تجارت، اقتصاد و امور مالی باشیم.»

اما حال سوالی که پیش می‌آید این است که دنیای جدید چگونه خواهد بود. آیا احیای گرایش به منافع خودخواهانه ملی ما را به دهه ۱۹۳۰ میلادی برمی‌گرداند؟ لااقل در میان داووس‌ها پاسخ به این سوال منفی است. اغلب حاضران در داووس با این گفته رئیس جمهور چین موافق هستند که جهانی شدن ارزش ادامه دادن دارد. کریستین لا گارد، مدیرعامل صندوق بین‌المللی پول که از دیگر چهره‌های مطرح اجلاس امسال داووس بود و در چند میزگرد و نشست در مورد آینده اقتصاد جهان، بازارها، و نقش زنان حضور داشت، گفت: حدود 6/3 میلیارد نفر در دنیا در آرزوی درآمد بیشتر و خوردن دو وعده غذا در روز هستند. پشت کردن به جهانی شدن، پشت کردن به حمایت از توسعه، قطعا رویکردی اشتباه است. اینکه بگوییم جهانی شدن بد است چون مشاغل را از بین برده یک نگاه کوته‌بینانه در مورد رویدادی است که نقد آن نیاز به کار تحلیلی بیشتر و درک عمیق‌تری دارد. آنتونیو گوتراس، دبیرکل جدید سازمان ملل نیز که امسال با سمت جدید در داووس حضور یافته بود به این مساله اشاره‌ای داشت. او تاکید داشت که برای مواجهه با چالش‌های دوران تغییر، فقط جهانی شدن نیست که نیاز به اصلاح دارد بلکه مدل‌های حکمرانی نیز باید دچار تحول شود.

• کسی پیش‌بینی نمی‌کند

آن‌طور که گاردین در یادداشتی اشاره می‌کند بازار پیش‌بینی‌ها در اجلاس امسال چندان داغ نبوده است. بعد از رویدادهای سال ۲۰۱۶ کمتر کسی جرات پیش‌بینی کردن داشت. برخی از شرکت‌کنندگان که سال قبل با اطمینان از ریاست جمهوری هیلاری کلینتون در آمریکا گفتند و معتقد بودند بریتانیا هرگز از اتحادیه اروپا خارج نمی‌شود، امسال حرفی برای گفتن نداشتند. با این همه جورج سوروس، نظریه‌پرداز آمریکایی، در ۸۶ سالگی مطمئن‌تر از همیشه در دنیای سیاست دست به پیش‌بینی می‌زند. او در اجلاس امسال نیز گفت که دوران نخست‌وزیری ترزا می در انگلیس کوتاه‌تر خواهد بود. همچنین مسائل بودجه‌ای و مالی در آمریکا به ترامپ اجازه استبداد نمی‌دهد.

داووس ۲۰۱۷ به مسائل بسیار بیشتری از آنچه در این خلاصه آورده شد پرداخته است. مسائلی چون مهاجرت و وضعیت پناهندگان، گرمایش زمین و تعهدات دولت‌ها به گرمتر نکردن زمین و جلوگیری از انتشار گازهای گلخانه‌ای، رسیدگی بیشتر به وضعیت شکاف درآمدی و نابرابری، تلاش برای برابری بیشتر بین زنان و مردان، ایجاد اشتغال در عین حرکت به سوی انقلاب چهارم صنعتی با فناوری‌های نوین ... اما آیا داووس می‌تواند منشا سیاستگذاری‌ها و تصمیم‌گیری‌های درست باشد؟ مسائل مطرح شده در داووس موافقان و مخالفان زیادی دارد. حتی خود داووس، مثلا کنث روگوف، اقتصاددان مشهور آمریکایی که خود در نشست‌های داووس حاضر می‌شود. او چندی پیش گفت: از زمان ترک اجلاس داووس (سال ۲۰۱۶) تاکنون به حدود هزار نفر این را گفته‌ام که عقلانیت متعارف داووس همیشه اشتباه می‌کند. مهم نیست که چقدر احتمال وقوع یک رویداد وجود داشته باشد، مساله این است که اگر قرار باشد اتفاقی روی دهد کاملا مخالف آن چیزی است که اجماع عمومی در داووس می‌گوید.