ارث پهلوی، همچون آفتی به جان میراث فرهنگی افتاده است
| قطار توسعه با ميراث فرهنگي در كشور ما سر جنگ دارد؛ اولويت سازمان عريض و طويل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي كشور هم، در اين سالها تنها حوزه گردشگري بوده است. در ميان اين رهاشدگي ميراث فرهنگي كشور، قانوني كه از دوره پهلوي به ميراث مانده همچون آفتي بهجان ميراث فرهنگي كشور افتاده است و درحال حذف يك دوره از تاريخ كشور است.هر روز يك اثر تاريخي در غفلت مردم و مسئولان تخريب ميشود و آب از آب تكان نميخورد. مهمترين دليل نبرد توسعه با ميراث فرهنگي، نبود نقشه راهي براي همراهي قطار توسعه با ميراث فرهنگي كشور است. براساس قانون، سازمان ميراث فرهنگي وظيفه تهيه اين نقشه را برعهده دارد. نقشهاي كه تاكنون خبري از آن نبوده است.
۵۵آنلاین :
قدمت بالاي صدسال آثار تاريخي يكي از آفتهاي ميراث فرهنگي كشور است. سجاد عسگري، دبير كميته خانههاي تاريخي تهران به «قانون» با اشاره به اين قانون ميگويد: «آفت ميراث فرهنگي كشور درحال حاضر بحث قدمت است. در قانون سال 1309 كه متاثر از خصومت دوره پهلوي با قاجار مصوب شده است ؛ آمده كه آثاري كه تا پايان دوره زنديه باشند، داراي وجاهت قانوني براي ثبت ملي هستند. پروسهاي كه الان در كشور اجرا ميشود، قانوني است كه در دوره اول پهلوي مصوب شده؛ تنها بناهاي تاريخي با قدمت صدساله ثبت ملي ميشوند.
اين درحالي است كه در بحث آثار ملي نبايد تنها از قدمت حرف بزنيم چراكه بسياري از آثار تاريخي موجود، قدمت صد ساله ندارند اما نماد شكوفايي يك دوره در تاريخ كشور است. متاسفانه مسالهاي كه امروزه ديوان عدالت اداري به آن استناد ميكند، همين قدمت است و راي براساس آن صادر ميشود».عسگري ادامه ميدهد: « بحث قدمت دو جنبه دارد؛ يونسكو نيز ميگويد اثري كه صدسال قدمت دارد ثبت ميشود اما همانطور نيز ميگويد آثاري كه زير صد سال قدمت دارند را نميتوان ناديده گرفت چراكه اين آثار نشاندهنده وضعيت جامعه بشري در آينده خواهد بود و حفظ آنها در اولويت است.
در دوره پهلوي دوم، برخي تنگنظري و خصومتها با آثار تاريخي قاجار كمتر شد و مساله قدمت صد ساله كمرنگتر شد. در آن دوره بهجاي قدمت به دوره فرهنگي توجه ميشد. بهعنوان مثال يك اثر ممكن است خانه صادق هدايت يا صدها مشاهير معاصر باشند كه از لحاظ بحث معماري داراي شئونات تاريخيمي باشند، بههمين دليل بايد ثبت شوند ».
قانون عتیقیات
در ۱۲ آبان ماه ۱۳۰۹ قانونی به نام قانون عتیقیات در مجلس شورای ملی به تصویب رسید که طبق فصل اول قانون «کلیه آثار اقوامی که تا انتهای دوره زندیه در خاک ایران زندگانی کرده اند عتیقه نامیده می شود » با توجه به دشمنی حکومت پهلوی با قاجار ، آثار ملی دوران قاجار در این لیست جایی نداشتند اما در ۲۳ آذر سال ۱۳۲۳ اساسنامه جدید آثار ملی ایران به تصویب رسید که طبق لایحهای ، حفاظت و مرمت آثار دوره قاجار که جنبه عمومی داشت نیز مشمول قانون عتیقات سال ۱۳۰۹ شود. در ۳ آبان ۱۳۶۱ فقهای دیوان عدالت اداری ، قانون عتیقیات مصوب سال ۱۳۰۹ را مغایر با شرع اعلام میکنند و برخی از فقها خروج آثار تاریخی را از فهرست آثار ملی جایز نداستند. اما باوجود همه اين اتفاقها قانون قدمت بالاي صد در كشور بلاي جان آثار تاريخي شده است كه مشمول اين قانون نميشوند اما جزو ميراث ارزشمند فرهنگي كشور محسوب ميشوند.
گرانترين خانهموزه دنيا در تهران كمتر از 10 درصد بازديدكننده دارد
مهمترين دليل آن وجود يك سري نگاههاي خشك و متعصبانه در سازمان است. بهعنوان مثال برخي از مديران ميراث فرهنگي كشور، اعتقاد دارند دركل كاخ گلستان بايد شيشه نصب شود تا آسيبي به آن نرسد و تمام آن موزه شود. اما مساله اين است كه ما در كشور چند موزه نياز داريم. در تهران بيش از 50 موزه وجود دارد ولي در سال چه تعداد بازديد كننده در اين موزهها وجود دارد. گرانترين خانه موزه دنيا« موزه مقدم» در تهران وجود دارد كه كمتر از 10 درصد بازديدكننده دارد. آمار بازديد از تمامي موزهها فاجعه است. حال تصور كنيد در اين فضا و شرايط، مديران ميراثي بازهم اصرار به افزايش آمار موزههاي كشور دارند.
از يك سو اين نگاه خشك و متعصبانه به حوزه ميراث فرهنگي و نبود نقشه راه و از سوي ديگر ادغام سازمان ميراث فرهنگي با سازمان گردشگري و صنايع دستي تير خلاصي به ميراث فرهنگي كشور بود».
تمامي نگاههاي سازمان به حوزه گردشگري است
عسگري يادآور ميشود:« بعد از آنكه سازمان عريض و طويل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي شكل گرفت، تمامي نگاهها به بخش گردشگري كشور معطوف شد و ميراث فرهنگي كشور رها شد. براساس آمار و شواهد، حال و روز ميراث فرهنگي و صنايع دستي كشور در زمانيكه از زير مجموعههاي وزارت ارشاد محسوب ميشدند، بسيار بهتر از وضعيت فعلي بود. وقتي اين سازمان عريض و طويل درحد معاونت رياست جمهوري است، اين خود گوياي حال و روز اين سازمان است.
بهدنبال هتل بودند نه مرمت آثار تاريخي
حفظ آثار تاريخي و ميراث فرهنگي كشور در اولويت نبوده زيرا برخي از مسئولان درك درستي از اهميت آن ندارد. بسياري از مديراني كه به اين سازمان آمدند از جنس ميراث فرهنگي كشور نبودند و دغدغه ميراثي ندارند. آنها بهفكر افزايش تخت براي هتلها بودند تا بهدنبال مرمت آثار تاريخي يا ثبت ملي آثار تاريخي كشور. اينجا بود كه ميراث فرهنگي كشور بزرگترين ضربه را در طول چند دهه اخير ديد».
بمب دوركاري، ميراث را نابود كرد
نبود كارشناسان متخصص در ميراث فرهنگي به پاشنه آشيلي براي اين سازمان تبديل شده است. دبير كميته خانههاي تاريخي تهران در اينباره تصريح ميكند:« بهدنبال مديران غيرميراثي، كارشناسان غيرميراثي ميآيند و آنهايي كه ميراثي بودند، بازنشسته ميشوند و ميروند. از همه مهمتر بمبي بهنام دوركاري در سازمان ميراث فرهنگي منفجر شد كه زمينه معضلات بسيار بزرگتري را در سازمان بهوجود آورد. تمامي اين اتفاقات موجب دوري كارشناسان باتجربه ميراث فرهنگي از سازمان و افزايش كارشناسان غير متخصص در آن شد. اوج اين دوران را ميتوان در زمان دولت پيشين مشاهده كرد. در اين دوران ، معاونت معرفي و آموزشي در سازمان ميراث فرهنگي حذف شده و به شرح وظايف روابط عمومي سازمان افزوده شد. اين درحالي بود كه روابط عمومي از اين وظيفه جديد باخبر نبود».
مردم ميراث دوست شدهاند
يكي از مشكلات حوزه ميراث فرهنگي كشور ، عدم آگاهي مردم نسبت به اهميت اين حوزه است. يادگارنويسي روي آثار باستانيو تخريب آنها اتفاقاتي است كه توسط مردم رخ ميدهد. عسگري در اينباره ميگويد:« در يك دوره مردم ، ميراث فرهنگي خود را رها كردند. پدرها و پدر بزرگها آمدند ميراثشان را خراب كردند. بهعنوان مثال در دهه 70 پدران ما ميراث تاريخي كه به آنها ارث رسيده بود را بهراحتي فروختند و اين كار موجب تخريب و نابودي آنها شد. اما در بسياري از موارد درحال حاضر مشاهد ميكنيم نوادگان آنها به اين ميراث ملي و خانوادگي بهشدت علاقهمند شدهاند و بهدنبال احيا و مرمت اين آثار هستند.
فرزندان علي خادمي، عكاس مشهور،عكسهاي او را به حراج گذاشته و اين گنجينه ارزشمند را فروختند. اما چند دهد بعد نوادگان او شروع به جمعآوري آرشيو عكسهاي او كردند و اين گنجينه ارزشمند عكاسي را گرد هم آوردند. اين موضوع جاي اميدواري است. بايد به مردم آموزش داده شود كه حفظ ميراث فرهنگي چه اهميتي دارد. اطلاعرساني،شفافسازي،معرفي و آموزش موجب ميشود مردم به ميراث فرهنگي علاقهمند شوند و درپي اين علاقمندي مردم، زمينههاي فساد و دست مافيا از ميراث فرهنگي كشور كوتاه شود».
منبع : روزنامه قانون : نجمه جمشيدي/ گروه سرزمین
دیدگاه تان را بنویسید