نگاهی به دلایل فساد در بازار خودرو ایران
| اگر در کشورهای اروپایی خودروسازان سعی میکنند با انواع روشهای جذاب فروش خودرو، از ایجاد بازار کاذب برای خودروهای خود جلوگیری کنند اما در ایران برخی خودروسازان گاه با انبار کردن خودروهای خود سعی میکنند قیمت خودرو را در بازار افزایش دهند.
۵۵آنلاین :
اگر در کشورهای اروپایی خودروسازان سعی میکنند با انواع روشهای جذاب فروش خودرو، از ایجاد بازار کاذب برای خودروهای خود جلوگیری کنند اما در ایران برخی خودروسازان گاه با انبار کردن خودروهای خود سعی میکنند قیمت خودرو را در بازار افزایش دهند. آنها خودروهای خود را از طریق افراد حقیقی و حقوقی به جای کارخانه در بازار میفروشند تا سود بیشتری نصیبشان شود و در نهایت هم با افزایش قیمت خودرو در بازار و کارخانه، قیمت رسمی و کارخانهای خودروهایشان را افزایش میدهند. البته ارتباط برخی از مراکز فروش خودروسازان با دلالها هم سبب ایجاد بازار کاذب و به دست آوردن سودهای میلیاردی میشود. شاید این وضع سبب شده تا منصور معظمی با خودروسازان نامهنگاری کند.
منصور معظمی رئیس هیات عامل سازمان گسترش را در سازی این ایران خواستار عرضه خودرو به مردم با قیمتهای رسمی و حذف بازار دلالی شده است. وی طی نامهای به مدیران عامل شرکتهای ایران خودرو و سایپا از آنان خواسته در جهت حذف اختلاف میان قیمت رسمی فروش خودروهای این دو شرکت با قیمت بازار تلاش کنند. این در حالی است که در هفتههای گذشته فاصله زیادی میان قیمت کارخانه با قیمت بازاری برخی از خودروها شکل گرفته، به گونهای که این اختلاف قیمت به بیش از یک میلیون تومان هم رسیده بود. گفته میشود که این اتفاق به این دلیل رخ داده تا سود بیشتری نصیب خودروسازان شود.
حالا رئیس هیات عامل سارمان گسترش و نوسازی صنایع ایران از خودروسازان خواسته تا این فاصله را کم کنند. این نامه از این جهت مهم است که این سازمان بیش از ۱۷ درصد، سهام سایپا و بیش از ۱۸ درصد سهام ایران خودرو را دارد و بزرگترین سهامدار این شرکتهاست.
در بخشی از نامه معظمی به مدیران عامل دو شرکت ایرانی خودرو و سایپا آمده است: نظر به استفاده قشر محروم از خودروهای داخلی در جهت تقویت عرضه اینترنتی خودروها تلاش بیشتری شود و همچنین در فروش خودرو به مصرف کنندگان اصلی از طریق شبکه نمایندگیهای مجاز اقدام شود تا انشاالله با حذف بازار دلالی، محصولات با قیمتهای مصوب در اختیار هموطنان قرار گیرد. وی در برنامه خواستار بذل تلاش موثر در این زمینه از سوی دو مدیرعامل شرکتهای ایران خودرو و سایپا و همچنین ارائه گزارش اقدامات به عمل آمده شده است.
شاید علتی که خودروسازان داخلی را برای استفاده از برخی روشها در بازار داخلی تشویق کرده بازار انحصاری باشد. تا پیش از تحریمها و افزایش قیمت ارز عملا این خودروسازان پشت دیوار واردات خودرو سنگر گرفته بودند اما هم اکنون با ضعیف شدن پول ایرانی عملا این خودروسازان به غیر از دیوار واردات پشت سنگر قیمتهایشان هم مخفی شدهاند؛ علت هم مشخص است، به دلیل افرایش قیمت سه برابری ارز در بازار از سال 90 به این سو بیشتر خودروهای ارزان جهان در ایران و در بازار زیر 40 میلیون تومانی امکان حضور ندارند. برای اینکه این مورد را بهتر درک کنیم بهتر است ابتدا نگاهی به قیمتها داشته باشیم.
- خودروهای ارزان اروپا در ایران چه قیمتی میتوانند داشته باشند؟
سالهاست که مردم میگویند خودرو در اروپا ارزانتر از ایران است و اگر تعرفه واردات خودرو برداشته شود مردم میتوانند خودروهای اروپایی را ارزانتر از خودروهای داخلی بخرند ولی چقدر این نظریه درست است؟ اگر فرض کنیم تعرفه واردات خودرو صفر شود قیمت خودروهای وارداتی که از اروپا به ایران وارد خواهند شد چقدر خواهد بود؟ هماکنون تعرفه واردات خودرو ۴۵ درصد است. گذشته از این مورد البته هزینهها و مالیاتهای دیگری هم هست که اگر آنها را لحاظ کنیم قیمت خودروهای وارداتی، 75 درصد بیشتر از قیمتشان در کشور مادر میشود. یعنی اگر فرض کنیم تعرفه ۴۵ درصدی خودرو را هم حذف کنیم هنوز خودروهای وارداتی حدود 30 درصد گرانتر از قیمت آنها در کشورهای تولید کننده خودرو خواهد بود. با این فرمول قیمت ارزانترین خودروهای اروپایی در بازار ایران در صورت صفر شدن تعرفه چه خواهد بود.
یکی از ارزانترین خودروها در بازار اروپا فیات پانداست. خودرویی در قد و قواره پراید، این خودرو در پایینترین مدل با موتور 2/1 لیتری ۶۹ اسب بخاری در ایتالیا ۹ هزار و 900 یورو قیمت دارد.
یعنی قیمت این خودرو بدون احتساب هزینه ۳۰ درصدی وارداتش به ایران بیش از ۴۲ میلیون تومان خواهد بود. با احتساب هزینه ۳۰درصدی، قیمت این خودرو بیش از ۵۵ میلیون تومان خواهد بود. خودرو ارزان دیگر بازار اروپا، لوگان یا تندر ۹۰ است. هم اکنون نسل سوم این خودرو در اروپا عرضه میشود. قیمت مدل نزدیک به آنچه در ایران با نام تندر ۹۰ E2 فول فروخته میشود حدود ۱۰ هزار یورو است. پس این خودرو هم قیمتی بیش از ۴۲ میلیون تومان دارد که با هزینه ۳۰درصدی قیمتش بیش از ۵۵ میلیون تومان خواهد بود.
خودرو اشکودا سیتی گو که هم اندازه پراید است، یکی از خودروهای ارزان اروپایی است. این خودرو در ارزانترین مدل ۹ هزار و ۳0۰ یورو قیمت دارد. اشکودا کارخانهای در کشور چک است. این شرکت زیرمجموعه شرکت فولکس واگن محسوب میشود. که خودروهایش معمولا ارزانتر از خودروهای فولکس واگن و برای مشتریان متوسط رو به پایین اروپایی هستند.
خودرو سیتی گو با قدرت موتور ۶۰ اسب بخاری (قدرتی در حد پیکان) با توجه به قیمت ارز بیش از ۴۰ میلیون تومان قیمت دارد که با هزینه ۳۰ درصدی برای واردات با تعرفه صفر قیمتش به بیش از ۵۲ میلیون تومان میرسد.
در میان خودروهای آلمانی فولکس پولو از ارزانترین مدلهاست. فولکس پولو با موتور 2/1 لیتری که ۹0 اسب بخار قدرت تولید میکند. ۱۵ هزار یورو قیمت دارد. این خودرو که با پژوه ۲۰۶ هم کلاس است با توجه به قیمت یورو بیش از ۶۰ میلیون تومان قیمت دارد که با هزینه ۳۰ درصدی قیمتش به بیش از ۸۰ میلیون تومان خواهد رسید.
پژو ۲۰۸ نوه پژو ۲۰۶ است. این خودرو در بازار اروپا در ارزانترین مدل ۱۲ هزار یورو قیمت دارد که به تومان چیزی در حدود 50 میلیون میشود. این خودرو با هزینه 30 درصدی چیزی نزدیک به ۶۵ میلیون تومان در بازار ایران میتواند قیمت داشته باشد.
در اروپا معمولا خودروهای کوچک فیات جزو ارزانترینها هستند و در میان محصولات گروه فیات هم خودروهای کوچک است ساخت کارخانه لانچیا جزو ارزانترینها هستند. از میان محصولات لانچیا هم مدل اپسیلون ارزانترین خودرو است.
قیمت این خودرو با موتور 2/1 لیتری 69 اسب بخاری بیشتر از 9 هزار یورو یعنی بیشتر از 38 میلیون تومان است. این خودرو هم اندازه پراید اگر وارد ایران شود با تعرفه صفر و با توجه به هزینه 30 درصدی باز هم بالای 50 میلیون تومان قیمت خواهد داشت.
در ایتالیا اما اگر بخواهید خودرویی گرانتر از فیات سوار شوید. آلفارومئو را انتخاب میکنید؛ خودرویی که البته همچنان در اروپا جزو ارزانترینهاست. مدل میتو آلفارومئو با موتور 4/1 لیتری 78 اسب بخاری ۱۴ هزار یورو قیمت دارد که به تومان چیزی در حدود 58 میلیون تومان میشود که یا در نظر گرفتن هزینه ۳۰ درصدی قیمتشی در ایران به بیش از ۷۵ میلیون تومان میرسد. این قیمتها نشان میدهد اگر ارزانترین خودروهای اروپا هم وارد ایران شوند قیمتشان به بالای ۴۰ میلیون تومان میرسد. خیلیها فکر میکنند قیمت خودروهای مشابه اروپایی نسبت به محصولات ایرانی در یک کلاس، پایینتر است. اما این فکر درست نیست؛ جایی که خودروهای ایرانی ضعف دارند کيفيت و تکنولوژی پايینتر و البته روشهای فروش ضعیفتر است. بررسی روشهای فروش در اروپا جایی است که نشان میدهد خودروسازان ایرانی چقدر با استانداردهای جهانی فاصله دارند.
در اروپا برخلاف ایران بازار به قدری پررقابت است که هر روز یک پیشنهاد مناسب از سوی خودروسازان برای مشتریان واقعی خودرو مطرح میشود. خودروسازان اروپایی در پی روشیهایی معمولا از ایجاد بازار کاذب و حبابی اجتناب کنند و خودرو را از کالای مصرفي به کالای سرمایهای تبدیل نکنند. برای همین از پیش فروش به سبک خودروسازان ایران خبری نیسست. پول به مدت طولانی قبل از تحویل خودرو از مشتری دریافت نمیشود یا در زمان تحویل خودرو، محصول دیگری به مشتری تحویل داده نمیشود. خبری هم معمولا از سودهای بالا برای سپردههای مشتریان نیست.
در عوض سعی میشود خودرو با پیش پرداختی که حداقل اندازه حقوق سه ماه یک کارمند باشد برای خودروهای زیر 15 هزار یورو به مشتریان تحویل داده شود. در بیشتر موارد تحویل خودروها زیر 10 روز است و مشتریان می توانند ماهی تا نزدیک دو درصد قیمت خودرو را پرداخت کنند. درآمد یک کارمند معمولی در اروپا به طور متوسط 1500 یورو در ماه است. قیمت یک خودرو برای قشر متوسط هم در حدود 10 تا 15 هزار یورو است که با درآمد کمتر از یک سال یک کارمند برابری میکند. اما در چنین شرایطی نیز معمولا خودرو یا مبلغ اولیه ۴۵۰۰ یورو به مشتریان تحویل داده میشود و یک مشتری درباره حداکثر ۵۰ ماهه میتواند انتخاب کند ماهی 100 یورو بپردازد یا ماهی ۲۰۰ یورو. این مورد مانند این میماند که اگر متوسط حقوق کارمندان در ایرانی را ماهی ۸۰۰ هزار تومان در نظر بگیریم قیمت خودرویی مانند پژو ۲۰۶ که خودرو قشر متوسط است باید در حدود ۸ تا ۱۲ میلیون تومان باشد. این خودرو اگر به روش اروپا بخواهد تحویل مشتری داده شود حدود دو میلیون و ۴۰۰ هزار تومانی از قیمت خودرو، در ابتدا گرفته و بقیه قیمت خودرو در مثلا قسطی ماهانه حدود ۱۵۰ هزار تومانی برای چند سال خلاصه میشود.
حال تصور کنید اگر چنشین شرایطی با محصولات متنوع در بازار خودرو ایران روی دهد چه تغییری در بازار رخ خواهد داد.
- برای مصرف کننده ایرانی چه باید کرد؟
با نگاهی به قیمت خودروهای وارداتی مشخص است حتی در صورت واردات با تعرقه صفر باز هم خودرو ارزان به دست مصرف کننده نمیرسد و قطعا در چنین شرایطی باز هم خودرویی مانند پراید بازار خودش را خواهد داشت. البته این روند سیب رقابت شدید در بخش خودروهای بالای ۴۰ میلیون تومانی خواهد شد و عملا تولیدکنندگان داخلی در این بخشی از بین خواهند رفت. سوال اما اینجاست که این کار و نابود کردن تولیدکننده داخلی به این قیمت آیا به مصلحت جامعه است؟ نکته دیگر درباره روشهای فروش خودرو در اروپاست که به نظر میرسد این روش ها با توجه به نظام بانکی در اروپا که سود سپرده بانکی بسیار کمی دارد اجرا میشود. در حالی که اقتصاد ایران با سودهای بالای بانکی اجازه چنین روشهایی را نمیدهد. اما چه باید کرد که هم خودرو ارزان به دست مصرف کننده متوسط رو به پایین ایران برسد هم کیفیت مناسب باشد و هم تولیدکنندگان ایرانی از بین نروند.
دراين باره رضا ويسه مشـــاور معاون اول رئيس جمهور معتقد است باید به موازات رشد برندهای داخلی مانند سمند با همکاری با موسسات تحقیقاتی معتبر در جهان به سمت همکاری مشترک با خودروسازان بزرگ برویم و به جای اینکه به واردات خودروهای آنها بپردازیم راهی را باز کنیم تا آنها کارخانههای خود را به ایران بیاورند یا در صنعت خودرو ایران به صورت مستقیم سرمایه گذاری کنند.
این روش که از سوی برخی مانند رضاویسه مطرح میشود. همان گونه که خودروهای اروپایی در هند ارزانتر از اروپا تولید میشوند میتواند این خودروهای با استانداردهای روز جهان با قیمتی کمتر از اروپا در ایران تولید شوند.
البته چنین اتفاقی تنها در سایه تنشزدایی در سیاست خارجی و حل تحریمهای اقتصادی علیه ایران قابل تصور است.
شاید این راه اصلی برای اینکه اهرم قیمت از دست خودروسازان داخلی خارج شود ایجاد قطبهای مختلف خودروسازی با حضور مستقیم خودروسازان خارجی در ایران باشد. این اتفاق هم اکنون برای تولید مستقیم رنو در ایران در حال رخ دادن است.
سازمان گسترش و نوسازی صنایع اخیرا با رنو توافقنامه امضا کرده که سبب میشود، رنو به صورت مستقیم وارد صنعت خودرو ایران شود.
این توافقنامه برای ایجاد یک جوینت ونچر میان گروه خودروسازی رنو و سازمان گسترش و نوسازی ایران (ایدرو) به امضا رسیده که منجر به گسترش حضور رنو در ایران خواهد شد. این جوینت ونچر شامل یک مرکز مهندسی و خرید جدید برای حمایت از قطعهسازان داخلی و یک کارخانه تولیدی با ظرفیت اولیه ۱۵۰ هزار دستگاه در سال است.
کارلوس گون، مدیرعامل رنو درباره این توافقنامه گفته است: «بازار خودرو ایران تا سال ۲۰۲۰ دو میلیون ظرفیت خواهد داشت و این ظرفیتی غیرقابل انکار است. امضای این توافقنامه، مهر تاییدی است بر انتخابهای استراتژیک رنو در ایران. این توافقنامه سرآغاز فصل جدیدی است که رنو را در جایگاهی ممتاز قرار میدهد.»
جوینت ونچر جدید شامل یک مرکز مهندسی و خرید خواهد بود که قطعهسازان داخلی را حمایت خواهد کرد. در قالب این جوینت ونچر، یک کارخانه تولیدی با ظرفیت اولیه ۱۵۰ هزار دستگاه در سال نیز فعال خواهد شد. با این حساب مجموع ظرفیت تولیدی گروه رنو در ایران ۳۵۰ هزار دستگاه خواهد بود. نسلهای جدید سیمبل و داستر اولین خودروهای تولیدی این کارخانه خواهند بود که در سال 2018 به تولید میرسند. رنو برای اولین بار در ایران، مراکز توزیع، فروش و خدمات پس از فروش خود را خواهد داشت که مطابق با استانداردهای رنو اداره خواهند شد. البته گویا قضیه از دو خودرو سیمبل و داستر فراتر است. چراکه هدف گذاری اصلی برای توسعه توليد رنو تا 500 هزار دستگاه در سال در مکالمههای خصوصی بین مدیران رد و بدل میشد. پیشتر هم پیمان کارگر به تجارت فردا گفته بود شاید خودمان به تولید مستقیم رنو کوئید در ایران بپردازیم.
منصور معظمی رئیس هیات عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران درباره این قرار گفته است سهم سازمان گسترش در این مشارکت ۴۰ درصد و سهم رنو ۶۰ درصد است. شرکت بن رنو به عنوان بدهکاری از طرف سایپا به سازمان گسترش واگذار میشود و آورده سازمان گسترش در قرارداد جدید همین است. رنو هم در ایران به صورت نقدی سرمایه گذاری خواهد کرد. این شرکت دار مرحله اول بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار سرمایه خواهد آورد.
وی گفته است تفاوت این قرارداد با قراردادهای قبلی این است که در اینجا طراحی، موتور و گیربکس، تولید و شبکه فروش با توجه به آنچه در ایران رنو خواهد داشت از سوی رنو انجام میشود. ۳۰ درصد محصولات تولیدی هم باید صادر شود. این حرکت جدیدی در صنعت بزرگ جهانی است. امیدواریم در ادامه هم به همین روش پیش برویم. ترکیب هیات مدیره به صورت دو نفر از ایدرو و سه نفر از رنو خواهد بود.
وی در پاسخ به این سوال تجارت فردا که وضعیت رنو کوئید چه خواهد شد و قرار بود این خودرو در ایران خودرو تولید شود هم این گونه پاسخ داد: هرآنچه از این به بعد با برند رنو تولید شود در قالب این همکاری مشترک خواهد بود.
این پاسخ اگر عملی شود یعنی رنو بهزودی رقیب اصلی دو شرکت ایران خودرو و سایپا خواهد شد. پیشتر پیمان کارگر معاون رنو در خاورمیانه به تجارت فردا گفته بود که با فشار سبب شدند قیمت خودرو ساندرو افزایش یابد تا بازار خودروهای چینی به هم نریزد. پس از اینکه وی گفته بود قیمت رنو کوئید بین ۲۵ تا ۳۰ میلیون تومان خواهد بود فعالان بازار گفته بودند که خودروسازان داخلی نخواهند گذاشت چنین اتفاقی رخ دهد. اما حالا با این قرارداد رنو میتواند مستقل از ایران خودرو و سایپا در ایران تولید کند و بفروشد و این یعنی اینکه قاعده بازی تفاوت کرده است و شاید پس از سالها رقابت واقعی در بازار خودروهای تولیدی در ایران ایجاد شود. شاید اگر دیگر خودروسازان خارجی مانند فولکس واگن هم به این روند جدید اضافه شوند معادلات بازار ایران به کلی تغییر کند.
به نظر میرسد راه اصلی برای از بین بردن انحصار ایران خودرو و سایپا که برای این شرکتها امکان جهتدهی به بازار خودرو و تعاملی نامناسب در بازار به وجود آورده است افزایش شدید رقابت در بازار ایران باشد. علت اصلی که در بازار کشورهای توسعه یافته کمتر شاهد دلالبازی هستیم هم بازار به شدت رقابتی این کشورها و مطبوعات مستقل و آزاد است، البته علت دیگر این است که دولت نقش کمی در صنعت خودرو این کشورها دارد. اما در ایران از خودروساز تا سازمان استاندارد و شرکت بازرسی و سازمان بهینهسازی مصرف سوخت همه وابسته به دولت هستند. این عامل در کنار فشار به رسانهها از سوی خودروسازان سبب شده بسیاری از تخلفات خودروسازان در بازار مشخص نشود. نکته دیگر در بازار خودرو که سبب ایجاد بازار کاذب میشود عرضه دیر هنگام خودروهای جدید است. در بازار اروپایی مصرف کننده میداند خودرویی که میخرد نهایت سه سال در بازار بیتغییر میماند و پس از پنج سال خودرویی کاملا متفاوت از سوی خودروساز در بازار عرضه میشود اما در ایران این گونه نیست، سالها بازار خودرویی مانند پراید بدون تغییر میماند و این عامل دست دلالهای و خودروسازان را برای مانور بر روی چنین بازار تک محصولی بازمیگذارد. وقتی خودروساز میداند مثلا در بازی 30 تا ۴۰ میلیون تومانی تنها یک محصول میتواند با انبار کردن این خودروها سبب افزایش قیمت محصول در بازار آزاد و در ادامه هم از سوی شرکتهای واسطه و دلالها خودروها را به طور غیرمستقیم در بازار عرضه کند. در اینجا نه محصول دیگری با چنین کیفیتی وجود دارد که بتواند چنین جوی را بشکند نه نهادهای مستقلی که جلوی چنین روشهایی را بگیرد نه رسانههای مستقلی که بخواهند چنین موضوعی را آشکار کنند. بیشتر رسانهها هماکنون یا دولتی هستند یا اگر هم خصوصی هستند به آگهی خودروسازان وابسته هستند. چند رسانه مستقل هم عملا چندان قدرتی برای فضاسازی ندارند. اما در کشورهای پیشرفته میگیرنده چگونه است؟
در این کشورها رسانههای مستقل خودرویی با تیراژ گسترده وجود دارند. این رسانهها با کارشناسان متخصص خود در حال تجزیه و تحلیل همیشگی بازار و محصولات هستند. گزارش این رسانه به سرعت رسانههای عمومیتر راه پیدا میکند و سبب میشود در صورت خطا یک بحران تمام عیار برای خودروسازان رخ دهد. نمونه بزرگ چنین اتفاقی را میتوان در تخلف فولکس واگن ديد.
در این تخلف فولکس واگن دچار زیانهای چندین میلیاردی شد و مدیرانش استعفا دادند. این مورد به دلیل قدرت نهادهای مستقل و رسانههای تخصصی قوی است. اما داستان از کجا شروع شد؟ دادههای چندین موسسه تحقیقاتی و چند سازمان غیردولتی حکایت از آن دارد که فولکس واگن یک تقلب بزرگ در زمینه محیط زیست انجام داده است. برخی خودروهای این شرکت تا ۱۵ برابر بیشتر از سطح استاندارد آلایندگی در آمریکا اکسید نیتروژن تولید میکردند حال آنکه مهندسان فولکس واگن خودرو را طوری طراحی کرده بودند که در زمان تست آلودگی میزان آلودگی خودرو در حد استاندارد باشد.
این موضوع با پیگیری یک سازمان غیردولتی با نام شورای حمل و نقل پاک کشف شد. درو کود جاک از مدیران این موسسه میگوید از طریق آزمایشهای مخصوصی متوجه شدیم میزان اکسید نیتروژن برخی خودروهای فولکس واگن بسیار بالاست، بعد به این فکر افتادیم که خودرو را هم در شرایط آزمایشگاهی و هم در شرایط واقعی مورد ارزیابی قرار دهیم و این دو آزمایش را با هم مقایسه کنیم، برای این کار به سراغ دانشگاه وست ویرجینیا رفتیم.
این افتضاح سبب شده طی دو روز ۳۵ درصد از ارزش سهام فولکس واگن از دست برود. ارزش این شرکت در بازار بورس ۶۶ میلیارد یورو تخمین زده میشد. حال فرض بگیرید چنین اتفاقی در ایران رخ میداد. آیا نهادهای غیردولتی چنین قدرتی دارند، آیا رسانهها چنین قدرتی دارند، آیا در صورت افشا شدن چنین اتفاقی، چنین بحرانی در خودروسازان رخ خواهد داد؟ جواب این سوالها مشخص است. همین اتفاق در بازار خودرو سبب شده خودروسازان در یک خیمه شب بازی بتوانند قیمت بازار و کارخانه را مدیریت کنند.
گذشته از این تفاوتها بازار خودرو ایران با جهان چه تفاوتهای دیگری دارد؟
- در کشورهای پیشرفته مردم چگونه خودرو میخرند؟
مجتبی نظری کارشناس صنعت خودرو درباره تاثیر فضای اینترنت در خرید و فروش خودرو میگوید وقتی صحبت از این میشود که ۵0۰ هزار خودرو در سایت حراجی eBay خرید و فروش می شود یا اینکه 300 میلیون بازدید یک وب سایت به نام اتو اسکاوت 24 در اروپا انجام میشود و در آن خودروها را با هم مقایسه میکنند یا اینکه از هر سه نفر یک نفر خرید از این خودرو را مد نظر دارد و امتحان میکند یا ۹۰ درصد مشتریان قبل از خرید سری به وب سایت نمایندگی یا خودروساز میزنند، اهمیت فضای اینترنت در معاملات خودرو بیشتر روشن میشود.
وی ادامه میدهد هرچند این آثار نشان دهنده تاثیر وب سایتها در خرید خودرو است، ولی این همه فرآیند خرید خودرو نیست. هرچند مشتریان سعی میکنند در خرید خودرو با بررسی اطلاعات ریسکهای خرید خودرو را کاهش دهند؛ ولی اینکه دو نفر از سه نفر به خرید خودرو آن را باید امتحان کنند نشان از ادامه اهمیت نمایندگیهای فروش دارد. بر همین مبنا نمایندگیهای فروش در چین در پنج سال گذشته دو برابر شدهاند، هرچند در اروپا و آمریکا 15 درصد کاهش داشتهاند و حتی نمایندگیهای فروش خودرو در در آلمان در سال 2013 به میزان ۲۷ درصد زیان داشتهاند، ولی جمع این آمار و اطلاعات نشان میدهد با وجود فعالیت گسترده وبسایتها هرچند اهمیت نمایندگان فروش تاثیر کمتری در سهم خود در فروش دارند، ولی هنوز نیاز است تا این کالای ویژه برای خانواده مورد آزمایش خریداران قرار گیرد.
با وجود این سخنان مجتبی نظری، بازار انحصاری ایران سبب شده تا در اکثر نمایندگیهای فروش در ایران خبری از تست خودرو نباشد حتی تست خودرو میتواند برای برخی محصولات خندهدار باشد چرا که محصولی مانند پراید حدود 20 سال ممکن است در بازار عرضه شود و دیگر در چنین شرایطی تست خودرو مسخره به نظر میرسد.
موسسه مک کینزی با بررسی خریداران خودرو در کشورهای مختلف در اروپا، آمریکا و چین در دو فاز جمعآوری اطلاعات و فاز تصمیمگیری موضوع خرید خودرو را مورد بررسی قرار داده که در فاز جمعآوری اطلاعات مشتریان 2/1 روز از وقت خود را در فرآیند خرید صرف سوال از دوستان و دیدن خودرو در خیابان میکنند و 4/2 روز به صورت آنلاین در فضای اینترنت با پرسش و پاسخ و تعامل با فروشندگان خودروها و خودروسازان اطلاعات و مشاورههای خود را دریافت میکنند و 2/2 روز در نمایندگیهای فروش وقت خود را صرف میکنند. این فرآیند تصمیمگیری در مرحله اجرا اگرچه متوسط 8/5 روز طول میکشد، ولی برای توجه به موضوع از ماهها قبل توجه در جریان تبلیغات، شنیدن خبرها و اطلاعات در مورد خودرو قرار میگیرد و حتی فیلمهای سینمایی و گروههای مرجع نیز برای خرید یک خودرو میتواند محرک باشد.
اما در فاز تصمیم گیری برای خرید 6/0 روز به صورت آفلاین بررسی میشود. زمان کمتری به توصیهها و دیدن خودرو در بیرون نمایشگاه اختصاص میدهند و 3/1 روز به صورت آنلاین تقاضاهای خود را روی خودرو میجویند و دو روز در نمایندگی صرف خرید خودرو و نهایی کردن خرید میشود. در سه فاز مطرح شده نقش موثر جمعآوری اطلاعات مشخص کننده برای افزایش تمایل خرید است. بنابراین توجه به این موضوع که فرآیند فروش خودرو از دو مرحله اینترنتی و عملیاتی تشکیل میشود شاید کامل نباشد، ولی تاثیرگذارترین حالت است. در بررسی بیشتر در زمینه علت مراجعه حضوری به نمایندگی فروش از سوی مشتریان از سوی موسسه مک کینزی 1/41 درصد علت مراجعه حضوری را سوال کارشناسی در مورد محصول و ۲۹ درصد اطمینان از موجود بودن در بازار و 6/12 درصد وجود خدمات خاصی در نمایندگی و 7/11 درصد خوشبرخوردی پرسنل و 7/5 درصد نزدیکی نمایندگی ذکر کردهاند. این درصدها به سادگی نیاز مشتری به حس کسب لذت از خرید خودرو را در لایههای زیری دارد و نشان میدهد خرید خودرو چیزی بیشتر از تملک یک شیء است و اینجاست که کم کم عواطف انسانی هم دخیل میشود. خوش برخوردی پرسنل وقتی 7/11 درصد در مراجعه حضوری به نمایندگی را سبب میشود حرفهای زیادی برای فروشندگان خودرو دارد که این وسیله حمل و نقل فقط یک کالا نیست بلکه لذت خرید آن هم جزو علاقهمندی انسانهاست.
24 منبع تاثیرگذار بر خرید مشتری شامل آگهی در ایمیل، آگهی در رادیو، آگهی در تلویزیون، آگهی در بیلبورد، مجله خودرویی، نمایشگاه اتومبیل، هایپرمارکتها، نمایندگی فروش، خانواده، دوستان، دیدن خودرو در خیابان و داشتن مدل قبلی خودرو، منابع آفلاین هستند و منابع آنلاین شامل آگهی در وب سایت، وب سایت نمایندگی، سایتهای نظردهی و مقایسه خودرو، موتورهای جستجو (مانند گوگل - یاهو) وب سایت روزنامه، چت آنلاین، وب سایت خودروساز، وب سایت تحقيقي ، وب سايت مجله خودرویی و وب سایت مجله غیرخودرویی میشوند که در این بین هرچند تابع دسترسی آنلاین با توسعه تکنولوژی روزبهروز توسعه مییابد، ولی هر خریدار حداقل تحت تاثیر شش تا هفت منبع مختلف قرار میگیرد و از بین یک یا دو منبع روی تصمیمگیری مشتریان اثر میگذارند، اما در این بین چگونه خودروسازان موفق عمل میکنند تا در این منابع روی تصمیمگیری مشتریان اثرگذار واقع شوند قرار گیرند. اینکه خودروسازان موفق کسانی را که قصد خرید دارند شناسایی کنند و اطلاعات مناسب را از طریق منابع آنلاین در زمان جمعآوری اطلاعات در اختیارشان قرار دهند و منابع آنلاین به آنها نزدیک کنند بسیار مهم است و تفاوت اصلی یک بازاریابی خوب در زمینه فروش خودرو در جهان است. مهمترین رکن جلب اعتماد مشتری در مرحله گردآوری اطلاعات در رسانههای مستقل شکل میگیرد، از این رو رسانههای مستقل همواره در برنامه تبلیغاتی خودروسازان موفق قرار دارند. از نظر خریداران وب سایتهای نمایندگی مفید است، ولی قابل اعتماد نیست و آگهیهای بازرگانی نه مفید است و نه قابل اطمینان البته خاصیت اطلاع رسانی و جلب توجه دارد و اطلاعات آنلاین خیلی ارزش دارد که در واقع همان لمس و مقایسه کالا از سوی مشتری است و گواه این موضوع اینکه هنوز هیچ تجربه آنلاینی جای تست خودرو و دیدن آن را از نزدیک نگرفته و نمیگیرد و سوی دیگر كسب اطلاعات آنلاینی از سوی مشتری کار فروشندگان را دشوارتر کرده و باعث کاهش اعتماد به فروشندگان شده است. البته طی چند سال اخیر چنین اتفاقهایی هم در ایران با رقابتیتر شدن بازار در حال شکل گرفتن است. با این همه ضعف رسانههای تخصصی، نبود رقابت كافی و بازار انحصاری و نفوذ خودروسازان سبب شده بسیاری از این مراحل در ایران ناقص رخ دهند. نقصهایی که همچنان بازار دلالی را تقویت میکند.
- اما روشهای خرید چگونه است؟
یکی از روشهایی که مردم را به سمت خرید خودرو از بازار آزاد سوق میدهد روشهای محدود فروش خودروسازان داخلی است.
بخش عمده معاملات خودرویی ایران به صورت نقد انجام میشود. درست است که شرکتهای داخلی اکثر محصولات خود را به صورت قسطی نیز به فروش میرسانند اما نحوه فروش قسطی در کشور ما با کشورهای بزرگ دیگر مانند آمریکا تفاوتهایی دارد.
اولا در کشورهای پیشرفته شما هر خودرویی را میتوانید به صورت قسطی بخرید، به این معنی که حتی خودروهای دست دوم، کم کارکرد یا خودروهای هفت یا هشت ساله را نیز میتوانید با شرایط اقساط خریداری کنید. در ثانی در بیشتر موارد خود شما میتوانید شرایط اقساط خرید خودرویتان را تعیین کنید؛ به عنوان مثال اینکه به چه میزان در ابتدا پول بدهید و در چند ماه بعد پول را پرداخت کنید یا اینکه هر قسط شما چقدر باشد (که البته این به صورت مستقیم وابسته به تعداد ماههایی است که قرار است قسط دهید) از سوی خود شما تعیین میشود. مسالهای که در اینجا وجود دارد، این است که این شرایط به هیچوجه برای افراد مختلف یکسان نیست و کاملا به اعتبار مالی هر فرد بستگی دارد. به این معنی که شرکتهای مختلف هنگامی که میخواهند شرایط اقساط را برای شما مشخص کنند از ادارات اعتبارسنجی درخواست تاریخچه اعتبار و میزان اعتبار شما را میکنند و با توجه به آن میزان سودی را که شما باید بپردازید محسبه میکنند.
در این سیستم، قانون به این صورت است که هرچه امتیاز و اعتبار مالی شما بیشتر باشد، میزان سودی که پرداخت خواهید کرد کمتر خواهد بود و شاید در مواردی این میزان به اعدادی نزدیک به صفر نیز برسد! اما اگر اعتبار شما مناسب نباشد باید سودهایی با درصدهای بالا بازپرداخت کنید. پس در اینجا به دو تفاوت عمده میتوانیم برسیم. اولا کسی از شما چک تضمین و ضامن نمیخواهد و تقریبا تمام افراد میتوانند اقدام به خرید خودرو به صورت قسطی کنند. به علاوه این میزان اعتبار شماست که شرایط خریدتان مشخص میکند.
نکته دیگر این است که شما حتی امکان انتخاب درصد میزان پول اولیه از کل قیمت خودرو را که در ابتدا باید پرداخت کنید نیز دارید؛ به عنوان مثال اگر قیمت خودرویی ۲۰ هزار دلار است، میتوانید با پرداخت اوليه به هزار دلار خودرو را خریداری کنید و مابقی ۱۹ هزار دلار را به صورت قسطی بپردازید. حتی پرداخت اولیه صفر نیز در شرایط فروش بسیاری از شرکتها وجود دارد. البته این مساله نیز به میزان اعتبار مالی شما بستگی دارد. اگر امتیاز مناسب را داشته باشید میتوانید تمام پول خودرو را به صورت اقساط بلند مدت و برای مثال با ماهی تنها ۳۰۰ یا ۴۰۰ دلار بسته به قیمت خودرو پرداخت کنید.
اما چرا این شرایط در ایران رخ نمیدهد شاید این به ساختار اقتصاد ایران و ضعف بانکها بازگردد ولی نکته مهم نبود بازار رقابتی است. در این بازار خودروساز با ایجاد تفاوت قیمت در بازار آزاد و کارخانه همیشه مشتریانی دارد که با هر شرایطی حاضر به خرید خودرو از کارخانه هستند. این مشتریان خاضرند مدتی هم برای تحویل خودرو صبر کنند. برای خیلی از این مشتریان هم صبر کردن نوعی سرمایه گذاری است چرا که بابت صبر خود مثلا میتوانند خودرو را چند میلیون ارزانتر از بازار بخرند. مشخصا تا وقتی رقابت در بازار خودرو ایران شکل نگیرد، محصولات متنوع در بازههای قیمتی مختلف وجود نداشته باشد، رسانه آزاد و تخصصی برای نقد خودروسازان شکل نگرفته باشد و نهادهای مستقل نظارتی حضور نداشته باشند نمیتوان انتظار داشت بازار سالم خودرویی داشته باشیم. تمامی این موارد هم تا به صورت زنجیرهای رخ ندهند همچنان بازار خودرو ایران غیررقابتی خواهد ماند.
منبع : مجله ی تجارت فردا
دیدگاه تان را بنویسید