شهرهای پر ازدحام جهان، معضل ترافیک را چگونه حل کردهاند؟
| نیازی به خواندن اخبار و گزارشها نیست. حتی اگر ندانید این روزها مسئولان سیاسی و شهری چگونه به کل کل با یکدیگر مشغولند و توپ را در زمین یکدیگر میاندازند همین که در یکی از عصرهای پاییزی قصد رفتن به جایی را کرده باشید کافی است تا دریابید، پایتخت گرفتار چه نفرینی شده است.
۵۵آنلاین :
نیازی به خواندن اخبار و گزارشها نیست. حتی اگر ندانید این روزها مسئولان سیاسی و شهری چگونه به کل کل با یکدیگر مشغولند و توپ را در زمین یکدیگر میاندازند همین که در یکی از عصرهای پاییزی قصد رفتن به جایی را کرده باشید کافی است تا دریابید، پایتخت گرفتار چه نفرینی شده است. شهری که تابستان از ریز گردها نفس نمیکشد و پاییز و زمستان از وارونگی به اغما میرود حالا در خودروها غرق شده است؛ آنقدر که نمیتوان در آن جم خورد!
فرقی نمیکند چه روز و چه ماهی است. تعطیلات آخر هفته است یا یک روز عادی، باران و برف باریده یا آسمان امن و امان است. میتوانید انتظار داشته باشید که ساعتها در میان گره کور ترافیک خیابانها و بزرگراهها گرفتار و مستاصل در خودرو بنشینید و ساعات هدر رفته عمرتان را شماره کنید. اینجا شهر گرههای کور است که از بخت بد، مسئولانش به جای دست، به دندان روی آوردهاند تا گرهگشای شهر باشند. در این میانه، چنگ و دندانی هم به یکدیگر نشان میدهند.
سر خطهای خبری اما، از این آب گلآلود ماهی میگیرند و میخواهند نشان دهند بازار گروکشی و جدل داغ است. غافل از اینکه مال و جان و روان مردم هر لحظه در معرض تهدید است. برخی منابع از ساختگی بودن ترافیک خبر میدهند و میگویند ترافیک تهران پشت پردهای دارد. توئیت یکی از اعضای شورای شهر که ادعا میکند ارغوانی شدن معابر در گوگل مپ، به خاطر برکناری رئیس پلیس راهور است، آتش به هیزم شایعه سازان میریزد. برخی رسانهها و شبکههای اجتماعی هم با استناد به همین توئیت تلاش میکنند تا قالیباف را مقصر اصلی ترافیک عجیب و کم سابقه شهر معرفی کنند.
برخی ترجیح میدهند به صحرا بزنند و از سیاسی کردن ماجرا بپرهیزند. جانشین رئیس پلیس راهور تهران قفل شدن خیابانهای پایتخت را ناشی از فرارسیدن ماه ربیع و سرمای هوا و کاهش طول روز در فصول سرد سال میداند. گویی تهران تاکنون هیج ماه ربیع و هیج برودتی را تجربه نکرده است! سکاندار جدید راهور تهران هم ترجیح میدهد. انگشت اتهام را به سوی مردم و خیابانها بگیرد و بگوید: در حال حاضر ظرف و مظروف در تهران با یکدیگر تطابق ندارند. یا باید محدودیتهای جدیدی اعمال کنیم که مثلا برخی از مناطق را به محدوده زوج و فرد اضافه کنیم یا خود مردم مراعات کنند و کمتر از وسایل شخصی استفاده کنند.
حاشیههای ماجرا همچنان ادامه دارد. مسئولان شهرداری در دفاع از عملکرد سازمان متبوع خود ساکت نمینشینند. معاون سابق حمل و نقل و ترافیک تهران سیاسی دانستن ترافیک را غیر کارشناسانه میداند. و میگوید حتی اگر هدف این کار تخریب مدیریت شهری و پلیس خدمتگزار نباشد، خیرخواهانه هم نیست. تشکری هاشمی میگوید اینکه دستهای پنهانی را به عنوان مقصر ترافیک تهران معرفی کنیم، به نوعی فرار رو به جلو برای عدم پاسخگویی به مردم است.
ترافیک تهران هر چه هست این روزها بازیچه تصفیه حسابهای سیاسی شده است، بیآنکه مسئولان به خاطر داشته باشند هزینههای مانند اتلاف وقت مردم، آلودگی هوا، تصادفهای احتمالی و هزینههای سنگین اقتصادی ناشی از تشدید ترافیک، گاهی غیرقابل جبران است. تهران از خودرو اشباع شده است. گسترش خطوط مترو توسعه BRT، تکمیل و گسترش شبکه بزرگراهی و همه اقدامات ارزندهای که در سالهای اخیر برای توسعه حمل و نقل عمومی این کلانشهر صورت گرفته به فریاد پایتخت نرسیده است، گرچه در نبود آنها شرایط میتوانست بسیار بدخیمتر باشد. اما واقعیت آن است تا زمانی که ورای بازیهای سیاسی به این معضل با دید تخصصی نگاه نشود و ریشههای آن پنهان بماند، راهحلها هم تخصصی و کارآمد نخواهد بود. این همه در حالی است که دنیا هوشمندانه به مقابله با ازدحام شهرهای بزرگ رفته است.
- آغاز رنسانس حمل و نقل شهری
اگر تصور میکنید تنها در تهران است که سفرهای درون شهری به یک کابوس تبدیل شده، بد نیست بدانید در یکی از شبهای سال ۲۰۱۴ میلادی صف خودروهایی که در سائوپائولوی مکزیک در دام ترافیک گرفتار شده بودند به ۳۴۴ کیلومتر رسید! در بسیاری از شهرهای بزرگ جهان ترافیک بلای جان رانندگان است. با وجود این هنوز هم شهروندان استفاده از خودرو شخصی را به سایر روشهای تردد در شهر ترجیح میدهند.
ترافیک، فقط کسالت بار و خسته کننده نیست. مسبب آلودگی هوا در بسیاری از کشورها ساعات طولانی تردد و وقفه خودروها در خیابان است و فقط محیط زیست نیست که از این پدیده آسیب میبیند؛ سلامت روحی و روانی شهروندان نیز به شدت در معرض خطر است. مطالعهای که در مرکز تحلیل ریسک هاروارد انجام شده است نشان میدهد. تنها در آمریکا ترافیک عامل ۲۲0۰ مرگ ناگهانی در سال ۲۰۱۰ بوده و ۱۸ میلیارد دلار برای سلامت عمومی این کشور هزینه برداشته است. به این همه، هزینههای اقتصادی زمان از دست رفته (چه در کار و چه در اوقات فراغت) و تاخیر در ارسال محمولهها را نیز باید افزود. رانندگان 10 شهر پرترافیک جهان سالانه حدود 42 ساعت در ترافیک گیر میکنند و بیش از 121 میلیارد دلار زمان و سوخت هدر میدهند. ترافیک بیتردید مشکل تازه جهان نیست. از اواسط دهه 1960 که تولید خودرو در دنیا سرعت گرفت برنامه ریزان شهری تنها یک راهحل صریح برای مقابله با ارتشی از ماشینها که به خیابانها هجوم میآوردند پیدا کردند: خیابانها و بزرگراههای بیشتر و عریضتری بسازند. اما این راه حلی جواب نداد. هرقدر خیابانها عریضتر شد خودروهای بیشتری را هم به خود جذب کرد. مطالعهای که در سال ۱۹۹۷ در کالیفرنیا انجام شد نشان داد در مدت پنج سال ۹۰ درصد خیابانهای تازه احداث شده از ماشین اشباع شده است!
گرچه مشکلات هر کدام از شهرهای جهان؛ لندن، پکن، نیویورک سائوپائولو منحصر به فرد است اما همه آنها در چند معضل وجه اشتراک دارند: اغلب افراد استفاده از خودرو شخصی خود را به اشتراک خودرو با دیگران، استفاده از دوچرخه یا وسایل حمل و نقل عمومی ترجیع میدهند؛ نزدیک به یک سوم ماشینهای سرگردان در خیابانها به دنبال جای پارک هستند و یک عامل انسانی هم وجود دارد؛ اغلب رانندگان از مهارتهای کافی و ضروری برای رانندگی بیبهرهاند! با بهرهگیری از همین سبب شناسی مختصر برنامهریزان شهری جهان درصدد برآمدهاند به مقابله با هیولای ترافیک بروند.
برخی از این طراحان بر ایجاد مسیرهای تردد برای خودروهای چند سرنشین (Carpooling lane)، ایجاد پارکینگهای بیشتر و بهبود سیستم حمل و نقل عمومی تاکید میکنند. برخی نیز به شیوههای کمتر موثری مانند ممنوعیت ورود خودروها به محدودههای خاصی یا ممنوعیت تردد در روزهای خاص روی آوردهاند.
یکی از موثرترین راهحلهای جهان، سیستم پارکینگ هوشمند است. برنامهریزان میگویند بخش عمدهای از ترافیک شهرهای بزرگ ناشی از سرگردانی رانندگانی است که در جستجوی جای پارک هستند. در برخی از شهرهای جهان این معضل با به کارگیری سیستمهای الکترونیک که به رانندگان اطلاع میدهد آیا در خیابان مورد نظرشان جای پارکی وجود دارد یا خیر، حل شده است. اتصال این سنسورهای هوشمند به سیستمهایی که رانندگان را در یافتن مسیرهای بهتر و خلوتتر یاری میدهد، میتواند نویدی برای کاهش بار ترافیکی شهرها باشد. مسکو از سال ۲۰۱۲ استفاده از این سیستم را آغاز کرده و اکنون در حال گسترش آن است. گفته میشود این شهر با داشتن حدود ۲۰ هزار محل پارک هوشمند یکی از بزرگترین دارندگان این سامانه در جهان است.
دنیا اما، روشهای مبتکرانه دیگری هم برای مقابله با ترافیک پیدا کرده است. یک شرکت به نام Urban Engine به مدت سه سال مطالعات پایلوتی را روی وضعیت حمل و نقل و رانندگی شهرهایی مانند بنگلور و سنگاپور انجام داد و در نهایت برای افرادی که در مسیرهای طولانی (مانند کرج به تهران) رفت و آمد مکرر داشتند یک بازی آنلاین طراحی کرد این بازی برای سفرهای درون شهری توصیههایی به رانندگان ارائه میداد و با قرعهکشی و اعطای جایزه، آنها را به تغییر ساعات تردد از ساعات پرترافیک به ساعات خلوت تشویق میکرد. مطالعات این شرکت نشان میدهد، در بنگلور از هر شش راننده یک نفر و در سنگاپور از هر هشت نفر، یکی، پس از مشارکت در برنامه ساعات تردد خود را تغییر داده است.
اما برخی معتقدند هیچ کدام از این روشها حاصلی نخواهد داشت مگر آنکه ماشینهای کمتری به خیابانها سرازیر شود. آنها معتقدند تنها راهحل طولانی مدت برای رهایی از ترافیک، تشویق شهروندان به استفاده از روشهای جایگزین تردد مثل پیادهروی، دوچرخه سواری و حمل و نقل عمومی با کیفیت است. دریافت عوارض از خودروهایی که در ساعات اوج ترافیک در معابر تردد میکنند نیز میتواند انتخاب دیگری باشد. این راهحلی است که مدیران شهری در سنگاپور، استکهلم و لندن به خوبی از آن استفاده کردهاند.
- نجات یافتگان
همه شهرهای جهان که شاهد رشد سریع بودهاند همزمان با گسترش و پیچیدهتر شدن ساختار شهری با چالشهای متعددی روبهرو شدهاند. ترافیک یکی از جدیترین این چالشهاست. خیابانهای مملو از خودرو جهان را به تنگ آوردهاند و از همه بدتر فشار مضاعفی را بر اقتصاد، محیط زیست و کیفیت زندگی شهروندان وارد میکنند. یافتن راههایی که ضمن حفظ و حمایت از توسعه شهرها بتواند از معضلات و پیامدهای آن بکاهد دغدغه بسیاری از کارشناسان به ویژه مدیران و برنامهریزان شهری است. به همین دلیل است شهرهایی که در کنترل آلودگی هوا یا حل ترافیک موفق عمل کردهاند به عنوان الگویی برای دیگر نقاط جهان به کار میروند. گزارش مجمع جهانی اقتصاد در سال ۲۰۱۴ که با عنوان «آینده توسعه شهری» منتشر شد در واقع به گردآوری راهحلهایی میپرداخت که جهان در مقابله با مشکلات شهری در پیش گرفته است. در این گزارش هفت تجربه برتر در رهایی از بند ترافیک ذکر شده است.
استکهلم: عوارضی الکترونیک
سیستم الکترونیک دریافت عوارضی در استکهلم طراحی شده است تا از رانندگانی که در روزهای هفته، بین ساعات ۶۳۰ تا ۱۸:۳۰ قصد ورود به مرکز شهر را دارند هزینه تردد دریافت کند. تنها وسایل حمل و نقل عمومی، تاکسیها، خودروهای با سوخت اقتصادی (eco-fuel)، و خودروهای امدادی از پرداخت عوارضی معافاند. در سال نخست اجرای این طرح، حجم ترافیک در ساعات شلوغی شهر ۲۵ درصد کاهش پیدا کرد و از تردد یک میلیون خودرو در روز در خیابانها کاسته شد. درآمد حاصل از این طرح که بالغ بر ۳۰۰ هزار دلار در روز است برای بهبود سایر خدمات حمل و نقل شهری به کار گرفته میشود.
بارسلونا: پیشبینی پویای ترافیک ( Dynamic Traffic Forecasting )
مدیران شهری بارسلونا کوشیدهاند با استفاده از تکنولوژیهای هوشمند تردد در پایتخت پر ازدحام اسپانیا را تسهیل و روان کنند. مدیریت پارکینگها و دوربینهای کنترل ترافیک دو جنبه مهم از برنامه هوشمند این شهر هستند. سنسورهایی که در محلهای پارک خودروها نصب میشوند و تصاویر ویدئویی اطلاعات مربوط به وجود یا نبود امکان پارک را گردآوری میکنند.
این اطلاعات از طریق زیرساخت وای فای عمومی در سراسر شهر در اختیار شهروندان قرار میگیرد و در واقع رابط رانندگاران و مسئولان نظام و تردد شهری است. دوربینهای کنترل ترافیک هم از طریق فیبر نوری با ادارات حمل و نقل شهر در ارتباطند تا امکان پایش لحظهای ترافیک میسر شود و مراکز کنترل بتوانند با افزایش یا کاهش زمان چراغ سبز در تقاطعهای مهم، تردد را در خیابانها و بزرگراهها روان کنند.
لندن: برنامهریز الکترونیک سفر (Electronic Journey Planner)
برنامهریز سفر در لندن این امکان را فراهم کرده است تا شهروندان بتوانند در پایتخت مشاوره در لحظه دریافت کنند. این سیستم اطلاعات جامعی در مورد انتخابهای مختلف برای تردد در شهر از مترو گرفته تا پیادهروی، اتوبوس، قطارهای زیرزمینی، دوچرخه سواری و حتی سفر با قایق را در اختیار مردم قرار میدهد. رمز موفقیت این طرح عزم برنامهریزان برای به اشتراک گذاشتن اطلاعات و ایجاد امکان دسترسی به آن برای همه مردم است. این اپلیکیشن از سوی طراحان بخش خصوصی پیوسته بهروز میشود و در کنار سایر اپها مانند GPS، تاکسی تلفنی یا پایش در لحظه، ترافیک امکان انتخاب مسیرها و روشهای بهتر را برای جابهجایی شهروندان فراهم میکند.
هنگکنگ: اتوبوسهای کوچک عمومی ( Public Light Bus )
اتوبوسهای کوچک یا همسان مینیبوسها خطوط اتوبوسرانی هنگکنگ را تکمیل کردهاند و در مناطقی که دسترسی به آنها دشوار است خدمترسانی میکنند. این مینی بوسها با داشتن ظرفیت ۱۶ سرنشین سریع و کارآمدتر از اتوبوسهای قدیمی هستند و میتوانند با تکرر بیشتر و بدون توقف مسافران را جابهجا کنند. این سیستم به عنوان راهحلی برای مشکلی آخرین مایل (Last Mile Problem) یعنی مشکل دسترسی به مناطق تجاری و مرکزی شهر که به دلیل تجمع فروشگاهها، رستورانها یا سایر مشاغل شلوغ و پرتردد هستند طراحی شده و از ترددهای غیرمجاز در کلانشهر هنگکنگ به طرز چشمگیری کاسته است.
کپنهاگ: الگوی یکپارچه حمل و نقل عمومی
هدف سیستم یکپارچه حمل و نقل در پایتخت دانمارک کاهش ازدحام خودروها و تخفیف ترافیک در این شهر است. این سیستم سه نهاد متولی حمل و نقل شهری و لینکهای اطلاعات را به آژانسها، شرکتها و دولت مرتبط میکند. سیستم صدور یکپارچه بلیت از طریق اپلیکیشنها یا پیامک گوشیهای موبایل که اطلاعات مورد نیاز برای اماکن، مقصد سفر، بهترین وسیله تردد و صدور بلیت را فراهم میکند به یاری شهروندان آمده است. این سیستم سبب شده کاربران با انعطافپذیری و کارایی بیشتری بتوانند از وسایل مختلف حمل و نقل استفاده کنند. هماهنگی تسهیلات مربوط به ایستگاههای اتوبوس بررسی و پارک، دوچرخه با ایستگاههای مترو هم سبب انسجام و یکپارچگی تمام روشهای حمل و نقل عمومی در کپنهاگ شده است. به علاوه سیستم ارسال پیام از طریق رادیو و تکنولوژی GPS برای تردد از اتوبوسها در خیابانهای شلوغ ایجاد اولویت میکند و سبب کاهش زمان جابهجایی شهروندان میشود. رهاورد دیگر این سیستم کاهش ۸۳ درصدی انتشار دی اکسید کربن در پایتخت دانمارک است. سایر اقدامات اجتماعی مانند تشویق شهروندان به استفاده از دوچرخه هم سبب شده است، ۶۳ درصد از رفت و آمدهای مردم به محل کار با دوچرخه انجام شود این اقدامات «موج سبز» کپنهاگ را تقویت کرده و رکورد کاهش انتشار ۹۰ هزار تن دیاکسید کربن در سال را به نام این شهر رقم زده است.
هانگژو: سیستم دوچرخه سواری عمومی
بزرگترین برنامه دوچرخه سواری جهان در شهر هانگژوی چین اجرا شده است. در این شهر ۶۷ هزار دوچرخه عمومی در سه هزار ایستگاه در دسترسی شهروندان است و روزانه بیش از ۲۵۰ هزار مورد اجاره دوچرخه در این شهر به ثبت میرسد. یکی از دلایل فراگیر شدن این سیستم سهولت دسترسی به آن است، شهروندان میتوانند با استفاده از کارتهای هوشمند شهری هزینه اجاره را پرداخت کنند و افراد غیربومی هم با پرداخت وجه نقل میتوانند از دوچرخههای عمومی استفاده کنند. این سیستم ارزان قیمت سبب شده مردم هم برای رسیدن به مقصد و هم رسیدن به ایستگاههای مترو و اتوبوس از دوچرخه استفاده کنند. توریستهای هانگژو هم علاقه وافری به استفاده از دوچرخه نشان میدهند. اعطای حق تبلیع نیز که به درآمدزایی بیشتر کمک کرده سبب گسترش و موفقیت این برنامه شده است.
انگلستان: رویکرد مدیریت فعالی ترافیک
مدیران شهری در انگلستان به منظور حل معضل ترافیک سرسامآور در یکی از بزرگراههای این کشور که روزانه 120 هزار وسیله نقلیه در آن تردد میکنند در نوامبر ۲۰۰۵ سیستم مدیریت فعال ترافیک (Active Traffic Management System) را به اجرا درآوردند. برای مقابله با ازدحام و ترافیک سنگین در ساعات اوج شلوغی از علائم راهنمایی در هر لاین بزرگراه استفاده میشود. در ساعات پیک، محدودیت در سرعت که روی تابلوها نمایش داده میشود کاهش مییابد تا ظرفیت تردد در بزرگراه بیشتر شود. این تابلوها همچنین در مورد مسیرهای پرترافیک و راههای جایگزین به رانندگان اطلاعرسانی میکند. در برخی موارد نیز شانههای بزرگراه موقتا به روی خودروها گشوده میشود تا ظرفیت آمد و شد افزایش یابد. مطالعات نشان داده است هزینه اجرای این سیستم برابر کمتر از روشهای مرسوم تعریض خیابانها و بزرگراههاست. به سبب سرعت گرفتن خودروها، آلایندگی آنها ۱۰درصد کاهش مییابد و مصرف سوخت نیز به طور قابل ملاحظهای کم میشود. گرچه این سیستم برای تمام بزرگراهها مناسب نیست اما طراحان آن میگویند میتواند برای بزرگراههای مدرن و توسعه یافته بسیار مفید و اثربخش باشد.
رهایی از طلسم ترافیک بیتردید فرآیندی است که یک شبه و با معجزه میسر نمیشود؛ مانند هر معضل شهری دیگر تا رسیدن به نتیجه این حوصله کرد. اما اگر جهان توانسته است با استفاده از راهحلهای هوشمندانه - با گرفتن عوارض از خودروها یا اجرای سیستم پارکینگ هوشمند - از این بلا رهایی یابد شاید بتوان با الگو گرفتن از آن، پایتخت رو به اغمای کشور را دوباره احیا کرد. ترافیک پاییزی تهران تنها زمانی به تاریخ میپیوندند که دغدغه رفع آن، جایگزین سیاسی کاریها و تصفیه حسابهای جناحی و سازمانی شود و تدابیر تخصصی و موثر جای راهحلهای مقطعی و ناکارآمد را بگیرد.
منبع : تجارت فردا
دیدگاه تان را بنویسید