آینده بازار جهانی نفت در دوران دونالد ترامپ به چه شکل رقم خواهد خورد؟
| تکانه انتخاب غیرمنتظره دونالد ترامپ به ریاست جمهور امریکا امواج سترگی از تغییر را در اقتصاد دنیا به راه انداخته و به تلاش وسیعی برای برآورد اثر این رویداد بر بخشهای مختلف دامن زده است.
۵۵آنلاین :
تکانه انتخاب غیرمنتظره دونالد ترامپ به ریاست جمهور امریکا امواج سترگی از تغییر را در اقتصاد دنیا به راه انداخته و به تلاش وسیعی برای برآورد اثر این رویداد بر بخشهای مختلف دامن زده است. یکی از بازارهایی که ممکن است با بزرگترین تغییرات روبهرو باشد بازار انرژی است که برای اقتصاد ایران اهمیت ویژهای دارد. آقای ترامپ پیش از پیروزی انتخابات بارها روی تمایلش به مقررات زدایی از تولید انرژیهای فسیلی و تشویق سرمایه گذاری در آن بخش تأکید کرده بود و حالا هم وعده داده که چنین سیاستی را به زودی عملی کند. سؤال مهمی که در این مرحله مطرح است این است که در عمل این سیاست به چه شکل خواهد بود و چه آثاری روی تولید و قیمت نفت در بازارهای جهانی خواهد گذاشت.
• سیاست نفتی ترامپ
ترامپ اعتقادی به اثر استفاده از انرژیهای فسیلی روی تغییرات اقلیمی ندارد و به احتمال زیاد بسیاری از مقررات محدودکننده پخش گازهای گلخانهای و «شکافت با آب» یا «فرکینگ» (Frack- ing) را لغو کرده و آهنگ خروج امریکا از پیمان محیط زیست پاریس را خواهد نواخت. او همچنین اخذ مجوز برای پروژههای بزرگ زیربنایی را ساده یا لغو خواهد کرد تا راه برای توسعه لولههای انتقال انرژی هموار شود. به علاوه، او امکان حفاری در زمینهای دولتی را گسترش خواهد داد و احتمالاً اجازه حفاری در اقیانوس اطلس، آلاسکا، اقیانوس منجمد شمالی، و کرانه شرقی خلیج مکزیک را به حراج خواهد گذاشت.
گذشته از اینها، ترامپ قصد دارد تا نرخ مالیات بر درآمد و سود شرکتها را شدیداً کاهش دهد و این نیز عامل تشویقی دیگری برای افزایش سرمایه گذاریها در بخش انرژی و نفت خواهد بود . اجرای برخی از این سیاستها راحتتر از برخی دیگر است.
و بخشی از آنها نیاز به تصویب کنگره امریکا دارد. ولی با توجه به اینکه هم مجلس نمایندگان و هم سنا تحت کنترل جمهوری خواهانی است که با این رویکردها موافقاند، پیشبرد اکثر آنها مشکل نخواهد بود. در مورد اصرار آقای ترامپ بر مقررات زدایی در تولید و استفاده از انرژی فسیلی، باید به این نکته کلیدی توجه داشت که هدف اصلی او ایجاد شغل برای طبقه متوسطی است که در نتیجه عوامل مختلفی چون جهانی شدن و تغییرات تکنولوژی با کمبود کار و ایستایی درامد روبهرو شده و از افزایش نابرابری در توزیع درآمد و فرصتهای شغلی در ایالات متحده مینالد.
این گروه در انتخاب آقای ترامپ نقش محوری داشت و او برای حفظ حمایت سیاسی آنها باید برایشان اشتغال و درآمد بیشتری ایجاد کند. برای این کار بخشهایی باید تقویت شوند که نتوانند فرآیند تولیدشان را به راحتی به کشورهای دیگر ببرند و محصولشان را از آنجا وارد کنند. به همین دلیل آقای ترامپ سعی دارد تا بخشهای زیربنایی که به ساخت و ساز محلی وابسته هستند و همین طور استخراج و انتقال انرژی در داخل امریکا را توسعه بدهد و علاقه زیادی به تشویق شرکتهایی که در فناوری اطلاعات پیشرو بودهاند ندارد.
با این زمینه میتوان انتظار داشت که سیاستهای ترامپ در چند سال آینده شرکتهای نفتی را به استخراج بیشتر گاز و نفت شیلی در امریکا تشویق کند. این رشد در تولید طبیعتاً موجب کاهش قیمت نفت در آینده خواهد شد چون سال گذشته امریکا قانون منع صادرات انرژیاش را لغو کرد و در حال حاضر تولید نفت شیلی آن کشور نقش نوسان گیر بازار نفت را بازی میکند، به این معنی که هزینه تولید نفت شیلی امریکا یک تعیین کننده اصلی قیمت نفت در بازار جهانی شده است. در ضمن به خاطر انتظارات قیمتی که ایجاد شده، این روند حتی در کوتاه مدت هم اثر منفی روی قیمت نفت گذاشته که نتایجش در بازارهای جهانی به طور کامل مشهود است.
طبیعی است که انتظار پایین آمدن قیمت نفت باعث خواهد شد که انگیزه برای تولید نفت قدری ضعیف شده و سرمایه گذاریها در این حوزه به اندازهای که آقای ترامپ مدنظر دارد افزایش پیدا نکند. یک عامل دیگر هم که ممکن است توسعه منابع انرژی فسیلی امریکا را قدری محدود کند، قوانین و مقررات ایالتی است. تا به حال قوانین و دستورالعملهای دولت مرکزی درباره محیط زیست یک محدودیت اصلی برای افزایش تولید نفت در امریکا بوده که دستوپای بسیاری از شرکتها را بسته است. منتها برخی ایالتهای امریکا، قوانین و محدودیتهای مشابه یا سختگیری اعمال میکنند. بعضی ایالتها نیز ممکن است به این نتیجه برسند که استخراج نفت شیل، میتواند آثار مخربی روی محیطزیستشان از خود برجا بگذارد. برای مثال در اوکلاهما، این گمانه زنی به وجود آمده که افزایش شدید استخراج نفت شیل موجب ایجاد زمین لرزه شده و بحثی هست که شاید باید سیاستهای سختگیرانه تری را برای استخراج نفت شیل در نظر گرفت. با وجود این محدودیتها، برنامه آقای ترامپ برای تشویق سرمایه گذاری در فعالیتهای حفاری و استخراج انرژی بدون شک تولید نفت امریکا را در یکی دو سال آینده افزایش خواهد داد، و به تبع آن، قیمت نفت در سه، چهار سال آینده چندان بالا نخواهد رفت. بعید نیست که برای مدتی قیمت نفت در حول و حوش ۴۰ تا ۴۵ دلار به ازای هر بشکه نوسان داشته باشد.
- واکنش تولیدکنندگان دیگر
پرسش مهمی که در اینجا مطرح میشود این است که اعضای سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و دیگر کشورهای تولیدکننده نفت چگونه به سیاستهای جدید انرژی ترامپ عکسالعمل نشان خواهند داد؟ به نظر من، اعضای اوپک که قرار بود در نشست آینده خود (۳۰ نوامبر در وین) در مورد جزئیات طرح کاهش تولید نفت به منظور تقویت قیمت به توافق برسند، احتمالاً انگیزه کمتری برای حصول چنین توافقی خواهند داشت، چرا که هرگونه کاهش تولید برای کمک به بالا بردن قیمت نفت، با ازدیاد تولید در امریکا جایگزین خواهد شد. به همین دلیل، اثر احتمالی توافق اوپک، روی بازارهای نفتی کمرنگ خواهد شد. در واقع عکسالعمل اوپک به افزایش تولید نفت و گاز در امریکا احتمالاً صرفنظر کردن از توافق روی تعیین سقف تولید خواهد بود. در نتیجهایران و بعضی از تولیدکنندگان بزرگ دیگر به افزایش تولیدشان ادامه خواهند داد. به خصوص که کشورهایی چون عربستان و روسیه به شدت به درآمدهای نفتی وابستهاند و کم کردن تولیدشان، در شرایطی که امریکا در پی افزایش تولید است، به شدت به آنها ضرر خواهد زد.
در این شرایط، آنها حتی ممکن است تولیدات خود را بازهم افزایش دهند. عربستان سعودی که بالقوه روی قیمتهای جهانی تأثیرگذار است، با مشکل دیگری هم مواجه است: در صورتی که این کشور بخواهد تولیدات خود را کاهش دهد، ممکن است سهمیه اوپکی خود را هم به دیگر کشورهای عضو اوپک ببازد؛ بنابراین در چند سال آینده اوپک با مشکلات بزرگتری نسبت به سال گذشته مواجه خواهد بود و انگیزههای کشورهای عضو این سازمان برای رسیدن به یک توافق جامع ضعیفتر خواهد بود.
از جمع بندی بحث بالا میتوان این طور نتیجه گرفت که سیاستهای پیشنهادی ترامپ، هزینههای تولید و مصرف انرژیهای فسیلی را کاهش خواهد داد و شرکتهای آمریکایی توانایی رقابت بیشتری با رقبای قدرتمند بینالمللی خود خواهند داشت. سرمایه گذاریها در بخش نفت امریکا افزایش خواهد یافت و مانع رشد قیمت نفت خواهد شد. البته این رشد احتمالاً آنقدر نخواهد بود که موجب افت شدید قیمت (شبیه نصف شدن قیمت در سال ۱۳۹۳) و استمرار آن در سطوحی زیر ۳۵ دلار به ازای هر بشکه شود. حتی احتمال افزایش قیمت تا سطح ۵۰ دلاری نیز دور از ذهن نخواهد بود ولی رسیدن مستمر قیمت به سطوحی بالاتر از آن بعید به نظر میرسد. احتمالاً تا پایان سال ۱۳۹۶ تعادلی نسبی در قیمت نفت در بازارهای جهانی ایجاد خواهد شد و شاید تا مدتی نوسان قیمت چندانی را شاهد نباشیم.
آن روی چهره ترامپ
انتخاب ترامپ به عنوان رئیس جمهور امریکا چه پیامدهای مثبت و منفی خواهد داشت؟
نخستین نکته در بررسی پیامدهای ریاست جمهوری ترامپ میزان زیاد نااطمینانی است که در مورد سیاستهایی که به اجرا درخواهد آمد، وجود دارد؛ مانند هر سیاستمدار دیگر، ترامپ در دوران رقابت انتخاباتی سیاستهایی را اعلام کرد که به احتمال بسیار زیاد بعد از انتخابات تغییر خواهد کرد. تفاوتی که ترامپ با سایر سیاستمداران امریکا دارد این است که معمولاً برنامههای اعلام شده سیاستمداران در دوران رقابت انتخاباتی با دقت توسط تیمی از هم حزبیهای سیاستمداران برگزیده میشود با این هدف که اهداف حزبی را تحقق بخشد. هر سیاستمدار بستگی به سلایق و شرایط برخی از آنها را بزرگنمایی میکند و برخی را معمولاً آنهایی را که ممکن است در رأی آوری اخلال ایجاد کنند، در پشت پرده نگه میدارد. برنامههای ترامپ به دلیل عدم تبعیت از قواعد متداول حزبی برنامهای شناخته شده نیستند. برخی از آنها در شرایط معمول دولت هزینههای سنگینی بر مردم، به خصوص طرفداران سرسخت او، تحمیل میکنند. این شرایط سبب شده است نتوان با قطعیت مرسوم مجموعهای منسجم را «برنامههای ترامپ» نام نهاد و اثراتشان را بررسی کرد. آنچه میتوان گفت مجموعهای است از «اگر» ها و نتایج آنها.
نکته دوم این است که تنها ریسمانی که تمامی برنامههای به ظاهر پراکنده ترامپ را به هم متصل میکند، مخاطبان آنهاست. اگر تحلیلهای ارائه شده از ترکیب طرفداران ترامپ را بپذیریم، آنها افرادی هستند که از روندهای موجود در اقتصاد و جامعه امریکا احساس ناامنی میکنند. برخی از آنها مشاغلشان را از دست دادهاند. برخی دیگر هم از دخالت زیاد دولت در حوزههایی از زندگیشان که تاکنون خصوصی محسوب میشد، ناراضیاند.
نکته سوم این است که اثر برنامههای اعلام شده ترامپ بر سایر کشورها حتی از اثر آن بر امریکا هم ناروشنتر است، چرا که اثرگذاری آنها بستگی به پاسخ کشورهای جهان به برنامههای امریکا هم دارد. تحلیلگران هنوز تصویری از اینکه روابط امریکا با دوستان و دشمنان سنتیاش دستخوش چه تغییراتی خواهد شد، ندارند، و این نااطمینانی هرگونه پیش بینی از پاسخهای احتمالی کشورهای دیگر را نامعتبر یا حداقل احتمالی میکند.
با این مقدمه میتوان مجموعه برنامههای اقتصادی را که ترامپ در زمان رقابتهای انتخاباتی اعلام کرد، در موارد زیر خلاصه کرد.
• تجارت جهانی
ترامپ در یک کلمه خود را مخالف آزادسازی تجارت جهانی اعلام کرد و آن را از میان برنده مشاغل امریکاییها خواند. تعریف او از جهانی شدن هم دقیقاً در راستای جذب مخاطبان نگرانش بود. از نظر او ورود به تجارت جهانی تاکنون به معنای انتقال مشاغل امریکاییها به مکزیک و سایر کشورها بوده است. ملایمترین نسخههای این مخالفت شامل مذاکره مجدد قراردادهای تجاری موجود و پرهیز از انعقاد قراردادهای تجاری جدید است. نسخههای شدید این سیاست شامل مالیاتهایی در حد ۴۰، ۵۰ درصد بر واردات از کشورهایی مانند چین است. نکته جالب اینجاست که نظر ترامپ در مورد تجارت جهانی در حد بسیار زیادی با نظر کاندیداهای چپ حزب دموکرات مانند برنی سندرز که در مراحل آخر میدان رقابت را به هیلاری کلینتون واگذار کرد، همخوانی داشت.
این دیدگاه ترامپ اشکالات زیادی دارد، نخست، قراردادهای تجاری تنها عامل از میان رفتن مشاغل صنعتی در امریکا نیستند، پیشرفت تکنولوژی و اتوماسیون، تغییر ترکیب تولید و مصرف، کاهش هزینههای حملونقل و ارسال اطلاعات، و رقابتی شدن بازارها عوامل دیگری هستند که سبب جابهجایی مشاغل از صنعتی به خدماتی شدهاند.
دوم، بزرگترین گروهی که از واردات کالاهای ارزان منتفع میشوند، گروههای پایینتر درآمدی هستند که حامیان اصلی ترامپ بودهاند. وال مارت که بزرگترین خرده فروشی ارزان در آمریکاست، کالاهای مصرفی روزمره را، که غالبا وارداتی هستند، با قیمتهایی که به طرز باورنکردنی ارزان هستند، در اختیار اقشار پایین جامعه قرار داده است. تنها جاهایی که وال مارت وجود ندارد در مراکز برخی شهرهای بزرگ و ثروتمند مانند نیویورک است که به دلیل نفوذ شبکه عرضه کنندگان کالاها نتوانسته مجوز ورود بگیرد. اولین و مهمترین اثر نقض قراردادهای تجاری یا مالیات بالا بر واردات کالا از سایر کشورها، افزایش شدید قیمت کالاهای مصرفی برای اقشار متوسط و پایین در آمریکاست.
سوم، حتی اگر این قراردادها نقض شود، مشاغل ایجادشده آنقدر کم و کالای تولید شده آنقدر گران خواهد بود که تنها اثر قابل ذکر از میان رفتن کل بازار خواهد بود. به عنوان نمونه، بازار گل رز در امریکا بازاری محدود و در چند دهه پیش در دست تولیدکنندگان آمریکایی بود. امروزه این بازار بسیار گسترده شده و مبنای آن تولیدکنندگان گل رز در مکزیک است که با استفاده از مزیت آب و هوای مناسب و نیروی کار میتوانند گل رز را به قیمت ارزان در عرض چند ساعت به هر جای امریکا برسانند. قطع رابطه تجاری امریکا با مکزیک این بازار بزرگ را از بین خواهد بود بدون اینکه شغلی زیادی ایجاد کند. همین مسئله در مورد بازار پوشاک، اسباب بازی، وسایل برقی و بسیاری از بازارهای دیگر هم صادق است.
اگر ترامپ به قولهایش در مورد مخالفت شدید با قراردادهای تجاری عمل کند، اقتصاد امریکا و به تبع آن اقتصاد دنیا وارد رکودی عمیق خواهد شد. همین امر سبب میشود در مورد اجرای شدید قول و قرارهای انتخاباتی ترامپ در مورد تجارت جهانی تردیدهای جدی وجود داشته باشد.
• مهاجرت
مسئله مهاجرت، به خصوص مهاجرت غیرقانونی کارگران ساده از مکزیک و سایر کشورهای آمریکای مرکزی، مشابه مسئله تجارت است. بزرگترین مشکل طرفداران ترامپ این است که مهاجران غیرقانونی که در حال حاضر تعداد آنها در امریکا به حدود 12 میلیون نفر میرسد، مشاغل آمریکاییان را از بین بردهاند. همین امر سبب شد ترامپ با طرح ساختن دیواری بلند بین مکزیک و امریکا و وادار کردن دولت مکزیک به پرداخت هزینههای آن تعجب همگان را برانگیزد. ساختن دیوار به خصوص با پول دولت مکزیک قطعاً غیرممکن است ولی این امر سیاستهای ضد مهاجرت ترامپ را منتفی نمیکند.
طرفداران ترامپ از تغییر ترکیب جمعیتی امریکا ناراضیاند. این تغییر بیشتر ناشی از مهاجرت قانونی است تا مهاجرت غیرقانونی امریکا هر سال بسیاری از افراد تحصیل کرده و متخصص را جذب میکند. این مهاجران یکی از موتورهای رشد اقتصادی امریکا محسوب میشوند و هرگونه مخالفت با آن به ضرر رشد اقتصادی بلندمدت امریکا خواهد بود. به علاوه، اخراج مهاجران قانونی، به خصوص مهاجرانی که شهروند امریکا هستند، از نظر قانونی غیرممکن است. به همین دلیل ترامپ بر روی اخراج مهاجران غیرقانونی متمرکز شد. اثر اجرای دقیق این برنامه هم مانند مخالفت شدید با تجارت آزاد، به ضرر اقتصاد امریکا خواهد بود. مشاغلی که مهاجران غیرقانونی در آنها مشغولاند، و مزدی که دریافت میکنند، قابل انجام با کارگران امریکایی نیست. نتیجه اجرای این برنامه از میان رفتن برخی بازارها، مانند بازار محصولات کشاورزی غیرمکانیزه، و گران شدن محصولات این بازارها خواهد بود. به علاوه یافتن این مهاجران و اجرای آنها نیازمند هزینههایی است که اقتصاد امریکا حاضر به پرداخت آن نخواهد بود.
• مالیاتها و هزینههای دولت و مقررات گذاری
در این حوزهها، ترامپ کما بیش به دیدگاه سنتی محافظه کاران نزدیک است. او قول کاهش مالیاتها، ساده سازی سیستم فوق العاده پیچیده مالیات و نیز افزایش هزینههای دولت در زیر ساختارها و کاهش آن در بخشهای دیگر را داد. ترامپ همچنین از افزایش مقررات دولتی در همه عرصههای اقتصادی ابراز نارضایتی کرد و وعده کاهش این مقررات را داد. نتیجه اجرای این سیاست بستگی کامل به نحوه اجرای آن دارد کاهش مالیات و افزایش هزینههای دولت میتواند منجر به افزایش میان مدت رشد اقتصادی شود، ولی اگر با ساده سازی سیستم مالیاتی و در نتیجه کاهش فرار مالیاتی از طرف افرادی مانند خودش همراه نباشد (ترامپ با استفاده از گریزگاههای مالیاتی توانست برای سالهای متمادی از دادن مالیات فدرال طفره رود)، این ترکیب منجر به افزایش شدید کسری بودجه خواهد شد و بر بدهیهای دولت خواهد افزود که در حال حاضر از تولید امریکا هم فراتر رفته است. اثر چنین سیاستی در بلندمدت میتواند منفی باشد.
در زمینه مقررات زدایی هم میتوان به اثرات احتمالی مثبت آن اشاره کرد. امریکا کشوری با مقررات دست و پاگیر زیاد و نیز مقررات روان کننده فعالیتهای اقتصادی و تصحیح کننده معایب بازار است. اگر ترامپ برخی از مقررات زائد را از میان بردارد، میتواند رشد اقتصادی را افزایش دهد و این به خصوص برای طبقه متوسط و پایین مفید خواهد بود ولی اگر در گیرودار بده بستان سیاسی با مخالفان بیفتد یا اگر در این حوزه زیاده روی کند و مقررات مفید را کاهش دهد، میتواند اثرات منفی بر رشد اقتصادی یا حداقل بر زیرساختهایی مانند محیط زیست وارد کند. به طور خلاصه، ترامپ بدون هیچ سابقه سیاسی توانست با رفتار خارج از عرفش رقابتی باورنکردنی باسابقهدارترین سیاستمداران امریکا از هر دو حزب به نمایش بگذارد و پیروز میدان باشد؛ اما ترامپ هم مانند هر فرد دیگر محدود است به قواعدی که بر جامعه اقتصاد حاکماند. بسیاری از برنامههای ترامپ در حال عادی قابل پیاده کردن نیست. اگر او اصراری بر پیاده کردنشان داشته باشد، مردم امریکا و شاید مردم جهان هزینههای سنگینی پرداخت خواهند کرد. همزمان، سیاستهای درست دیگری هستند که در چنبره سیاست اسیر شدهاند و هیچ وقت اجرا نشدهاند. اگر ترامپ خود را از این چنبره رها کند و آنها را اصلاح کند، نتایج مثبتش به همگان خواهد رسید.
چهرهای که از ترامپ در دست است، فردی است عوام فریب که با اتکا به احساسات گروههایی که از برخی مشکلات در اقتصاد آمریکا متأثر شدهاند، به قدرت رسیده است. در مورد چهره ترامپ در قالب رئیس جمهور امریکا کسی چیز زیادی نمیداند. باید مدتی منتظر ماند و دید آیا چهره دیگری هم و وجود دارد؟
منبع : مجله ی تجارت فردا
دیدگاه تان را بنویسید