مدیریت رسانهها در دنیای آینده
| سومین همایش بین المللی مدیریت رسانه به میزبانی فرهنگسرای رسانه و شبکه های اجتماعی در کنارکارگاههای تخصصی این نشست با حضور پیشکسوتان، استادان دانشگاه، اهالی رسانه، و دانشجویان این رشته، 15 آبان برگزار گردید. استاد علیاکبر فرهنگی از بنیانگذاران رسته مدیریت رسانه از جمله سخنرانان این همایش علمی بود. متن سخنرانی ایشان در ادامه از نظرتان میگذرد.
۵۵آنلاین :
ما در یک روزگار transitional یا در حال گذار هستیم. شما به سالهای 1850 به بعد نگاه کنید و ببینید چه اتفاقاتی در جهان رخ داده است. در یکی از کلاسهای درس بحثمان درباره زیگموند فروید، فردریک تیلور و چالز داروین که یکی از دوستان دانشجو پرسیدند چطور این ها همگی در یک دوره بودند؟ این دوره چه دوره ای است؟ این دوره، دوره ای است که ماشین بخار تازه اختراع شد و آرام آرام که به جلو میآییم تاثیر خود را بر نهادهای اجتماعی، فکری و فرهنگی میگذارد و نهایتا وقتی به این سالها نگاه میکنیم تا ابتدای قرن بیستم، افرادی را میبینیم که حرفهای بزرگی برای گفتن دارند و همگی از بنیانگذاران رشته های مختلف معارف بشری به ویژه در علوم اجتماعی هستند. از یک طرف زیگموند فروید، از یک طرف داروین، از یک طرف کسانی چون اسمیت یا جامعه شناسانی مثل آگوست کنت را داریم که تحولات عمیقی را ایجاد کردهاند.
تحولی در پیش است
دقیقا من این را احساس میکنم که تاریخ تمدن بشری یک ورق دیگر میخورد. با این ورق خوردن، اتفاقات زیادی رخ میدهد و خواهد داد. ما اگر به سالهای 1910، 1920 و 1930 نگاه کنیم، میبینیم این تحولات پشت سر هم اتفاق میافتد. به تعبیر الوین تافلر وقتی یک پارادایم میخواهد جای خود را به پارادایم دیگر بدهد، درد عظیمی همانند مادری که میخواهد نوزادی را متولد کند اتفاق می افتد. من تصور میکنم جامعه مستعد به بارآوردن یک فرزند نو است. پیش از ما نظریه پردازان بزرگی چون کاستلز، وبستر و فوکو نوید چنین جامعه ای را دادهاند که چنین جامعهای در حال شکلگیری است. این جامعه در تمام ابعاد تغییرات را به خودش خواهد دید. در برخی جاها نیز این تغییرات بسیار دردناک است اما باید بپذیریم که این درد تا زمانی که این نوزاد پا به عرصه بگذارد، اجتناب ناپذیر است.
در مدیریت رسانه شاید کار یک مقدار سختتر باشد چرا که در عین حال مدیریت رسانه خودش در صحنه است. زمانی که من به فکرم رسید رشته مدیریت رسانه را در ایران راهاندازی کنیم، با یک مطالعه سطحی به این نتیجه رسیده بودم که زمانه در حال گذر است و ما باید ندای زمانه را بشنویم. یادی از ابوالفضل بیهقی، ادیب و مورخ نام آورمان بکنیم که تاریخ گران سنگ را نوشتند. اوج سخن را در داستان حسنک وزیر مطرح میکند در توصیف صحنهای که حسنک را به دار آویختند و سرش را جدا میکنند. اگر میتوانید با توجه به حرفهای امروز من دوباره این قسمت از داستان را نگاهی کنید. بیهقی به نوعی درد من و شما را در حال حاضر داشته است. بیهقی مینویسد: "زمانه به ندای بلند صدا در داد و کس ندای زمانه نشنید" و بعد پیشگوییها وپیش بینیهای خود را می نویسد که اگر ندای زمانه را نشنویم چه بر سرمان می آید و متاسفانه دوره ابوالفضل بیهقی به ندای زمانه جواب ندادند. 70 سال بعد حمله مغول به آنها یاد داد که میبایستی پیشگیری و توجه میکردند و ندای زمانه را میشنیدند.
حال می بینیم که همه چیز در حال دگرگونی است. هر روز صبح که بیدار می شوید یک سری تغییرات را میبینید. بزرگان رسانهای (practical media man) که در این جمع هستند شاید ماه تا ماه و سال تا سال منتظر بودند که خبری برسد ولی الان ساعت به ساعت تغییراتی اتفاق میافتد. هر روز و هر شب حرکت بزرگی اتفاق میافتد. این حرکت به نظر من همان دردی است که مادر قبل از تولد فرزند متحمل میشود تا زمان تولد فرا برسد. این نوزاد باید پا به عرصه بگذارد و ما باید زمینه را برایش مهیا کنیم.
رسانه های آینده، به کجا میروند؟
جامعهای که مدیریت رسانه میخواهد در آن شکل بگیرد چگونه جامعهای باید باشد؟ این جامعه یک جامعه حساس است. جامعه بشری هر لحظه به تحولات و دگرگونیها روبرو است. تکنولوژی به این جامعه توانمندی عظیمی داده است. توانمندی که چند سال پیش غیر قابل تصور بود. تکنولوژی همینطور تغییر پیدا میکند و دست انسانها گشودهتر می شود. من گاهی وحشت میکنم که این توانمندی که امروز بشر پیدا کرده است بطور مثال شبکههای اجتماعی در حال حاضر اگر با یک اخلاق رسانهای توام نشود، میدانید چه به روز ما خواهد آمد! هیچ فکر کردهاید که الان این توانایی را حتی یک بچه 10 ساله نیز دارد که اگر خوب کار با این ابزار را بشناسد (که همینطور است) و عکسها، تفسیرها و تعبیرهای خاصی را از یک فرد بگذارد، نه تنها می تواند یک خانواده بلکه یک کشور را به تباهی بکشاند. اینجاست که شان مدیریت رسانه خودش را نشان میدهد. حال این مدیریت رسانه چه کار باید انجام دهد؟ آیا باید بنشیند و ناظر باشد؟ آیا همه چیز را باید از چشم دولت ببینیم؟ آیا دولت توانایی لازم را برای کنترل این ابزار دارد؟ من دقیقا خاطرم هست چند سال پیش که ماهواره و دیشهای ماهوارهای آمدند، همه نگران بودند که چه کنیم! در نهایت باید خود را با تکنولوژی وفق داد و ببینید که چه باید بکنید وگرنه الان شاهد هستید تلویزیونهایی آمدهاند که دیگر نیاز به دیش ماهواره ندارد و پیام ها را انتقال میدهد. اولین انتقاد را به خودم دارم که به عنوان یک معلم رسانه چه کار باید بکنم؟ چطور آمادگی لازم را در این جامعه ایجاد کنم؟ برای اینکه این جامعه بتواند از مزایای این تکنولوژی بهرهمند شود و تا آنجا که میتواند عیبهای آنرا از خود دور نگه دارد. در غیر این صورت جامعه دچار مشکل خواهد شد. پس مدیریت رسانه در حال حاضر در چنین فضایی است. من همیشه حرفم این بوده و هست که رشته مدیریت رسانه یک رشته Interdisciplinary یا میان رشتهای است و کسی که وارد این رشته می شود میبایست یک فرد چند بُعدی باشد که ابعاد مختلف علوم و فنون را فرا گرفته باشد و البته این کار بسیار دشواری است ولی غیرممکن نیست. من همیشه پیوند و هویت خودم را با رشته علوم اجتماعی دیدهام. حال ما باید با رشتههای دیگر علوم اجتماعی نظیر جامعهشناسی، فلسفه، مردمشناسی، روانشناسی، روانشناسی اجتماعی، اقتصاد، آمار و سایر رشتهها پیوند داشته باشیم. در واقع، ما همیشه ریزهخوار خرمن دانش آنها بودهایم و اگر جایی اینها را با هم ممزوج کنیم و چیزی بیرون بکشیم، موفق بودهایم . الان دغدغه دانشگاههای مطرح جهان که روی مدیریت رسانه کار می کنند نیز همین است. پارسال که من در دانشگاه تگزاس بودم و رسالهها را بررسی کردم و با اساتید نیز صحبت کردم میگفتند ما تمام تلاشمان این است که contribution خودمان را به دیگران اثبات کنیم. در اینجا من تریبون را مناسب میبینم که به دانشجویان حاضر در این کنفرانس بگویم که با رشته مدیریت رسانه اینگونه برخورد کنیم. ما از بقیه رشتهها وام گرفتیم و خواهیم گرفت و قطعا چیزی به آنها اضافه خواهیم کرد. من برای آینده رشته مدیریت رسانه خوشبین هستم. من معتقدم که بچههای ما کار خودشان را میکنند. در نظر داشته باشید ما الان در حالت گذار هستیم. آن درد را احساس میکنیم و آرام آرام این نوزاد مدیریت رسانه پا به عرصه وجود خواهد گذاشت و برای قرن 21 به طور یقین دست آوردهای خوبی را خواهد آورد. یعنی شما باید مسایل پیرامون خود را تجزیه و تحلیل کنید و برای آن راهکار ارایه دهید. مقولههایی مانند تلاطمهای سیاسی، دشواریهای اقتصادی، بیتوجهیهای اجتماعی و گسستهایی حاصل شده است. در بسیاری از جاها انسانها از دایره انسانیت متاسفانه پا به بیرون گذاشتهاند و باید رسولان و پیامبرانی بیایند و پیامهای لازم را بدهند.
رسانه و مدیریت دنیای آینده
مرحوم مظفر شریف یکی از بنیانگذاران مکتب شیکاگو و استاد دانشگاه شیکاگو هستند. استاد روانشناسی اجتماعی که بسیاری از نظریهپردازهای مدیریت و ارتباطات در دهههایی 1940 و 1950 از دانشجویان ایشان بودهاند. ایشان به جامعه اعتقاد بالایی داشت و معتقد بود همه این علوم باید طوری تدوین و تنظیم شوند که جامعه بشری را منسجمتر کنند. دقت بفرمایید این انسجام اجتماعی جامعه بشری به معنای وسیع کلمه است نه یک جای بخصوص. در یکی از سخنرانیهای ایشان یکی از حضار و مستمعین پرسیدند تفاوت جامعه و جمعیت چیست؟ جایی که صحبت از Society و crowd میکنید. "مرحوم مظفر شریف پای تخته میرود و با گچ یک تعداد نقطه میگذارد و تعدادی از این نقاط را پر رنگتر میکند و سپس به هم وصل میکند. در نهایت یک ششضلعی به وجود میآید. میگوید این ششضلعی و نقاط آن جامعه هستند". دقیقا من میخواهم بگویم که شان مدیریت رسانه این است که باید این نقاط و جمعیت را به جامعه تبدیل کند. در جامعه سرها باید به هم متصل شوند یعنی با هم اشتراک داشته باشند. اشتراک جامعه بشری متاسفانه سست شده است. یک جاهایی از دنیا مردم پرخوری میکنند و جاهای زیادی مردم از گرسنگی تلف میشوند. این همت و همبستگی وجود ندارد که این گرسنگان را به نوعی از گرسنگی نجات داد.
یکی از رسالتهای مدیریت رسانه باید این باشد که جهانی فکر کنیم. این مسایل فقط در کشور ما نیست. ممکن است در سطح محلی و منطقهای یک سری کاستیهای وجود داشته باشد اما کاستی اساسی در جامعه بینالمللی است. در جامعه بینالمللی مکانیزمها از دست رفته و پارادایم گذشته دیگر نمیتواند جوابگو باشد بنابراین پارادایم جدید را باید جایگزین کنیم. پارادایم جدید اگر بخواهد جایگزین شود، مدیریت رسانه باید در آن نقش پر رنگی ایفا کند. بنابراین جایگاه و شان مدیریت رسانه اینجا خود را نشان میدهد.
دکتر فرهنگی در پاسخ به سوال یکی از حضار که گفتند باید این کنفرانس در جامعه و بین دست اندرکاران این حوزه به نوعی منعکس شود و همچنین افرادی باید در رسانه ها کار کنند که تخصص لازم را داشته باشند، اضافه کردند: فرمایش شما کاملا درست است منتهی یک نکته را باید بگویم که ما در سرزمینی زندگی میکنیم که فرهنگ و پیشینه خاص خود را دارد. در اینجا بحث مدیریت به معنای عام کلمه است که شاید برخی مدیران در جایگاهی هستند که نباید باشند. در وهله اول باید روی خودمان کار کنیم. انجمن مدیریت رسانه از عزیزان و دانشجویان مدیریت رسانه فعالیت خود را آغاز کرده است و باید آرام آرام در جامعه جا بیافتد. سال ها پیش پدر و بنیان گذار جامعه شناسی ایران مرحوم دکتر غلامحسین صدیق در دانشگاه تهران مشغول بودند. از ایشان سوالی پرسیدیم که شما که زحمت کشیدید و جامعهشناسی را در ایران آوردید آیا تاثیری هم داشته است؟ ایشان گفتند: "بگذارید دو یا سه دهه بگذرد. توجه داشته باشید مفاهیم عقلی باید به تدریج و آهسته جای خود را باز کند". الان به مفهوم عمیق صحبت دکتر صدیق پی بردم. رشته جامعهشناسی بزرگانی را در گرایشهای مختلف پرورش داد. بقیه رشتهها هم کم و بیش همین داستان را دارند. مدت ها طول میکشد تا تغییر اتفاق بیافتد. این بستگی به موضوع و نوع جامعه دارد که چه مقدار این تغییر را بپذیرند. ابتدا باید از راس هرم شروع شود تا آرام آرام حرکت به سمت پایین هرم شکل بگیرد. من سال 1362 در دانشگاههای آمریکا آموزش میدادم. رییس قوه مجریه وقت در ایران از من خواستند تا مدیران آموزش ببینند و ما از رده معاونین وزرا کار را شروع کردیم. خداوند با ما یار بود و کلاسها مفید واقع شد. نهایتا به جایی رسیدیم که تمامی سازمانهای دولتی خواهان آموزش مدیران شدند. بنابراین باید حرکت را شروع کنیم و شکلگیری همین انجمن و برگزاری دورههای آموزشی در نهایت خواسته ما را محقق میکند.
دکتر علی اکبر فرهنگی سخنان خود را با این جمله از کنفوسیوس به پایان رساندند:
"اگر از حاصل کار خود میخواهید یک سال بهره بگیرید، غلات بکارید. اگر از حاصل کار خود میخواهید ده سال بهره بگیرید، درخت بکارید. اگر از حاصل کار خود می خواهید صد سال بهره بگیرید، انسان تربیت کنید".
حوریه حقیقی نیا
منبع : همشهری
دیدگاه تان را بنویسید