رژیم کتوژنیک و التهاب؛ نوع چربی مصرفی چه تأثیری بر بدن دارد؟

 پژوهش جدید درباره رژیم کتوژنیک و التهاب دانشگاه سینسیناتی نشان می‌دهد برخی رژیم‌های کتوژنیک سرشار از چربی‌های اشباع‌شده با زنجیره بلند ممکن است با ایجاد فشار بر میتوکندری‌ها، التهاب را افزایش دهند.

رژیم کتوژنیک و التهاب؛ نوع چربی مصرفی چه تأثیری بر بدن دارد؟
 

رژیم کتوژنیک به دلیل کاهش مصرف کربوهیدرات و افزایش دریافت چربی، در سال‌های اخیر مورد توجه زیادی قرار گرفته است. بااین‌حال، یافته‌های جدید نشان می‌دهند که تأثیر این رژیم بر سلامت بدن ممکن است به نوع چربی مصرفی بستگی داشته باشد. پژوهشگران دانشگاه سینسیناتی دریافته‌اند که برخی انواع رژیم کتوژنیک و التهاب می‌توانند ارتباط نزدیکی با یکدیگر داشته باشند. به‌طور مشخص، رژیم‌های سرشار از اسیدهای چرب اشباع‌شده با زنجیره بلند ممکن است با ایجاد فشار بر میتوکندری‌ها، پاسخ‌های التهابی سیستم ایمنی را افزایش دهند. این یافته نشان می‌دهد که هنگام بررسی اثرات رژیم کتوژنیک، فقط میزان چربی مصرفی اهمیت ندارد و نوع چربی نیز باید مورد توجه قرار بگیرد.

 

رژیم کتوژنیک چیست و چگونه عمل می‌کند؟
 

رژیم کتوژنیک یک الگوی غذایی با چربی بالا و کربوهیدرات پایین است که هدف آن وارد کردن بدن به وضعیت متابولیکی به نام کتوز است.

 

در شرایط معمول، بدن بخش زیادی از انرژی مورد نیاز خود را از گلوکز حاصل از کربوهیدرات‌ها تأمین می‌کند. اما وقتی دریافت کربوهیدرات به میزان زیادی کاهش پیدا می‌کند، بدن برای تأمین انرژی بیشتر به سراغ چربی‌ها می‌رود و ترکیباتی به نام کتون تولید می‌کند. در نتیجه، کتون‌ها و چربی‌ها به منابع مهم سوخت بدن تبدیل می‌شوند.

 

مطالعات پیشین در برخی موارد فواید ضدالتهابی رژیم کتوژنیک را نشان داده‌اند، اما پژوهش‌های دیگری نیز از افزایش التهاب و برخی آثار نامطلوب خبر داده‌اند. همین نتایج متفاوت این پرسش را مطرح کرده‌اند که چرا رژیم کتوژنیک در شرایط مختلف می‌تواند اثرات متفاوتی داشته باشد.

 

ارتباط رژیم کتوژنیک و التهاب به نوع چربی بستگی دارد
 

پژوهشگران مرکز سرطان دانشگاه سینسیناتی به سرپرستی دیوید جیوس، مدیر این مرکز، در بررسی جدید خود به نقش نوع اسیدهای چرب در پاسخ‌های متابولیکی و التهابی بدن پرداختند.

 

آن‌ها دریافتند که همه رژیم‌های کتوژنیک از نظر تأثیر بر بدن یکسان نیستند و انواع مختلف چربی می‌توانند تغییرات متابولیکی متفاوتی ایجاد کنند.

 

در این مطالعه، محققان رژیم‌های کتوژنیک حاوی اسیدهای چرب متفاوت را روی مدل‌های موشی آزمایش کردند. همچنین تأثیر اسیدهای چرب جداگانه را در مدل‌های کشت بافت مورد بررسی قرار دادند.

 

نتایج نشان داد که اسیدهای چرب اشباع‌شده با زنجیره بلند بیشتر با ایجاد پاسخ‌های التهابی سیستم ایمنی ارتباط دارند. در مقابل، اسیدهای چرب غیراشباع و اسیدهای چرب با زنجیره متوسط، بیشتر با ویژگی‌های ضدالتهابی همراه بودند.

 

این تفاوت نشان می‌دهد که ترکیب چربی‌های موجود در رژیم غذایی می‌تواند در تعیین پیامدهای متابولیکی آن نقش مهمی داشته باشد.

 

رژیم کتوژنیک و التهاب؛ میتوکندری‌ها چگونه در افزایش التهاب نقش دارند؟
 

یکی از یافته‌های مهم این پژوهش درباره رژیم کتوژنیک و التهاب، شناسایی سازوکاری است که می‌تواند ارتباط میان برخی چربی‌ها و افزایش التهاب را توضیح دهد.

 

محققان دریافتند که افزایش التهاب از طریق سیگنال‌دهی ناشی از فشار بر میتوکندری‌ها و فعال شدن سلول‌های ایمنی اتفاق می‌افتد.

 

میتوکندری‌ها ساختارهایی درون سلول هستند که نقش مهمی در تولید انرژی و حفظ عملکرد طبیعی سلول ایفا می‌کنند. هنگامی که این ساختارها تحت فشار قرار می‌گیرند، می‌توانند پیام‌هایی ایجاد کنند که بر فعالیت مسیرهای مختلف سلولی تأثیر می‌گذارند.

 

در این مطالعه، پژوهشگران مسیر سیگنال‌دهی cGAS-STING را نیز در ارتباط با تجمع سلول‌های ایمنی پیش‌التهابی بررسی کردند. بر اساس یافته‌ها، اسیدهای چرب اشباع‌شده با زنجیره بلند می‌توانند این مسیر را فعال کنند و به افزایش پاسخ التهابی کمک کنند.

 

به این ترتیب، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که تأثیر رژیم کتوژنیک بر التهاب صرفاً به میزان چربی دریافتی محدود نمی‌شود، بلکه نوع اسیدهای چرب و واکنش سلولی به آن‌ها نیز اهمیت دارد.

 

رژیم کتوژنیک و التهاب؛ آیا همه رژیم‌های کتوژنیک اثر یکسانی بر سلامت دارند؟
 

پاسخ این پژوهش به این پرسش منفی است. نتایج نشان می‌دهند که ترکیب چربی‌های رژیم کتوژنیک می‌تواند در شکل‌گیری پاسخ‌های متفاوت بدن نقش داشته باشد.

 

این موضوع با یافته‌های مطالعات قبلی همین گروه پژوهشی در مجلات Science Advances در سال ۲۰۲۴ و Cell Reports در سال ۲۰۲۵ نیز هم‌راستا است. مجموعه این تحقیقات نشان می‌دهد که برای دستیابی به پیامدهای مورد انتظار از رژیم کتوژنیک، باید عوامل مختلفی از جمله منابع غذایی تأمین‌کننده چربی را در نظر گرفت.

 

بنابراین، نمی‌توان صرفاً بر اساس بالا بودن میزان چربی یا پایین بودن کربوهیدرات، درباره اثرات یک رژیم کتوژنیک بر سلامت قضاوت کرد.

 

ارتباط رژیم کتوژنیک با درمان سرطان
 

پژوهشگران علاوه بر پیامدهای متابولیکی و التهابی، به کاربردهای احتمالی این یافته‌ها در حوزه سرطان نیز توجه دارند.

 

به گفته دیوید جیوس، رژیم‌های کتوژنیک ممکن است محیط اطراف تومور را به شکلی تغییر دهند که نتایج درمان با ایمنی‌درمانی را بهبود ببخشد.

 

در حال حاضر، یک کارآزمایی بالینی برای بررسی بیشتر این موضوع در مرکز سلامت دانشگاه تگزاس در سن‌آنتونیو در حال انجام است و قرار است این پژوهش به‌زودی در مرکز سرطان دانشگاه سینسیناتی نیز آغاز شود.

 

البته یافته‌های آزمایشگاهی و مطالعات انجام‌شده روی مدل‌های حیوانی به‌تنهایی برای اثبات اثربخشی یک رژیم غذایی در درمان سرطان انسان کافی نیستند و این موضوع به بررسی‌های بالینی بیشتری نیاز دارد.

 
جمع‌بندی: در رژیم کتوژنیک فقط میزان چربی مهم نیست

پژوهش جدید دانشگاه سینسیناتی نشان می‌دهد که رابطه میان رژیم کتوژنیک و التهاب پیچیده‌تر از چیزی است که پیش‌تر تصور می‌شد. درحالی‌که برخی انواع چربی ممکن است ویژگی‌های ضدالتهابی داشته باشند، چربی‌های اشباع‌شده با زنجیره بلند می‌توانند از طریق ایجاد فشار بر میتوکندری‌ها و فعال کردن سلول‌های ایمنی، پاسخ التهابی را افزایش دهند.

 

این مطالعه بار دیگر اهمیت توجه به کیفیت و منبع چربی‌های مصرفی را در کنار مقدار آن‌ها برجسته می‌کند. بااین‌حال، برای مشخص شدن تأثیر دقیق این یافته‌ها بر سلامت انسان، به تحقیقات بالینی بیشتری نیاز است.