دستور العمل‌های امدادی در روزهای حمله

روزنامه اعتماد نوشت: حدود ۶ ماه پس از جنگ دوازده روزه، یک جنگ دیگر بر مردم ایران تحمیل شد، جنگی که حالا پایان آن، امری غیر قابل پیش‌بینی است. در این شرایط مهم‌ترین اقدام برای مقابله با تبعات جنگ، حملات هوایی یا انفجارهای ناگهانی؛ آمادگی فردی، گروهی و نهادی است. 

در همین زمینه با یک دستورالعملی ۱۲ مرحله‌ای و دقیق می‌توانید امن‌ترین نقطه در محیط اطراف را به یک پناهگاه موثر در برابر موج انفجار، ترکش و آوار تبدیل کنید.

بر اساس توصیه‌های پایگاه اطلاع‌رسانی جمعیت هلال‌احمر ایران، در زمان حمله، هرگز به سمت خروجی ساختمان یا خیابان فرار نکنید؛ فضای باز خطرناک‌ترین جاست. امن‌ترین نقطه هر ساختمان، داخلی‌ترین بخش آن است که حداقل دو دیوار با محیط بیرون فاصله داشته باشد. پنجره‌ها بزرگ‌ترین دشمن شما در زمان انفجار هستند؛ آن‌ها به ترکش‌های شیشه‌ای کشنده تبدیل می‌شوند. حمام، دستشویی و راهروهای بدون پنجره، بهترین گزینه‌های پناه گرفتن در آپارتمان‌ها محسوب می‌شوند. پاگرد پله‌ها به دلیل استحکام سازه‌ای بالا، یکی از مقاوم‌ترین نقاط ساختمان در برابر ریزش است.

پناه گرفتن زیر یک میز ناهارخوری سنگین یا تخت فلزی، مانع از آسیب دیدن شما در اثر سقوط اشیاء می‌شود. زیرزمین‌ها عالی هستند، به شرطی که حداقل دو راه خروجی داشته باشند تا به تله تبدیل نشوند. در زیرزمین‌ها هرگز کنار لوله‌های گاز، مخازن سوخت یا موتورخانه‌ها پناه نگیرید. ایستگاه‌های مترو به دلیل عمق زیاد بسیار امن هستند، اما هنگام ورود باید از ازدحام و زیر دست و پا ماندن دوری کرد. اگر در فضای باز غافلگیر شدید، بلافاصله در نزدیک‌ترین جوی آب، گودال یا پشت یک جدول بتنی بلند بخوابید. در لحظه شنیدن صدای انفجار یا پهپاد، ثانیه‌ها تعیین‌کننده‌اند؛ وقت را برای پیدا کردن ساختمان هدر ندهید و روی زمین پناه بگیرید. 

در کنار اینها نیاز است که خانواده‌ها برای مواجهه با این آسیب‌های روانی کودکان آمادگی‌های لازم را پیدا کنند.

محمدرضا محمدی، فوق تخصص روان‌پزشکی کودکان و نوجوانان و رییس مرکز تحقیقات روان‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در این باره می‌گوید: «در جریان اتفاقات اخیر در تهران و سایر شهرها، بیش از ۹۰درصد صداهای شنیده‌شده مربوط به سامانه‌های پدافند هوایی داخلی بوده است، نه اصابت مستقیم موشک‌های دشمن؛ صدای این سامانه‌ها برای مقابله با تهدیدهای احتمالی و دور نگه‌داشتن پرنده‌های دشمن طراحی شده و به ندرت مربوط به انفجار مستقیم بمب یا موشک است؛ بنابراین، آگاهی‌بخشی به کودکان و نوجوانان درباره منشأ این صداها می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی در کاهش اضطراب آن‌ها داشته باشد.» او معتقد است که اگر اضطراب‌های شدید در یک ماه اول پس از حادثه درمان نشوند، ممکن است به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) تبدیل شده و تا دو سال ادامه یابند.

درمان در مراحل اولیه بسیار موثرتر بوده و معمولا با مشاوره، روان‌درمانی و در برخی موارد با دارو قابل کنترل است. «محیط خانوادگی باید مکانی برای کاهش تنش باشد. والدین با حفظ آرامش، حمایت عاطفی و گفت‌وگو با فرزندان در حد فهم آن‌ها، نقش مهمی در کاهش اضطراب کودکان ایفا می‌کنند. صادقانه صحبت کردن درباره شرایط و پاسخ به سوالات کودکان در چارچوبی قابل درک، از راهکارهای موثر روانی است. تکنیک‌هایی مانند تنفس عمیق، مدیتیشن، دعا و ذکر، یا حتی نوشتن احساسات در دفترچه شخصی، از ابزارهای ساده اما موثر در کاهش اضطراب و تنش هستند. در صورت شدت گرفتن علائم مانند بی‌خوابی، بی‌قراری، اختلال تمرکز یا بروز حملات پانیک، مشاوره با روان‌پزشک یا روان‌شناس ضروری است. اختلالات ناشی از جنگ، اگر زود درمان شوند، به‌راحتی قابل کنترل هستند.» 

افزایش ظرفیت پذیرش و پرهیز از مراجعات غیرضروری

آمادگی‌های فردی اما همگام با آمادگی‌های دولتی و نهادی است. در همین زمینه دکتر علیرضا رییسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت روز گذشته در نامه‌ای به معاونان بهداشت دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی سراسر کشور بر ضرورت ارتقای آمادگی واحدهای ارایه خدمت در شرایط جنگی اخیر تاکید کرد. در این نامه بر ضرورت بهره‌گیری از تمامی ظرفیت موجود مراکز شبانه‌روزی، منتخب بحران و ۱۶ساعته و ارتقای آمادگی و تجهیز واحدهای مذکور به اقلام مورد نیاز در ارایه خدمات به بیماران و مصدومین حوادث ناشی از حملات هوایی و تبعات ناشی از آن؛ از جمله تأمین منابع انرژی برق و آب، خدمات دارویی و پاراکلینیک، تجهیزات مونیتورینگ، احیا، ترالی اورژانس، تزریقات و پانسمان، داروهای مورد نیاز بستری موقت و… تاکید شده است.

وزارت بهداشت کشور با صدور سومین اطلاعیه این نهاد ضمن اعلام آمادگی کادر سلامت جهت ارایه خدمات به مردم، بر وضعیت پایدار ذخایر دارویی، تجهیزاتی و شیرخشک در کشور تاکید کرد و از مردم خواست تا از مراجعات غیر ضرور به مراکز درمانی پرهیز کنند. در این اطلاعیه آمده است: تیم ملی سلامت همواره در همه ادوار تاریخی، یاور و پشتیبان مردم ایران بوده است و در شرایط کنونی نیز با عزمی راسخ و مسوولیت‌پذیری مضاعف، خدمت به مردم را وظیفه‌ای خطیر و افتخاری بزرگ می‌داند و تلاش خواهد کرد هیچ‌گونه خللی در روند خدمت‌رسانی به مراجعان ایجاد نشود. در وضعیت حساس پیش‌رو، کارکنان نظام سلامت بر خود واجب می‌دانند نه‌تنها از هیچ خدمتی فروگذار نکنند، بلکه با همدلی، انسجام و همراهی بیشتر، کیفیت خدمات را ارتقا دهند. با تمهیدات و مدیریت پیش‌بینی‌شده، اطمینان داده می‌شود این شرایط همراه با ثبات و کفایت ادامه یابد. 

آماده‌باش هلال احمر 

در حال حاضر و به‌منظور افزایش آمادگی در مقابله با هرگونه بحران، تیم‌های عملیاتی و شعب هلال‌احمر نیز در آماده‌باش قرار گرفته‌اند. جمعیت هلال‌احمر براساس شرایط کشور اطلاعیه‌ای به این شرح منتشر کرده است: آماده‌باش کامل هلال‌احمر با هدف ارتقای توان پاسخگویی سریع و ارایه خدمات امدادی و انسانی در شرایط اضطراری اتخاذ شده است. تیم‌های امداد و نجات، بالگردها، تجهیزات لجستیکی، واحدهای پزشکی و پشتیبانی در حالت آماده به‌کار هستند تا در صورت بروز هرگونه حادثه، حادثه‌دیدگان را در کوتاه‌ترین زمان ممکن یاری دهند. وظایف اصلی نیروهای آماده‌باش شامل: پاسخ‌دهی سریع به حوادث احتمالی، امدادرسانی به آسیب‌دیدگان، هماهنگی با سایر نهادهای ذی‌ربط، استقرار و فعال‌سازی پایگاه‌های امدادی، ارایه خدمات اولیه درمانی و حمایتی.

با توجه به اهمیت پیشگیری و آمادگی، از عموم شهروندان تقاضا می‌شود: اخبار رسمی را از منابع معتبر دنبال کنند، در صورت نیاز با شماره‌های امدادی تماس بگیرند، از هرگونه شایعه و اطلاعات غیررسمی‌پرهیز کنند و جمعیت هلال‌احمر با تمام توان خود در کنار مردم است. آنطور که پیرحسین کولیوند، رییس جمعیت هلال احمر کشور گفته است؛ بیش از ۱۰۰ هزار نفر از نیروهای امدادگر جمعیت، با آمادگی کامل از لحظات اولیه آغاز جنگ، در استان‌های مختلف کشور حاضر شده و مشغول خدمت رسانی و ارایه خدمات امداد و نجات هستند.

توصیه‌های اورژانس تهران به شهروندان

سعید مهر سروش، معاون پژوهشی و آموزشی سازمان اورژانس تهران فرد دیگری است که به تشریح اقدامات حیاتی برای شهروندان در مواجهه با موج انفجار و کمک به مصدومان پرداخته است. «موج انفجار می‌تواند باعث پارگی پرده گوش، کاهش موقت شنوایی، وزوز گوش و اختلال تعادل شود، در زمان وقوع انفجار، ابتدا باید به دنبال سد دفاعی و مانع فیزیکی مانند دیوار ضخیم یا سنگر بود.

محل قرارگیری باید به گونه‌ای باشد که پشت سر به سمت امواج انفجار باشد. افراد باید بنشینند، سر را تا کنار زانوها به سمت پایین بیاورند، دو انگشت را داخل گوش‌ها بگذارند و حتما دهان را باز نگه دارند. در مواجهه با افراد آسیب‌دیده، اولویت اول بررسی باز بودن راه هوایی و تنفس مصدوم است. نکته مهم‌تر از آن، کنترل خونریزی خارجی است. اصلی‌ترین روش کنترل خونریزی، فشار مستقیم روی زخم است. اگر جعبه کمک‌های اولیه در دسترس باشد، استفاده از گاز و باند مناسب است و در غیر این‌صورت می‌توان از پارچه تمیز استفاده کرد، اما به هیچ‌وجه نباید از دستمال کاغذی استفاده شود زیرا بافت آن خرد شده و داخل زخم باقی می‌ماند.» 

درخواست اهدای خون از شهروندان تهرانی

ذخایر خونی و توجه به آن یکی دیگر از موارد حیاتی در این دوران است آن هم در شرایطی که جنگ همزمان است با ماه اسفند و ایام رمضان که اغلب ذخیره خونی کاهش می‌یابد. بر اساس همین اطلاعیه دکتر محمدرضا مهدی‌زاده، مدیرکل انتقال خون استان تهران از شهروندان تهرانی درخواست کرد نسبت به اهدای خون اقدام کنند. او از فعالیت پایگاه‌های انتقال خون استان تهران خبر داد و گفت: پایگاه‌های انتقال خون استان تهران آماده پذیرش اهداکنندگان خون است. مرکز جامع «وصال» از ساعت ۸ صبح تا ساعت ۲۲ و همچنین مراکز جامع «ستاری»، «شهرری» و «تهرانپارس» از ۸ صبح تا ساعت ۲۰ فعال هستند. شهروندان تهرانی به منظور کسب اطلاع از ساعت فعالیت سایر پایگاه‌های انتقال خون استان تهران می‌توانند به سایت اداره‌کل انتقال خون استان تهران مراجعه کنند. 

لغو مرخصی کارکنان عملیاتی و انتقال نوزادان شیرخوارگاه 

با توجه به شرایط جنگی کشور مرخصی تمامی کارکنان عملیاتی بیمارستان‌ها لغو شده و این افراد به صورت تمام وقت در بیمارستان‌ها حضور دارند. احمد نجاتیان، رییس سازمان نظام پرستاری کشور با اعلام آمادگی کامل جامعه پرستاری کشور برای ارایه خدمت به هموطنان هم به ایلنا گفته است: شیفت‌های کارکنان عملیاتی به صورت کامل است و اعمال جراحی غیرضروری در سطح کشور لغو شده است.

همچنین مانند آنچه در جنگ دوازده روزه اتفاق افتاد این‌بار هم نوزادان شیرخوارگاه آمنه به مراکز امن انتقال داده شده‌اند و از مجموع بیش از ۵۰ شیرخوار حاضر درشیرخوارگاه، ۳۶ نفر از آنان به مراکز دیگر و خانواده‌های میزبان منتقل شده‌اند. سازمان بهزیستی کشور نیز در حال آماده باش است و سید جواد حسینی، رییس این سازمان از آمادگی تمام مراکز اورژانس اجتماعی «۱۲۳»، خط مشاوره تلفنی صدای مشاور «۱۴۸۰» و گروه‌های اجتماع‌محور محلی برای ارایه خدمات روانشناختی و مشاوره‌ای به ویژه به کودکان، سالمندان و خانواده‌ها خبر داده است.