آقای پزشکیان، با رفیقت تماس بگیر؛ احوال دختران آذربایجان را بپرس

وقتی دوستی‌های سیاسی باید به مسئولیت انسانی تبدیل شوند

آقای پزشکیان! شما بارها از روابط دوستانه خود با الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، سخن گفته‌اید. این روابط دوستانه و دیدارهای صمیمانه، زمانی ارزشمند است که بتواند گرهی از مشکلات مردم باز کند؛ نه اینکه صرفاً در قاب عکس‌های دیپلماتیک باقی بماند.

امروز یکی از پرسش‌های جدی پیش روی شما، وضعیت دختران و زنان مسلمان در جمهوری آذربایجان است؛ زنانی که بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی سرزمینشان با اسلام، حجاب و سنت‌های مذهبی پیوند خورده است، اما در سال‌های اخیر، محدودیت‌های مربوط به پوشش مذهبی و حضور با حجاب در برخی عرصه‌های عمومی، به‌ویژه مدارس، به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز این کشور تبدیل شده است.

از تاریخ حجاب تا محدودیت‌های امروز

جمهوری آذربایجان، با وجود دهه‌ها حاکمیت شوروی و سیاست‌های دین‌زدایانه آن دوران، پیوندهای عمیق تاریخی با فرهنگ اسلامی را حفظ کرده است. پس از فروپاشی اتحاد شوروی در سال ۱۹۹۱، جامعه مذهبی این کشور فرصت بیشتری برای احیای هویت دینی خود پیدا کرد؛ هویتی که حجاب نیز برای بخشی از زنان آن، جلوه‌ای از اعتقاد و انتخاب شخصی است.

با این حال، در سال‌های گذشته، سیاست‌های محدودکننده درباره نمادهای مذهبی، به‌ویژه حجاب در محیط‌های آموزشی، اعتراض‌هایی را در میان خانواده‌ها و فعالان مذهبی برانگیخته است. برای بسیاری از این خانواده‌ها، مسئله صرفاً یک پوشش نیست؛ مسئله حق انتخاب، آزادی اعتقاد و امکان برخورداری از آموزش بدون کنار گذاشتن باورهای دینی است.

البته باید میان قوانین رسمی، نحوه اجرای آن‌ها و گزارش‌های مربوط به برخورد با زنان محجبه تفاوت گذاشت. دفاع از حقوق زنان نیز زمانی اعتبار بیشتری پیدا می‌کند که بر اطلاعات دقیق و مستند استوار باشد.

رفیق اسرائیل‌دوست شما، و پرسشی که نمی‌توان نادیده گرفت

آقای پزشکیان! روابط نزدیک شما با الهام علی‌اف، این امکان را فراهم می‌کند که درباره چنین موضوعاتی مستقیم و بی‌واسطه گفت‌وگو کنید. از سوی دیگر، روابط جمهوری آذربایجان با اسرائیل، به‌ویژه همکاری‌های راهبردی و نظامی دو طرف، همواره یکی از موضوعات مهم در محاسبات امنیتی ایران بوده است.

در جریان تنش‌ها و درگیری‌های نظامی علیه ایران نیز گزارش‌ها و ادعاهایی درباره استفاده از مسیرها یا حریم هوایی کشورهای منطقه مطرح شده است. درباره نقش مشخص حریم هوایی جمهوری آذربایجان در حملات علیه ایران، هر ادعایی باید با شواهد معتبر و قابل راستی‌آزمایی بررسی شود؛ اما روشن است که تهران حق دارد هرگونه استفاده از قلمرو یا حریم هوایی همسایگان برای اقدام نظامی علیه خود را با جدیت پیگیری کند.

اگر روابط تهران و باکو بر پایه دوستی و احترام متقابل است، این دوستی نباید فقط هنگام امضای تفاهم‌نامه‌ها و گرفتن عکس‌های یادگاری به کار بیاید. دوستی واقعی، در گفت‌وگوهای دشوار و دفاع از منافع ملی و اصول انسانی معنا پیدا می‌کند.

آقای پزشکیان، حالا نوبت یک تماس واقعی است

انتظار از رئیس‌جمهور ایران این نیست که به جای دولت جمهوری آذربایجان تصمیم بگیرد یا در امور داخلی آن کشور مداخله کند. انتظار این است که از ظرفیت روابط دیپلماتیک برای طرح مسئولانه نگرانی‌ها استفاده کند.

شما می‌توانید در گفت‌وگو با الهام علی‌اف، سه موضوع را به‌روشنی مطرح کنید:

نخست؛ حقوق زنان و دختران محجبه: از دولت جمهوری آذربایجان بخواهید تضمین کند که هیچ دختری صرفاً به دلیل پوشش مذهبی، از حق تحصیل و فرصت‌های اجتماعی محروم نشود و مقررات مربوط به پوشش با رعایت حقوق اساسی شهروندان اجرا شوند.

دوم؛ امنیت ملی ایران: درباره هرگونه گزارش معتبر از استفاده از قلمرو یا حریم هوایی جمهوری آذربایجان در حملات علیه ایران، خواستار شفاف‌سازی رسمی و تضمین‌های روشن برای جلوگیری از تکرار چنین اتفاقاتی شوید.

سوم؛ مسئولیت همسایگی: نشان دهید که روابط نزدیک سیاسی، زمانی معنا دارد که نگرانی‌های مشروع دو طرف شنیده شود و امنیت، کرامت انسانی و احترام متقابل، قربانی ملاحظات مقطعی سیاسی نشود.

دوستی سیاسی، بدون مسئولیت چه ارزشی دارد؟

آقای پزشکیان! اگر رابطه شما با الهام علی‌اف آن‌قدر نزدیک است که می‌توان از دوستی شخصی سخن گفت، چرا این دوستی نباید فرصتی برای طرح صریح نگرانی درباره دختران محجبه آذربایجان باشد؟

چرا نباید درباره روابط امنیتی با اسرائیل و نگرانی‌های ایران از تهدیدهای احتمالی از خاک یا حریم هوایی کشورهای همسایه، گفت‌وگویی جدی و شفاف صورت بگیرد؟

سیاست خارجی فقط تشریفات و لبخندهای دیپلماتیک نیست. گاهی ارزش یک رابطه سیاسی به این است که بتوان در همان رابطه، پرسش‌های دشوار را مطرح کرد.

آقای پزشکیان، با رفیقت تماس بگیر؛ احوال دختران آذربایجان را بپرس.

از او بپرس آیا دختران محجبه می‌توانند بدون تبعیض از حق تحصیل برخوردار باشند؟ آیا باورهای مذهبی شهروندان در سیاست‌گذاری‌های عمومی به رسمیت شناخته می‌شود؟ و آیا دولت جمهوری آذربایجان حاضر است درباره نگرانی‌های امنیتی ایران، شفاف و مسئولانه پاسخ دهد؟

این تماس، اگر بر پایه احترام متقابل و پیگیری جدی باشد، می‌تواند بیش از ده‌ها دیدار تشریفاتی ارزش داشته باشد.

دوستی با همسایه، زمانی به کار می‌آید که بتوان از آن برای دفاع از حقوق انسان‌ها، کاهش تنش‌ها و حفظ امنیت منطقه استفاده کرد