ارزیابی پیشنهاد احتمالی انتقال اورانیوم غنی‌شده ایران به روسیه

ارزیابی پیشنهاد احتمالی انتقال اورانیوم غنی‌شده ایران به روسیه، یک خطای راهبردی می‌تواند محاسبات سیاست‌گذار ایرانی را تحت تأثیر قرار دهد: فرض اینکه کاهش ذخایر اورانیوم لزوماً به کاهش احتمال حمله نظامی آمریکا یا اسرائیل منجر می‌شود. چنین فرضی از خلط دو مسئله متفاوت ناشی می‌شود؛ کاهش ظرفیت عملیاتی هسته‌ای در زمان حال و تغییر ادراک تهدید در محاسبات راهبردی طرف مقابل. انتقال ذخایر می‌تواند زمان گریز هسته‌ای را افزایش دهد، اما هیچ رابطه ضروری میان افزایش این زمان و کاهش انگیزه توسل به زور وجود ندارد.

‏مسئله را باید در چارچوب مفهوم عدم‌قطعیت درباره نیت‌های آینده در نظریه واقع‌گرایی تحلیل کرد. دولت‌ها نه‌تنها از نیت‌های واقعی یکدیگر اطلاع قطعی ندارند، بلکه نمی‌توانند نسبت به تداوم این نیت‌ها در آینده اطمینان داشته باشند. از این منظر، نگرانی راهبردی آمریکا و اسرائیل صرفاً معطوف به میزان اورانیومی نیست که ایران امروز در اختیار دارد، بلکه به ظرفیت علمی، صنعتی و فناورانه‌ای مربوط می‌شود که امکان بازتولید این ذخایر را در آینده فراهم می‌کند. ایران در ادراک امنیتی آنان کشوری است که از آستانه کسب دانش و تجربه غنی‌سازی عبور کرده و دارای نوعی ظرفیت هسته‌ای نهفته (Nuclear Latency) است. ذخایر اورانیوم را می‌توان از کشور خارج کرد، اما دانش انباشته‌شده، تجربه فنی و توانایی بالقوه بازسازی چرخه سوخت را نمی‌توان به همان ترتیب منتقل یا حذف کرد. بنابراین، حتی خروج کامل ذخایر نیز لزوماً عدم‌قطعیت درباره مسیر هسته‌ای آینده ایران را برطرف نمی‌کند.

‏اهمیت این تمایز زمانی آشکارتر می‌شود که مسئله را در چارچوب منطق جنگ پیشگیرانه قرار دهیم. اگر منشأ تهدید در محاسبات طرف مقابل نه توانایی بالفعل، بلکه احتمال احیای توانایی‌های هسته‌ای در آینده باشد، کاهش موقت این توانایی‌ها الزاماً انگیزه اقدام نظامی را از میان نمی‌برد. حتی ممکن است چنین وضعیتی، بسته به موازنه قدرت و هزینه‌های مورد انتظار جنگ، به‌عنوان فرصتی مناسب‌تر برای جلوگیری از بازسازی قابلیت‌های ایران ارزیابی شود. در این منطق، هدف اقدام پیشگیرانه الزاماً نابودی مواد هسته‌ای موجود نیست؛ جلوگیری از تثبیت یا بازگشت یک ظرفیت راهبردی در آینده ا۱ست.