مخاطرات فروش آنلاین طلا در ایران | چرا آنچه امروز وجود دارد «پلتفرم» نیست؟

در سال‌های اخیر، هم‌زمان با تورم مزمن و نااطمینانی اقتصادی، تمایل به خرید طلا به‌عنوان ابزار حفظ ارزش افزایش پیدا کرده است. طبیعی است که این تقاضا به فضای آنلاین هم منتقل شود؛ جایی که سرعت، دسترسی و حذف واسطه‌ها جذاب به نظر می‌رسد. اما مسئله از جایی شروع می‌شود که می‌پرسیم: آنچه امروز در ایران تحت عنوان «فروش آنلاین طلا» جریان دارد، واقعاً بر چه بنیانی استوار است؟

پاسخ ساده نیست، اما روشن است که با آنچه در دنیا به‌عنوان پلتفرم مالی شناخته می‌شود، فاصله دارد.

طلا برخلاف بسیاری از کالاها، صرفاً یک شیء برای خرید و فروش نیست؛ دارایی‌ای است که اعتماد، شفافیت و امکان اثبات مالکیت در آن نقش حیاتی دارد. هر مدلی که این سه عنصر را تضعیف کند، حتی اگر ظاهری مدرن داشته باشد، در اصل ریسک را جابه‌جا نمی‌کند، بلکه پنهان می‌کند.

در بسیاری از پلتفرم‌های فعال در ایران، مشخص نیست طلایی که به‌صورت آنلاین فروخته می‌شود، دقیقاً چه وضعیتی دارد. معلوم نیست آیا به همان میزان طلای فیزیکی واقعی در جایی نگهداری می‌شود یا نه، اگر نگهداری می‌شود کجاست، تحت چه نظارتی، و مهم‌تر از همه، آیا این طلا به‌طور مشخص متعلق به خریدار است یا بخشی از دارایی کلی یک کسب‌وکار. این ابهام در شرایط عادی شاید به چشم نیاید، اما در لحظه‌های بحرانی—وقتی قیمت‌ها جهش می‌کند یا بی‌اعتمادی بالا می‌رود—به سرعت خود را نشان می‌دهد.

مسئله مالکیت نیز در همین نقطه پررنگ می‌شود. وقتی فردی از یک پلتفرم آنلاین طلا می‌خرد، در عمل دقیقاً مالک چه چیزی است؟ یک قطعه طلا؟ یک تعهد مالی؟ یا صرفاً یک عدد در حساب کاربری؟ این تفاوت‌ها فقط بحث نظری نیستند؛ در سناریوهایی مثل توقف فعالیت پلتفرم یا ورشکستگی آن، تعیین می‌کنند که دارایی کاربر محفوظ می‌ماند یا به یکی از مطالبات نامشخص تبدیل می‌شود.

نکته دیگری که کمتر به آن توجه می‌شود، موضوع نقدشوندگی است. بسیاری از پلتفرم‌ها وعده «فروش در هر لحظه» می‌دهند، اما این امکان غالباً وابسته به توان مالی خود پلتفرم است، نه به یک بازار واقعی و مستقل. تا زمانی که تعداد فروشندگان محدود است، مشکلی دیده نمی‌شود؛ اما اگر موج فروش شکل بگیرد، این سازوکار به‌راحتی می‌تواند دچار اختلال شود. تجربه بازارهای مشابه نشان داده نقدشوندگی‌ای که به یک بازیگر گره خورده، در عمل شکننده است.

همه این‌ها در حالی رخ می‌دهد که فروش آنلاین طلا در ایران در خلأ نظارتی روشنی فعالیت می‌کند. نه کاملاً ذیل نظام بانکی تعریف شده، نه بازار سرمایه، نه صنف سنتی طلا. این وضعیت بینابینی باعث شده مسئولیت‌ها مشخص نباشد و در صورت بروز مشکل، مسیر پیگیری حقوقی برای مصرف‌کننده چندان شفاف نباشد.

در نهایت، مسئله فقط امنیت سرمایه افراد نیست، بلکه اعتماد عمومی به بازار طلاست. طلا زمانی نقش پناهگاه اقتصادی را ایفا می‌کند که سازوکار معامله آن خود منبع اضطراب نباشد. اگر خرید طلا قرار باشد ریسک جدیدی به مجموعه ریسک‌های اقتصادی اضافه کند، عملاً فلسفه وجودی آن زیر سؤال می‌رود.

فروش آنلاین طلا می‌تواند ابزار مفیدی باشد، اما نه در هر شرایطی و نه با هر مدلی. بدون شفافیت در پشتوانه، تعریف دقیق مالکیت، سازوکار نقدشوندگی مستقل و نظارت روشن، آنچه امروز در ایران جریان دارد، بیشتر یک راه‌حل نیمه‌کاره است؛ راه‌حلی که در ظاهر مدرن است، اما در لایه‌های زیرین، هنوز مسئله اعتماد را حل نکرده است.