ایرانیان در کامبوج از پیش از اسلام تا امروز | روایت جنایت خمرهای سرخ علیه ایرانیان شیعه

زینب بهرامی، پژوهشگر و فعال فرهنگی مقیم ژاپن، در روایتی مفصل از یک کنفرانس دانشگاهی در ژاپن، از نتایج تحقیقات بیش از دو دهه یک مردم‌شناس فرانسوی درباره مسلمانان کامبوج سخن گفته و مدعی شده است که نشانه‌هایی از فرهنگ ایرانی و محبت اهل بیت(ع) همچنان در میان بخشی از مسلمانان جنوب شرق آسیا باقی مانده و حتی نسل‌کشی خمرهای سرخ نیز نتوانسته این پیوندهای تاریخی و فرهنگی را به طور کامل از بین ببرد.

زینب بهرامی در کانال تلگرامی خود نوشت که در یکی از کنفرانس‌های دانشگاهی ژاپن با موضوع «ایران برای کامبوج چه معنایی دارد و کامبوج برای ایران چه معنایی دارد؟» حضور یافته است. به گفته او، در این نشست شماری از استادان ژاپنی، آمریکایی و اروپایی حوزه اسلام‌شناسی و تاریخ شرق آسیا حضور داشتند و سخنران اصلی، یک مردم‌شناس فرانسوی بود که بیش از ۲۰ سال درباره مسلمانان جنوب شرق آسیا تحقیق کرده است.

بهرامی نوشته است که در ابتدای نشست، تصاویری از زائران و اماکن مذهبی ایران به نمایش درآمد و جملاتی از افراد مورد مطالعه قرائت شد؛ از جمله فردی که گفته بود: «می‌خواهم دوباره به ایران بروم تا برای خانواده‌ام مهر کربلا بیاورم» و اطرافیانش از او خواسته بودند برای آنان نیز مهر و سوغات ایران تهیه کند.

به روایت بهرامی، این مردم‌شناس فرانسوی حدود ۲۵ سال پیش برای مطالعه وضعیت اقلیت‌ها به کامبوج سفر کرده و در جریان تحقیقات میدانی خود متوجه حضور جوامع مسلمان در این کشور شده است. او با سفر به روستاها و شهرهای مختلف، با خانواده‌های مسلمان سنی و شیعه مصاحبه کرده و به وجود برخی آیین‌های مشترک از جمله نذری دادن در روز عاشورا پی برده است.

بهرامی به نقل از این پژوهشگر نوشته است که برخی پاسخ‌های مردم محلی درباره مراسم عاشورا، گرچه آمیخته با روایت‌های شفاهی و باورهای عامیانه بود، اما ردپای واقعه کربلا و نام اهل بیت(ع) در آنها دیده می‌شد. به گفته او، یکی از افراد در توضیح علت پخت غذای نذری روز عاشورا گفته بود: «آن زمان جنگ بزرگی بود و پیامبر اسلام و فرزندانش برای غذا با دشمنانشان جنگیدند.» وقتی از او پرسیده شده بود دشمنان چه کسانی بودند، پاسخ داده بود: «دقیق نمی‌دانم، اما علی(ع) کمک بزرگی کرد و باعث پیروزی شد.»

در روایت دیگری، یکی از اهالی منطقه درباره مفهوم عزاداری محرم گفته بود: «سوگا به خون مربوط است. یکی از غلات قرمز است و رنگ خون حسین را دارد.» اما هنگامی که از او پرسیده شده بود حسین چه کسی است، پاسخ داده بود: «فکر می‌کنم از نوادگان پیامبر باشد. اجداد ما همیشه این موضوع را به ما گفته‌اند.»

به نوشته بهرامی، این مردم‌شناس فرانسوی در ادامه تحقیقات خود متوجه تکرار نام ایران و برخی اسامی ایرانی در میان مسلمانان کامبوج شده است. به گفته او، نام «انوشیروان» یا «ناساوان» از نام‌های محبوب در برخی مناطق بوده و اهالی از انوشیروان به عنوان «پادشاه عادل و دیندار ایرانی و یکی از اجداد خود» یاد می‌کردند.

زینب بهرامی در ادامه مدعی شده است که طبق برخی روایت‌های تاریخی مطرح‌شده در این کنفرانس، بخشی از سادات و شیعیان ایرانی در قرون نخست اسلامی و در پی فشار حکومت‌های اموی و عباسی، ابتدا به ایران و سپس به مناطق دوردست جنوب شرق آسیا مهاجرت کرده‌اند و همراه خود، آیین‌های شیعی و فرهنگ ایرانی را به این مناطق برده‌اند. این روایت‌ها در محافل علمی نیازمند بررسی و مستندسازی بیشتر است.

او همچنین به وقایع دوران حکومت خمرهای سرخ اشاره کرده و نوشته است که در جریان این حکومت، بین یک تا دو میلیون نفر کشته شدند و بسیاری از اسناد، شجره‌نامه‌ها، عکس‌ها و یادگارهای خانوادگی از بین رفت. به گفته وی، اعضای خانواده‌ها از یکدیگر جدا و به نقاط مختلف کشور منتقل شدند و حتی مجبور به ازدواج با افرادی از اقوام و مذاهب دیگر شدند تا هرگونه هویت تاریخی و خانوادگی از میان برود.

بهرامی به نقل از سخنران فرانسوی نوشته است که همین موضوع باعث شد بخش زیادی از خاطرات تاریخی مسلمانان کامبوج در هم آمیخته و مرز میان واقعیت‌های تاریخی و روایت‌های شفاهی کمرنگ شود، اما عشق به اهل بیت(ع) و برخی عناصر فرهنگ ایرانی همچنان در میان نسل‌های بعدی باقی بماند.

وی همچنین مدعی شده است که پس از انقلاب اسلامی ایران، شماری از جوانان شیعه کامبوج برای فراگیری علوم دینی و زبان فارسی به ایران سفر کردند و پس از بازگشت، ارتباط فرهنگی خود با ایران را حفظ کردند. به گفته او، برخی خانواده‌های کامبوجی عکس‌های ایران، مهر نماز و دیگر سوغات مذهبی را با احترام نگهداری می‌کنند و مسابقات فوتبال ایران را دنبال می‌کنند.

بهرامی در بخش دیگری از روایت خود به نقل از مردم‌شناس فرانسوی نوشته است که شیعیان کامبوج همچنان با فشار جریان‌های سلفی و وهابی روبه‌رو هستند و به همین دلیل، در تحقیقات انجام‌شده از انتشار تصاویر و اطلاعات هویتی آنان خودداری شده است.

او در پایان به نقل از این پژوهشگر فرانسوی نوشته است: «برای چاپ کتابی که حاصل بیش از ۲۰ سال تحقیق درباره مسلمانان شرق آسیاست به ناشران مختلف مراجعه کردم، اما برخی از آنها حاضر به انتشار کتاب نبودند. حتی یکی از ناشران به من گفت اگر بنویسی ایران به شیعیان کامبوج پول می‌دهد، شاید کتاب منتشر شود، اما وقتی گفتم چنین چیزی در تحقیقاتم وجود ندارد، از انتشار آن منصرف شدند.»